Đền thờ Tiến sĩ Tô Thế Huy: Nơi gìn giữ mạch nguồn văn hiến

VHO - Ẩn mình giữa miền quê thanh bình của xã Vĩnh Thành (Phú Thọ), Đền thờ Tiến sĩ Nho học, Danh nhân văn hóa Tô Thế Huy không chỉ là một công trình tín ngưỡng mà còn là nơi lưu giữ ký ức về một bậc hiền tài đã góp phần làm rạng danh truyền thống khoa bảng của vùng đất Bằng Đắng xưa.

Dấu ấn bậc hiền tài

Hơn ba thế kỷ trôi qua, tên tuổi và sự nghiệp của Tiến sĩ Tô Thế Huy vẫn được người dân gìn giữ, trân trọng như một biểu tượng của tinh thần hiếu học, của khí tiết thanh liêm và khát vọng cống hiến cho quê hương, đất nước.

Lịch sử còn ghi lại, Tiến sĩ Tô Thế Huy sinh năm 1666 tại xã Bằng Đắng, huyện Bạch Hạc, phủ Tam Đới, trấn Sơn Tây, sau là thôn Bình Trù, xã Cao Đại, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc, nay là thôn Bình Trù, xã Vĩnh Thành, tỉnh Phú Thọ.

Sinh ra trong gia đình có truyền thống Nho học, từ thuở nhỏ ông đã nổi tiếng thông minh, ham học, sớm nuôi chí lớn bằng con đường khoa cử để phụng sự đất nước.

Năm Đinh Sửu 1697, khi tròn 32 tuổi, ông tham dự kỳ thi Hội dưới triều vua Lê Hy Tông và đỗ Tiến sĩ.

Đó là một khoa thi nổi tiếng nghiêm ngặt với khoảng 3.000 sĩ tử cả nước dự thi nhưng chỉ có 10 người đỗ đạt.

Trong số ấy, Tô Thế Huy được xếp thứ hai hàng Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ, trở thành niềm tự hào của quê hương Bằng Đắng.

Sau khi đỗ đạt, ông được triều đình trọng dụng, lần lượt đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng như Tả Thị lang, Bồi tụng Lễ bộ Hữu Thị lang, Thừa chính sứ trấn Yên Quảng, Lễ bộ Tả Thị lang và được phong tước Cảo Quận công. Dù ở cương vị nào, ông cũng nổi tiếng là vị quan thanh liêm, chính trực, tận tụy với triều đình và hết lòng vì dân.

Năm 70 tuổi, Tiến sĩ Tô Thế Huy cáo quan về quê trí sĩ. Ông mất ngày 24 tháng 4 tại quê nhà. Ghi nhận những cống hiến to lớn đối với triều đình và đất nước, sau khi mất, ông được triều đình truy tặng chức Thượng Thư.

Song, điều khiến hậu thế nhắc nhớ về Tiến sĩ Tô Thế Huy không chỉ là công danh hiển hách. Ông còn là người có đóng góp quan trọng trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục.

Những văn bia, thơ văn và đặc biệt là kho tàng thần tích quý được ông sưu tầm, lưu giữ tại Đền Bách Thần ở quê nhà đã trở thành nguồn tư liệu có giá trị đối với nhiều địa phương ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.

Ông Tô Văn Cư, Phó Ban Quản lý di tích Đền thờ Tiến sĩ Nho học, Danh nhân văn hóa Tô Thế Huy cho biết, sinh thời, Tiến sĩ Tô Thế Huy là vị quan thanh liêm, mẫn cán, có nhiều đóng góp quan trọng đối với triều đình và đời sống văn hóa đương thời.

Bên cạnh việc đảm trách các trọng trách trong bộ máy nhà nước, ông còn tham gia biên soạn văn bia cho nhiều làng xã và sáng tác thơ văn giao lưu với các bậc danh sĩ, quan lại trong triều, để lại những dấu ấn đáng trân trọng trong đời sống văn hóa, học thuật thời Lê Trung hưng.

Hậu thế luôn trân trọng ông không chỉ với tư cách một bậc đại khoa mà còn là người mở nền văn hiến cho quê hương Bình Trù. Những giá trị mà ông để lại đến nay vẫn vẹn nguyên ý nghĩa, trở thành niềm tự hào của nhiều thế hệ con cháu.

Mạch nguồn văn hiến còn mãi

Để tưởng nhớ công lao của bậc hiền tài, chính quyền và Nhân dân địa phương đã dành nhiều tâm huyết xây dựng Đền thờ Tiến sĩ Tô Thế Huy ngay trên mảnh đất ông sinh ra.

Ít ai biết rằng, hành trình phục dựng ngôi đền là câu chuyện của gần ba thập kỷ bền bỉ.

Từ những cuộc họp nhỏ của con cháu dòng họ Tô vào cuối những năm 1990, đến việc sưu tầm tư liệu, quy hoạch mặt bằng, vận động nguồn lực xã hội hóa, từng viên gạch của ngôi đền hôm nay đều chứa đựng lòng thành kính và niềm tự hào của người dân địa phương.

Bước chân vào khuôn viên đền, du khách dễ dàng cảm nhận vẻ thanh tĩnh của không gian văn hóa truyền thống.

Mái ngói rêu phong, những hàng cây xanh mát, sân đền rộng rãi, ao sen cùng hương trầm thoang thoảng tạo nên cảm giác vừa trang nghiêm, cổ kính, vừa gần gũi, ấm áp.

Mỗi năm, vào dịp ngày giỗ Tiến sĩ Tô Thế Huy, đông đảo người dân cùng con cháu họ Tô ở nhiều tỉnh, thành lại trở về dâng hương tưởng niệm. Không chỉ là nghi lễ tri ân tiền nhân, đây còn là dịp để các thế hệ cùng nhau ôn lại truyền thống hiếu học, hun đúc tinh thần tôn sư trọng đạo và lòng tự hào về quê hương.

Năm 2026, Đền thờ Tiến sĩ Nho học, Danh nhân văn hóa Tô Thế Huy được UBND tỉnh Phú Thọ xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Sự kiện này không chỉ là niềm vui của người dân Vĩnh Thành mà còn là sự ghi nhận đối với những giá trị lịch sử, văn hóa và giáo dục mà di tích đang lưu giữ.

Ông Ngô Hữu Mai, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Vĩnh Thành cho rằng, cuộc đời và sự nghiệp của Tiến sĩ Tô Thế Huy là tấm gương sáng về truyền thống hiếu học, ý chí vươn lên bằng tri thức, tinh thần phụng sự Tổ quốc và đức tính thanh liêm của người làm quan. Những giá trị ấy không chỉ thuộc về quá khứ mà vẫn đang tiếp tục lan tỏa trong đời sống hôm nay.

Trải qua bao biến thiên của lịch sử, Đền thờ Tiến sĩ Tô Thế Huy vẫn lặng lẽ hiện diện như một chứng nhân của thời gian, nơi kết nối quá khứ với hiện tại, nơi mạch nguồn văn hiến được gìn giữ và tiếp nối.

Đó không chỉ là niềm tự hào của người dân Vĩnh Thành mà còn là một địa chỉ văn hóa giàu ý nghĩa, góp phần bồi đắp truyền thống hiếu học và lòng yêu quê hương cho các thế hệ mai sau.