Cà Mau phát huy nguồn lực từ di sản văn hóa

VHO - Sở hữu kho tàng di sản đa dạng và đặc sắc, Cà Mau đang đẩy mạnh số hóa, biến giá trị văn hóa thành sức mạnh nội sinh, đưa Cà Mau bứt phá trong kỷ nguyên mới.

Trong dòng chảy lịch sử của dân tộc, văn hóa luôn được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực phát triển bền vững đất nước. Văn hóa phải được đặt ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội. Đối với vùng đất Cà Mau, di sản văn hóa không chỉ là những dấu ấn kết tinh từ quá khứ mà còn là nguồn lực nội sinh mạnh mẽ.

Trong bối cảnh kỷ nguyên mới, việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa này đã trở thành nhiệm vụ chiến lược để địa phương hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh và bền vững.

Kho tàng di sản văn hóa Cà Mau mang một diện mạo đặc sắc và lớn mạnh, nhất là sau dấu mốc lịch sử hợp nhất địa giới hành chính. Sự hội tụ này đã bồi đắp cho Cà Mau mới một bản sắc đa sắc màu, là sự hòa quyện tinh tế giữa ba dòng chảy văn hóa Kinh – Khmer – Hoa. 

Những lớp lưu dân từ cuối thế kỷ XVII khi đến định cư đã cùng nhau khai phá đất đai, tạo diện mạo mới đầy sức sống. Trong quá trình cộng cư ấy, các nhóm cư dân không chỉ tạo dựng sinh kế mà còn mang theo những tập quán, tín ngưỡng, nghề nghiệp truyền thống và nghệ thuật mang đậm bản sắc dân tộc.

Qua thời gian, sự giao thoa văn hóa giữa ba cộng đồng Kinh – Khmer – Hoa đã tạo nên một diện mạo văn hóa đa dạng, mang nhiều nét đặc trưng. Cà Mau là vùng đất được khai phá muộn nhất, với lịch sử hơn 300 năm nhưng những nét văn hóa truyền thống của từng dân tộc đã hòa quyện thành bản sắc chung.

Hơn thế nữa, chính bề dày truyền thống cách mạng đã hun đúc nên một bản sắc Cà Mau riêng biệt, vừa mang dấu ấn đặc trưng, vừa thống nhất trong sự đa dạng.

Về phương diện di sản văn hóa phi vật thể, Cà Mau hiện nay có 7 di sản được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Với các nghề thủ công truyền thống độc đáo như Nghề gác kèo ong, Nghề muối ba khía, Nghề làm tôm khô và Nghề làm muối.

Bên cạnh đó, các giá trị tâm linh và nghệ thuật biểu diễn như Lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc, Lễ hội Vía bà Thủy Long và nghệ thuật Nhạc Trống lớn của người Khmer đã tạo nên một không gian văn hóa cộng đồng sống động.

Đặc biệt, nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Những di sản này không chỉ có giá trị tinh thần mà còn là điều kiện quý giá để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa và du lịch.

Song song đó, hệ thống di sản văn hóa vật thể tại địa phương cũng vô cùng phong phú với 112 di tích. Cà Mau hiện sở hữu 3 di tích quốc gia đặc biệt mang tầm vóc tiêu biểu gồm Đường Hồ Chí Minh trên biển (Bến Vàm Lũng), Căn cứ Cái Chanh và di tích khảo cổ Vĩnh Hưng.

Cùng với 24 di tích cấp quốc gia và 85 di tích cấp tỉnh, Cà Mau cũng là một trong những địa phương có số lượng di tích tương đối cao. Những công trình kiến trúc, địa điểm lịch sử và văn hóa này là minh chứng rõ nét cho bề dày văn hóa, tinh thần yêu nước của con người Cà Mau qua các thời kỳ.

Trong kỷ nguyên mới, Đảng bộ tỉnh Cà Mau đã xác định phát triển văn hóa ngang tầm với kinh tế, chính trị và xã hội, gắn với xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người và chủ quyền văn hóa số trên địa bàn tỉnh. 

Vì vậy, để di sản thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh tập trung đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong lĩnh vực văn hóa. Mục tiêu cụ thể là phấn đấu hoàn thành việc số hóa 100% các di sản văn hóa đã được xếp hạng cấp quốc gia và cấp quốc gia đặc biệt vào năm 2026.

Việc số hóa di sản; gắn di sản với du lịch; ưu tiên di sản cách mạng, biển – rừng – sông nước tỉnh đặc biệt quan tâm. Chú trọng chuyển đổi số lĩnh vực văn hóa như xây dựng bảo tàng số, thư viện số, bản đồ số văn hóa; dữ liệu dùng chung sẽ giúp xóa bỏ khoảng cách về không gian, đưa di sản tiếp cận gần hơn với công chúng và khách quốc tế.

Sự phát triển bền vững của Cà Mau còn gắn liền với việc thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa và thị trường văn hóa lành mạnh. Tỉnh phấn đấu đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa sẽ đóng góp khoảng 7% vào GRDP của địa phương.

Để đạt được con số này, Cà Mau ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đặc trưng là thế mạnh của tỉnh như: Nghệ thuật biểu diễn (đờn ca tài tử, cải lương, truyện kể bác ba phi,…), du lịch văn hóa. Đẩy mạnh khai thác các giá trị văn hóa tâm linh để phát triển du lịch.

Để di sản văn hóa Cà Mau không ngừng lớn mạnh và phát huy giá trị, đòi hỏi sự nỗ lực đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Công tác bảo tồn không chỉ dừng lại ở việc trùng tu, tôn tạo mà phải chú trọng vào nghiên cứu khoa học và giáo dục truyền thống.

Hiện nay, Cà Mau đang tích cực đưa nội dung giáo dục di sản văn hóa vào trường học để bồi đắp lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ. Cùng với đó, những lễ hội truyền thống, những làng nghề lâu đời, những di tích lịch sử cách mạng hay những không gian văn hóa dân gian đều có khả năng trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng.

Khi được khai thác hợp lý, các giá trị văn hóa không chỉ góp phần thu hút du khách mà còn tạo sinh kế cho cộng đồng, đồng thời nâng cao ý thức bảo tồn di sản trong xã hội.

Nhìn về tương lai đến năm 2045, Cà Mau hướng tới xây dựng một môi trường văn hóa hiện đại nhưng vẫn đậm đà bản sắc của vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc. Địa phương kỳ vọng sẽ xây dựng được một thương hiệu liên hoan nghệ thuật tầm vóc quốc tế đối với nghệ thuật Đờn ca tài tử và phấn đấu có thêm ít nhất 3 di sản văn hóa được Bộ VHTTDL ghi danh.

Di sản văn hóa Cà Mau là tài sản vô giá, là nền tảng vững chắc để xây dựng một địa phương phát triển toàn diện. Với tư duy đổi mới, sự hỗ trợ của công nghệ số và lòng tâm huyết của mỗi người dân, nguồn lực nội sinh này chắc chắn sẽ được khơi thông mạnh mẽ.

Cà Mau không chỉ là điểm đến của du lịch văn hóa mà sẽ mãi là cái nôi của những giá trị văn hóa độc đáo. Góp phần cho sự trường tồn và rạng danh của nền văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.