Không xây Làng VĐV và lời giải cho bài toán hậu Đại hội

VHO - Thông thường tại các kỳ Đại hội thể thao lớn như SEA Games, ASIAD hay Olympic, Làng vận động viên là một nét văn hóa đặc trưng, nơi vận động viên các quốc gia cùng ăn ở, tập luyện, giao lưu trong suốt thời gian diễn ra Đại hội. Tuy nhiên ASIAD 20 tại Nhật Bản lại không tổ chức theo hình thức truyền thống.

Nước chủ nhà quyết định không xây Làng VĐV quy mô lớn rồi tiếp tục đau đầu với chi phí vận hành, chuyển đổi công năng sau Đại hội.

ASIAD 20 tại Aichi Nagoya đã tận dụng khách sạn, tàu du lịch và các khu lưu trú tạm thời. Phương án giúp chủ nhà giảm đáng kể chi phí xây dựng, nhưng đồng thời đặt ra bài toán mới về giao thông, hậu cần và không gian giao lưu giữa các vận động viên.

Tránh gánh nặng sau Đại hội

Ở nhiều kỳ đại hội thể thao lớn, Làng VĐV không đơn thuần là nơi ăn, ở. Đó còn là một phần của hình ảnh Đại hội, nơi hàng nghìn vận động viên từ nhiều quốc gia cùng sinh hoạt, giao lưu và tạo nên một không gian văn hóa đặc biệt trong suốt thời gian thi đấu. Nhưng những công trình quy mô lớn cũng kéo theo một câu hỏi không dễ trả lời: Đại hội kết thúc, sẽ được sử dụng như thế nào?

Aichi-Nagoya đã chọn cách không xây Làng VĐV tập trung theo mô hình truyền thống. Đây không phải quyết định mang tính biểu tượng, mà trước hết xuất phát từ những tính toán kinh tế.

Chính quyền tỉnh Aichi cho biết, kế hoạch ban đầu từng tính đến việc xây dựng Làng VĐV tại khu đất trường đua ngựa Nagoya cũ. Tuy nhiên, trong bối cảnh giá nguyên vật liệu, nhân công và nhiều chi phí xây dựng tăng mạnh, kế hoạch này cuối cùng bị hủy bỏ. 

Thay vào đó, chủ nhà chuyển sang tận dụng cơ sở lưu trú sẵn có và những công trình có tính tạm thời. Theo chính quyền Aichi, riêng việc không xây dựng cơ sở Làng VĐV và chuyển sang sử dụng khách sạn cùng các phương án thay thế giúp tiết giảm khoảng 60 tỉ yen so với phương án trước đó.

Cùng với việc điều chỉnh địa điểm thi đấu và một số giải pháp khác, tổng mức tiết giảm chi phí được tỉnh Aichi công bố đối với Asian Games và Asian Para Games vượt 100 tỉ yen. 

Cách tiếp cận ấy cũng phù hợp với chủ trương tổ chức một kỳ Đại hội theo hướng sử dụng tối đa hạ tầng sẵn có. Khác với hai lần trước Nhật Bản đăng cai Asian Games, Aichi-Nagoya 2026 dựa nhiều vào hệ thống cơ sở vật chất hiện hữu, thậm chí một số môn được tổ chức tại những thành phố khác để hạn chế nhu cầu xây mới. 

Không có Làng VĐV truyền thống, nơi ở của các đoàn được tổ chức theo nhiều hình thức. Một tàu du lịch được sử dụng làm nơi lưu trú tại Cảng Nagoya; khu Garden Pier bố trí các “Asian Games Villas” là những cơ sở lưu trú tạm thời; bên cạnh đó là hệ thống khách sạn tại Nagoya và tỉnh Aichi. Theo thông tin mới nhất của OCA, hơn 17.000 VĐV và quan chức đăng ký tham dự Đại hội đã được bố trí chỗ ở phù hợp.

Mô hình này tạo ra một khác biệt quan trọng, khi Đại hội khép lại, chủ nhà không phải tiếp tục duy trì cả một quần thể lưu trú khổng lồ chỉ được sử dụng hết công suất trong vài tuần. Từ đó dẫn đến nguy cơ những công trình sau sự kiện trở thành “bạch tượng” - được đầu tư lớn nhưng hiệu quả sử dụng lâu dài không tương xứng.

Ở một góc độ khác, sử dụng hệ thống khách sạn hiện hữu còn giúp một phần dòng tiền từ Đại hội đi trực tiếp vào các dịch vụ lưu trú, ăn uống và hoạt động kinh tế địa phương, thay vì tập trung hoàn toàn trong một quần thể Làng VĐV biệt lập.

Như vậy, thay vì đặt câu hỏi xây gì cho Đại hội? Aichi-Nagoya đang thử trả lời câu hỏi khó hơn: Cái gì thực sự cần phải xây mới?

Tiết kiệm nhưng không thuận tiện 

Tuy nhiên, một ASIAD không có Làng VĐV tập trung cũng không phải lời giải không có mặt trái. Điều dễ nhận thấy nhất là các vận động viên không còn cùng sinh hoạt tại một quần thể duy nhất.

Với những đại hội đa môn, Làng VĐV từ lâu đã trở thành một phần trải nghiệm đặc biệt: VĐV của hàng chục quốc gia có thể gặp nhau ở nhà ăn, khu sinh hoạt chung, đổi huy hiệu, trò chuyện và tìm hiểu những nền văn hóa khác nhau.

Chính OCA từng bày tỏ quan ngại về vấn đề này. Khi Aichi Nagoya dự kiến sử dụng khách sạn thay cho Làng VĐV, OCA yêu cầu chủ nhà phải tạo thêm một khu vực tập trung để bảo đảm cơ hội tương tác và giao lưu giữa các vận động viên.

Đó cũng là một trong những lý do phương án tàu du lịch và khu lưu trú tạm thời tại cảng được bổ sung. Như vậy, điều mà chủ nhà tiết kiệm được về xây dựng lại phải bù đắp một phần bằng những phương án vận hành khác.

Bài toán đầu tiên là giao thông. Khi VĐV ở nhiều khách sạn và địa điểm khác nhau, hệ thống đưa đón phải kết nối từng khu lưu trú với sân tập, địa điểm thi đấu và các trung tâm phục vụ Đại hội. Ngay từ năm 2024, khi thảo luận phương án không xây Làng VĐV, OCA và Ban Tổ chức đã xác định vận chuyển, kiểm tra doping và các vấn đề hậu cần là những nội dung cần đặc biệt tính toán.

Các chuyên gia cũng phân tích rằng mô hình lưu trú gồm tàu du lịch, khu nhà tạm tại Garden Pier và các khách sạn đòi hỏi phải giải quyết bài toán vận chuyển giữa nhiều địa điểm. Theo nhiều chuyên gia, các khách sạn dành cho những môn thi đấu ngoài khu vực trung tâm được lựa chọn gần địa điểm thi đấu để giảm áp lực di chuyển.

An ninh, y tế, kiểm soát doping và phục vụ ăn uống cũng phức tạp hơn khi lực lượng không tập trung tại một địa điểm. Chính sự phân tán này khiến công tác hậu cần và kiểm soát phải trải rộng trên nhiều khu lưu trú.

Vì thế, nói Aichi-Nagoya “không có Làng VĐV” mới chỉ phản ánh một nửa câu chuyện. Chính xác hơn, đây là một kỳ ASIAD không xây Làng VĐV tập trung, cố định theo mô hình truyền thống, thay vào đó tạo ra một mạng lưới lưu trú phân tán dựa trên những gì thành phố đã có và những hạng mục tạm thời có thể tháo dỡ sau Đại hội. Cách làm ấy tiết kiệm được một khoản đầu tư xây dựng đáng kể, nhưng đổi lại là chi phí và áp lực lớn hơn đối với khâu vận hành.

ASIAD 20 vì thế có thể trở thành một phép thử đáng chú ý đối với cách tổ chức các đại hội thể thao đa môn trong tương lai. Khi chi phí đăng cai ngày càng lớn, câu chuyện không còn chỉ là xây những công trình hoành tráng trong vài tuần lễ, mà là chúng để lại điều gì khi những cuộc tranh tài kết thúc.

Nếu hệ thống lưu trú phân tán tại Aichi-Nagoya vận hành hiệu quả, lựa chọn không xây Làng VĐV truyền thống có thể gợi mở một cách tiếp cận thực dụng hơn: Tận dụng tối đa hạ tầng hiện hữu, giảm đầu tư cố định và hạn chế nguy cơ công trình hậu Đại hội trở thành gánh nặng. Nhưng cái giá phải cân nhắc chính là sự phân tán của các đoàn và phần nào mất đi không gian giao lưu đặc trưng của Làng VĐV.

Giữa một bên là những công trình biểu tượng và một bên là hiệu quả kinh tế dài hạn, Aichi-Nagoya đã lựa chọn phương án thứ hai. Thành công của lựa chọn ấy sẽ không chỉ được đo bằng một kỳ ASIAD diễn ra suôn sẻ, mà còn bằng những gì còn lại sau ngày Đại hội khép lại.