Đền Chân suối và huyền tích về thân mẫu Quốc mẫu Tây Thiên

VHO - Giữa vùng non nước Tam Đảo hùng vĩ, nơi những dải mây trắng quấn quýt quanh sườn núi và dòng Thác Bạc ngày đêm tuôn chảy, có một ngôi đền cổ đã tồn tại qua hàng nghìn năm, lưu giữ nhiều dấu tích quý giá của lịch sử và tín ngưỡng dân gian. Đó là Đền Chân Suối (xã Tam Đảo, tỉnh Phú Thọ) - nơi thờ Quốc Tổ mẫu Đào Liễu, thân mẫu của Quốc mẫu Tây Thiên Lăng Thị Tiêu, người theo truyền thuyết cũng là mẹ vợ của Hoàng tử Lang Liêu.

Huyền tích về Quốc Tổ mẫu Đào Liễu

Trong kho tàng truyền thuyết thời đại Hùng Vương, Quốc Tổ mẫu Đào Liễu được người dân vùng Tam Đảo tôn kính là người mẹ hiền đức, có công sinh thành và dưỡng dục Quốc mẫu Tây Thiên Lăng Thị Tiêu - nữ tướng tài ba đã cùng Vua Hùng đánh giặc giữ nước.

Tương truyền, vào đời Hùng Vương thứ VI, ở vùng Tam Dương xưa có vợ chồng ông Lăng Vĩ và bà Đào Liễu nổi tiếng nhân hậu, chăm lo việc nghĩa nhưng mãi chưa có con. Hai ông bà thường lên núi Tây Thiên cầu khấn trời Phật.

Sau nhiều năm thành tâm, bà Đào Liễu mang thai và sinh hạ một người con gái. Đêm đứa trẻ chào đời, hào quang tỏa sáng khắp nhà, hương thơm lan khắp núi rừng, chim muông kéo về ríu rít. Tin rằng đó là điềm lành trời ban, cha mẹ đặt tên con là Lăng Thị Tiêu.

Ngay từ nhỏ, Lăng Thị Tiêu đã bộc lộ tư chất hơn người. Không chỉ thông minh, hiếu thảo, bà còn tinh thông võ nghệ, cưỡi ngựa, bắn cung, luyện binh và được nhân dân trong vùng hết mực yêu mến. Dưới sự nuôi dạy của mẹ, Lăng Thị Tiêu lớn lên với lòng nhân ái, đức hy sinh và ý chí bảo vệ quê hương.

Khi giặc ngoại xâm tràn tới, Lăng Thị Tiêu chiêu mộ nghĩa quân, cùng nhân dân đánh giặc lập nhiều chiến công hiển hách. Sau thắng lợi, Vua Hùng muốn giữ bà ở lại triều đình và ban nhiều chức tước, nhưng bà xin trở về quê phụng dưỡng mẹ cha. Cảm phục đức hiếu nghĩa ấy, Vua Hùng sắc phong bà là Tam Đảo Sơn Quốc Mẫu.

Theo truyền thuyết địa phương, sau này Lăng Thị Tiêu kết duyên cùng Hoàng tử Lang Liêu - người nổi tiếng với tích bánh chưng, bánh giầy và sau trở thành Vua Hùng kế vị. Bởi vậy, Quốc Tổ mẫu Đào Liễu không chỉ được dân gian suy tôn là thân mẫu của Quốc mẫu Tây Thiên mà còn là mẹ vợ của Vua Hùng Vương thứ VII

Ít lâu sau, Quốc Tổ mẫu Đào Liễu qua đời. Khi Lăng Thị Tiêu trở về chịu tang, bà đau xót thấy ngôi mộ của mẹ đã được đắp cao dưới chân núi Tam Đảo. Tương truyền, sau khi viếng mẹ, bà lên đỉnh Tây Thiên cầu nguyện. Giữa màn mây ngũ sắc, thiên sứ hiện xuống truyền rằng thiên mệnh đã mãn, bà phải trở về thượng giới. Trước khi hóa, bà xuống dòng suối dưới chân núi tắm gội rồi theo mây về trời.

Để tưởng nhớ công lao và đức hạnh của Quốc Tổ mẫu Đào Liễu, người dân lập đền ngay trên nơi có ngôi mộ thiêng, lấy tên là Đền Chân Suối. Từ đó đến nay, ngôi đền trở thành điểm tựa tâm linh của cư dân vùng Tam Đảo và là nơi gìn giữ huyền tích về người mẹ đã sinh thành, dưỡng dục Quốc mẫu Tây Thiên - một trong những nhân vật được tôn kính bậc nhất trong tín ngưỡng thờ Mẫu của vùng Đất Tổ.

Dấu tích về ngôi đền cổ

Đền Chân Suối nằm dưới chân dãy Tam Đảo, ngay nơi dòng Thác Bạc hợp lưu thành con suối nhỏ uốn quanh khu đền trước khi đổ về vùng hồ rộng lớn phía trước. Núi cao, suối biếc, mây phủ quanh năm tạo nên khung cảnh vừa hùng vĩ vừa huyền ảo.

Từ sân đền nhìn ra phía Tây là mặt hồ phẳng lặng như tấm gương khổng lồ soi bóng núi rừng. Phía Bắc là dòng suối mang nguồn nước từ đỉnh Tam Đảo, còn phía sau là dãy núi nối tiếp nhau như bức bình phong che chở cho ngôi đền cổ.

Chính vị thế "tọa sơn hướng thủy" ấy khiến người xưa tin rằng nơi đây là vùng đất hội tụ linh khí trời đất, nơi an nghỉ của một bậc mẫu nghi có công đức lớn.

Điều đặc biệt là theo lời kể của nhiều thế hệ người dân, trải qua hàng chục thế kỷ, ngôi mộ đất trong hậu cung vẫn giữ nguyên hình dáng ban đầu. Trên bức hoành phi cổ còn lưu bốn chữ Hán "Vạn gia từ mộ", nghĩa là "Muôn đời gìn giữ ngôi mộ thiêng bình yên".

Chính ngôi mộ này đã trở thành trung tâm tín ngưỡng của Đền Chân Suối và là điểm khác biệt hiếm có so với nhiều ngôi đền thờ Mẫu khác trong vùng.

Theo các tư liệu địa phương, Đền Chân Suối ban đầu được dựng bằng tre, gỗ để che phủ ngôi mộ thiêng. Đến thời Nguyễn, đền được xây dựng quy mô theo kiến trúc chữ Đinh gồm tiền tế và hậu cung.

Trải qua thời gian và chiến tranh, nhiều hạng mục bị hư hỏng. Năm 1986, chính quyền và nhân dân địa phương đã chung tay tu bổ, phục dựng lại tiền tế.

Hiện nay, hậu cung vẫn lưu giữ nhiều dấu tích cổ, trong đó có tám pho tượng quý được chạm khắc tinh xảo, chuông đồng, bát hương cổ cùng bốn đạo sắc phong của các triều Đồng Khánh, Duy Tân và Khải Định. Đây là những hiện vật có giá trị trong nghiên cứu lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng vùng Tam Đảo.

Năm 1995, Đền Chân Suối được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.

Hằng năm, vào ngày 12 tháng Ba âm lịch - ngày hóa của Quốc Tổ mẫu Đào Liễu - nhân dân và du khách thập phương lại về Đền Chân Suối dâng hương tưởng niệm.

Đây không chỉ là dịp tri ân công đức của Quốc Tổ mẫu mà còn là dịp để cộng đồng gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống thông qua các nghi lễ tế Mẫu, rước kiệu và nhiều trò chơi dân gian.

Ngày nay, cùng với Khu di tích danh thắng Tây Thiên, Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên và hệ thống đền, chùa trên dãy Tam Đảo, Đền Chân Suối trở thành điểm dừng chân quan trọng trong hành trình "Đến với Phật, về với Mẫu" của du khách mỗi độ xuân về.

Trước những giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng, tỉnh Phú Thọ đang định hướng quy hoạch mở rộng khu di tích, từng bước đầu tư tôn tạo, nâng cấp để hoàn thiện hồ sơ đề nghị xếp hạng Di tích quốc gia.

Giữa núi rừng Tam Đảo mây phủ quanh năm, Đền Chân Suối vẫn lặng lẽ lưu giữ huyền tích về Quốc Tổ mẫu Đào Liễu - người mẹ đã sinh thành Quốc mẫu Tây Thiên, người phụ nữ được dân gian tôn kính như cội nguồn của một dòng truyền thuyết đẹp về lòng yêu nước, đức hiếu nghĩa và tinh thần hướng về cội nguồn của dân tộc.