Cơ hội mở rộng không gian văn hóa

VHO - Chiều 28.5, tại TP.HCM, Trường Đại học Văn hóa TP.HCM phối hợp với Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, Viện Nghiên cứu văn hóa và Đại học Fulbright Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Di sản và chuyển đổi số: Thách thức và cơ hội”, với sự bảo trợ truyền thông của UNESCO.

Hội thảo thu hút sự tham gia của nhiều nhà nghiên cứu, chuyên gia văn hóa, nhà quản lý, giảng viên, doanh nghiệp công nghệ và đại diện các thiết chế văn hóa trên cả nước, tập trung thảo luận về vai trò của chuyển đổi số trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong bối cảnh mới.

Phát biểu chào mừng, PGS.TS Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa TP.HCM cho rằng, trong bối cảnh toàn cầu hóa, cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, di sản văn hóa đang đứng trước nhiều cơ hội lớn để được bảo vệ, lan tỏa và phát huy giá trị theo những phương thức mới.

Theo ông Lâm Nhân, từ các chương trình chuyển đổi số quốc gia đến Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2030 đều khẳng định vai trò của công nghệ, đổi mới sáng tạo và tri thức số trong việc nâng cao sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trong thời kỳ hội nhập quốc tế.

Nhiều bảo tàng, thư viện, trung tâm lưu trữ, khu di tích và thiết chế văn hóa hiện nay đã từng bước ứng dụng công nghệ số vào số hóa hiện vật, xây dựng cơ sở dữ liệu, phát triển bảo tàng số, triển lãm trực tuyến, trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo và các nền tảng tương tác số nhằm mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

“Chuyển đổi số không chỉ góp phần bảo tồn di sản hiệu quả hơn mà còn mở ra cơ hội kết nối di sản với giáo dục, du lịch văn hóa, truyền thông sáng tạo và kinh tế tri thức”, PGS.TS Lâm Nhân nhấn mạnh.

Tuy nhiên, ông cũng cho rằng quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản hiện vẫn đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu như hoàn thiện chính sách và hành lang pháp lý, chuẩn hóa dữ liệu, bảo đảm tính liên thông và chia sẻ tài nguyên số, đào tạo nguồn nhân lực, cân bằng giữa bảo tồn và khai thác, cũng như giữ gìn tính nhân văn và bản sắc văn hóa trong môi trường số.

Thông qua video gửi đến hội thảo, ông Jonathan Baker, Trưởng đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam đánh giá cao việc hội thảo quy tụ các nhà nghiên cứu, người làm công tác văn hóa, nhà hoạch định chính sách và chuyên gia công nghệ nhằm cùng trao đổi ý tưởng, tìm kiếm các cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm đối với di sản số.

Ông Jonathan Baker cho rằng công nghệ số đang làm thay đổi cách thức bảo tồn, diễn giải và lan tỏa di sản văn hóa. Từ kho lưu trữ số, triển lãm trực tuyến đến trí tuệ nhân tạo và các công nghệ nhập vai, đổi mới số đang mở ra nhiều cơ hội kết nối di sản với giáo dục, sáng tạo và các thế hệ trẻ.

Tuy nhiên, theo đại diện UNESCO, quá trình này cũng đòi hỏi sự thận trọng đối với các vấn đề như tính xác thực, khả năng tiếp cận, đạo đức và bảo vệ bản sắc văn hóa trong không gian số.

UNESCO đồng thời ghi nhận những nỗ lực ngày càng mạnh mẽ của Việt Nam trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo song song với gìn giữ sự đa dạng, phong phú của di sản văn hóa cho các thế hệ tương lai. “UNESCO cam kết tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam và các đối tác trong việc phát huy vai trò của văn hóa như một động lực cho phát triển bền vững trong kỷ nguyên số”, ông Jonathan Baker nhấn mạnh.

GS.TS. Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam cho rằng khoa học kỹ thuật và công nghệ luôn là bước đột phá quan trọng không chỉ đối với phát triển kinh tế - xã hội mà còn góp phần thúc đẩy tiến bộ văn hóa.

GS. Lê Hồng Lý chia sẻ, trước đây nhiều nhà nghiên cứu văn hóa từng ao ước có được các phương tiện ghi âm, ghi hình hiện đại để lưu giữ chân thực các nghi lễ, lễ hội, làn điệu dân gian, tiếng nói và thực hành văn hóa truyền thống. Thế nhưng khi điều kiện công nghệ còn hạn chế, nhiều “báu vật nhân văn sống” đã mất đi mà chưa kịp lưu giữ đầy đủ.

“Bây giờ khi có được các công nghệ hiện đại thì nhiều giá trị văn hóa truyền thống đã không còn nữa. Đó là điều rất đáng tiếc. Vì vậy, chuyển đổi số đối với ngành văn hóa hiện nay là điều cần thiết để thực hiện những mong muốn mà nhiều thế hệ nhà nghiên cứu từng theo đuổi”, GS. Lê Hồng Lý nói.

Theo ông, kho tàng di sản văn hóa Việt Nam không chỉ là tài sản tinh thần góp phần giữ gìn bản sắc dân tộc mà còn là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế. Đặc biệt, trong bối cảnh công nghiệp văn hóa đang ngày càng khẳng định vai trò trong nền kinh tế quốc gia, việc khai thác di sản văn hóa truyền thống đang là một mũi nhọn trong phát triển công nghiệp văn hóa.

Tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung thảo luận về các nội dung như đánh giá thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản văn hóa; nhận diện vai trò của chuyển đổi số trong bảo tồn và phát huy di sản; chia sẻ kinh nghiệm trong nước và quốc tế; đồng thời đề xuất các giải pháp ứng dụng công nghệ nhằm phục vụ phát triển bền vững về văn hóa, kinh tế, du lịch và xã hội.

Hội thảo cũng hướng đến việc xây dựng mạng lưới kết nối giữa các chuyên gia, kỹ sư phần mềm, doanh nghiệp và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

Dịp này, Trường Đại học Văn hóa TP.HCM cũng ký kết hợp tác với Trường Đại học Văn hóa Hà Nội nhằm tăng cường phối hợp trong đào tạo, nghiên cứu và phát triển các hoạt động liên quan đến văn hóa, di sản và chuyển đổi số.