Bộ VHTTDL sẽ tiếp tục đồng hành cùng các địa phương

VHO - Ngày 16.5 tại Bộ VHTTDL, Hà Nội, Ban Chỉ đạo xây dựng hồ sơ Di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc đã tổ chức Hội nghị tổng kết công tác xây dựng hồ sơ khoa học Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc trình UNESCO ghi danh là Di sản hoá giới.

Dự Hội nghị có Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ; Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quản Minh Cường; Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Đạo Cương, Trưởng Ban Chỉ đạo xây dựng hồ sơ Yên Tử; lãnh đạo Ủy ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội; lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh và các tỉnh, thành phố, các chuyên gia, nhà khoa học.

Tại Hội nghị, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Thị Hạnh, đại diện Ban Điều hành xây dựng Hồ sơ trình UNESCO xem xét công nhận Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản Văn hóa thế giới đã báo cáo tổng kết quá trình xây dựng hồ sơ cho biết:

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, ngày 5.6.2020, tỉnh Quảng Ninh chủ trì, phối hợp với Bắc Giang và Hải Dương (nay là Bắc Ninh và Hải Phòng) triển khai xây dựng hồ sơ khoa học Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc trình UNESCO ghi danh là Di sản thế giới.

Ngay từ những bước khởi đầu, các nhà quản lý và giới chuyên môn đã xác định đây sẽ là một hành trình nhiều thử thách và chưa từng có tiền lệ. Lần đầu tiên, Việt Nam xây dựng một hồ sơ di sản có phạm vi trải rộng trên 3 tỉnh, với 214 điểm di tích thuộc 6 khu di tích quốc gia đặc biệt.

Khó khăn lớn nhất nằm ở chính đặc thù của Di sản. Trải qua hơn 700 năm lịch sử từ thời Trần, nhiều công trình trong quần thể di sản chỉ còn lại nền móng, dấu tích khảo cổ nằm sâu dưới lòng đất, không ít giá trị vật thể đã mất mát theo thời gian.

Ba tỉnh Quảng Ninh, Bắc Giang (nay là Bắc Ninh) và Hải Dương (nay là Hải Phòng) đã triển khai công tác phối hợp, xây dựng Hồ sơ với tinh thần, trách nhiệm cao nhất. Trải qua quá trình nỗ lực, sự vào cuộc của lãnh đạo các Ban, ngành Trung ương và địa phương, sự tham gia của hàng trăm chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế trong nhiều năm.

Trong suốt 5 năm triển khai, mặc dù gặp nhiều khó khăn do dịch Covid-19 và đặc thù di sản trải rộng, nhiều dấu tích chỉ còn dưới dạng khảo cổ, song với sự chỉ đạo của Trung ương, sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, địa phương cùng sự tham gia của hàng trăm chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước, hồ sơ đã được xây dựng công phu, bài bản.

Hàng loạt đề tài nghiên cứu, hội thảo quốc tế, khảo sát thực địa, khai quật khảo cổ, nghiên cứu lịch sử, văn hóa, địa chất, đa dạng sinh học được triển khai nhằm làm rõ giá trị nổi bật toàn cầu của di sản. Hồ sơ chính thức được hoàn thiện và ngày 26.1.2024,  hồ sơ chính thức được trình UNESCO với hơn 5.000 trang tài liệu cùng hệ thống bản đồ, ảnh tư liệu, video và kế hoạch quản lý di sản.

Sau quá trình thẩm định nghiêm ngặt của ICOMOS, cùng nhiều hoạt động vận động ngoại giao, học thuật và bảo vệ hồ sơ ở tầm quốc tế, ngày 12.7.2025, tại Kỳ họp lần thứ 47 của Ủy ban Di sản thế giới tổ chức tại Paris (Pháp), UNESCO đã chính thức ghi danh Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản văn hóa thế giới. Hồ sơ Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc trở thành hồ sơ hiếm hoi nhận được sự phát biểu đồng thuận của toàn bộ 21 quốc gia thành viên. Tất cả đều thống nhất đánh giá cao giá trị đặc biệt của di sản.

Hồ sơ được thông qua với 12 điểm/cụm di tích và 2 tiêu chí đề cử số 3 và số 6. Đây là di sản thế giới thứ 9 và cũng là di sản thế giới liên tỉnh thứ 2 của Việt Nam, sau di sản Vịnh Hạ Long – quần đảo Cát Bà trên địa bàn 2 địa phương Quảng Ninh và Hải Phòng.

Phát biểu tại Hội nghị, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ, các chuyên gia, nhà khoa học và Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ninh đều đánh giá cao sự chuẩn bị công phu, nghiêm túc, khoa học của hồ sơ di sản; đồng thời khẳng định đây là một trong những hồ sơ di sản có chất lượng cao, thể hiện rõ chiều sâu lịch sử, văn hóa và giá trị nổi bật toàn cầu của Thiền phái Trúc Lâm.

Các ý kiến cũng nhấn mạnh, việc được UNESCO ghi danh là thành tựu rất lớn, khẳng định vị thế, giá trị của di sản Việt Nam trên trường quốc tế; song đây mới chỉ là bước khởi đầu trong hành trình dài bảo tồn và phát huy giá trị di sản một cách bền vững.

Trong thời gian tới, các địa phương cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, tổ chức quốc tế và cộng đồng để thực hiện tốt công tác quản lý, bảo tồn các giá trị của di sản; đồng thời phát huy hiệu quả giá trị văn hóa, lịch sử, cảnh quan và tâm linh của Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc gắn với phát triển du lịch bền vững, giáo dục truyền thống, quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới.

Phát biểu tại Hội nghị, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quản Minh Cường nhấn mạnh, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh không chỉ là niềm tự hào của riêng Quảng Ninh, Hải Phòng, Bắc Ninh mà còn là niềm tự hào chung của cả quốc gia, dân tộc với lịch sử hào hùng và những giá trị văn hóa, tinh thần đặc sắc đã được thế giới ghi nhận.

Kết quả này đạt được là nhờ sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Trung ương, sự phối hợp trách nhiệm, hiệu quả của các bộ, ngành, địa phương cùng tâm huyết, trí tuệ của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế. Đồng thời, đây cũng là bài học kinh nghiệm quý báu trong công tác nghiên cứu, thu thập tài liệu, xây dựng và hoàn thiện hồ sơ đối với các di sản khác của Việt Nam trong thời gian tới.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quản Minh Cường trao Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ cho Sở VHTTDL

Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh khẳng định, Quảng Ninh sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các địa phương và cơ quan liên quan triển khai hiệu quả các cam kết với UNESCO; tập trung đầu tư bài bản, có chọn lọc, đảm bảo đúng quy định, tiêu chí của UNESCO. Đồng thời đẩy mạnh công tác bảo tồn, tôn tạo, phát huy các giá trị đặc sắc của di sản.

Phát biểu kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Đạo Cương, Trưởng Ban chỉ đạo xây dựng hồ sơ Di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc nhấn mạnh, việc được ghi danh là niềm vinh dự lớn lao nhưng đồng thời cũng đặt ra trách nhiệm rất lớn trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản thế giới.

Ban Chỉ đạo đề nghị các địa phương và các cơ quan liên quan tiếp tục tập trung triển khai nghiêm túc các khuyến nghị của UNESCO và ICOMOS; khẩn trương hoàn thiện Kế hoạch quản lý di sản thế giới; xây dựng cơ chế phối hợp liên tỉnh hiệu quả, thực chất; tăng cường nghiên cứu chuyên sâu các giá trị nổi bật toàn cầu của di sản, nhất là hệ thống di sản văn hóa phi vật thể gắn với Phật giáo Trúc Lâm và vai trò trung tâm của cộng đồng trong gìn giữ, thực hành di sản.

Đặc biệt, cần quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới; xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng cho phát triển bền vững đất nước. Công tác bảo tồn và phát huy giá trị Di sản thế giới Yên Tử phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển văn hóa, con người Việt Nam; trong đó coi trọng đầu tư cho văn hóa, di sản, giáo dục truyền thống và phát triển con người toàn diện.

Trong thời gian tới, Bộ VHTTDL tăng cường hướng dẫn chuyên môn, hoàn thiện cơ chế, chính sách; đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản văn hóa; gắn bảo tồn với phát triển du lịch văn hóa bền vững, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.  Bộ VHTTDL sẽ tiếp tục đồng hành cùng các địa phương trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị Di sản để di sản trở thành biểu tượng tiêu biểu cho giá trị văn hóa, hòa bình, khoan dung và phát triển bền vững của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Nhân dịp này, Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen cho 1 tập thể, 3 cá nhân của tỉnh Quảng Ninh; Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh tặng Bằng khen cho 13 tập thể, 46 cá nhân đã có thành tích xuất sắc trong công tác xây dựng, bảo vệ hồ sơ khoa học Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc trình UNESCO công nhận là Di sản thế giới.