Khi bóng đá trở thành cỗ máy doanh thu khổng lồ

VHO - Liên đoàn Bóng đá thế giới (FIFA) dự kiến công bố mức doanh thu kỷ lục 15 tỉ USD từ World Cup 2026, vượt xa mục tiêu 11 tỉ USD đặt ra trước giải đấu. Con số này, nếu được xác nhận chính thức, không chỉ đánh dấu một kỳ World Cup thành công vượt bậc về mặt thương mại, mà còn tiếp tục đặt ra câu hỏi lớn về ranh giới giữa phát triển bóng đá toàn cầu và xu hướng thương mại hóa ngày càng mạnh mẽ của giải đấu lớn nhất hành tinh.

 “Sân chơi” thương mại khổng lồ

Chủ tịch FIFA Gianni Infantino đã thông báo với các liên đoàn thành viên về mức tăng doanh thu này vào cuối tuần qua. Ban đầu, FIFA dự kiến thu về khoảng 11 tỉ USD, song doanh thu thực tế được cho là sẽ đạt 15 tỉ USD, tương đương khoảng 11,2 tỉ bảng Anh.

Nguồn tăng trưởng đáng kể đến từ nhiều mảng kinh doanh, trong đó dịch vụ tiếp đãi khách VIP, khách sạn, vé và đặc biệt là thị trường vé thứ cấp được cho là đóng vai trò quan trọng. Trên thị trường bán lại chính thức, FIFA thu 15% từ người mua và 15% từ người bán, tạo nên một nguồn thu lớn trong bối cảnh nhu cầu theo dõi các trận đấu đỉnh cao tăng mạnh.

World Cup 2026 là kỳ giải đầu tiên có 48 đội tuyển tham dự và tổng cộng 104 trận đấu, được đồng tổ chức tại Mỹ, Canada và Mexico. Quy mô mở rộng đồng nghĩa với nhiều trận đấu hơn, nhiều khán giả hơn, nhiều giờ phát sóng hơn và nhiều cơ hội thương mại hơn. Từ góc độ kinh tế thể thao, mô hình này cho thấy sức mạnh thương mại đặc biệt của World Cup. Với lượng trận đấu tăng mạnh so với thể thức cũ, FIFA có thêm không gian để bán bản quyền truyền hình, tài trợ, quảng cáo, vé và các gói trải nghiệm cao cấp. Tạp chí Forbes nhận định, World Cup 2026 là giải đấu lớn nhất trong lịch sử, kéo dài 39 ngày và được tổ chức trên ba quốc gia, tạo ra một “sân chơi” thương mại khổng lồ.

Số tiền thưởng cũng tăng đáng kể. FIFA đưa ra quỹ thưởng kỷ lục 655 triệu USD, tăng 50% so với kỳ World Cup trước, trong đó đội vô địch nhận 50 triệu USD. Điều đó cho thấy nguồn thu tăng không chỉ làm giàu cho tổ chức điều hành, mà còn có thể mở rộng phân bổ tài chính cho các liên đoàn và đội tuyển tham dự. Nhiều khả năng các liên đoàn bóng đá thành viên sẽ được hưởng lợi từ việc FIFA mở rộng quỹ phân phối doanh thu World Cup, dù chi tiết cụ thể chưa được hoàn tất. Chính triển vọng gia tăng lợi ích tài chính này được cho là sẽ củng cố thêm vị thế của Chủ tịch Gianni Infantino trong nội bộ FIFA.

Nhiều vấn đề cần nhìn nhận

Doanh thu kỷ lục của FIFA không thể tách rời khỏi câu chuyện giá vé. Trong suốt giải đấu, giá vé và chính sách bán vé đã gây nhiều tranh luận, nhất là khi FIFA áp dụng cơ chế giá linh hoạt và khai thác mạnh thị trường thứ cấp. Đáng chú ý, trước trận chung kết giữa Tây Ban Nha và Argentina tại New Jersey, các gói tiếp đãi VIP vẫn được niêm yết trên cổng bán vé FIFA. Đáng chú ý, vé khu vực “trophy lounge” được rao bán với giá 34.500 USD/người, tương đương gần 1 tỉ đồng.

Những con số này phản ánh xu thế ngày càng rõ: World Cup không chỉ là một giải thể thao, mà còn là sản phẩm giải trí cao cấp, được định giá theo quy luật thị trường ở những nơi có sức mua lớn. Về mặt thương mại, đó là thành công. Nhưng về mặt văn hóa bóng đá, đây là vấn đề cần suy ngẫm. Một giải đấu được xem là ngày hội của toàn thế giới sẽ ra sao nếu những khán đài đẹp nhất ngày càng thuộc về nhóm khán giả có khả năng chi trả rất cao?

Một hệ quả khác của thành công thương mại là khả năng Mỹ tiếp tục trở thành điểm đến hấp dẫn cho các sự kiện bóng đá lớn. Mức doanh thu bùng nổ có thể làm tăng cơ hội Mỹ đăng cai một kỳ World Cup khác trong tương lai gần, với giải đấu tiếp theo mở thầu là World Cup 2038. Tại một buổi tiếp đón hôm thứ Sáu, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết đất nước này muốn được chọn đăng cai lần nữa và phát biểu: “Các bạn nên chọn Hợp chúng quốc Hoa Kỳ một lần nữa. Lần này chúng ta sẽ loại Canada và Mexico ra”. Ngoài World Cup, Mỹ cũng đã có các cuộc trao đổi với FIFA về khả năng đăng cai FIFA Club World Cup 2029. Điều này cho thấy sau World Cup 1994 và World Cup 2026, thị trường Bắc Mỹ tiếp tục được nhìn nhận như vùng đất giàu tiềm năng thương mại hàng đầu của bóng đá thế giới.

Không thể phủ nhận nguồn thu lớn giúp FIFA có thêm nguồn lực phát triển bóng đá toàn cầu, mở rộng hỗ trợ các liên đoàn, tăng tiền thưởng và phát triển các chương trình cơ sở. Nhưng song song với đó, World Cup vẫn phải giữ được căn tính cốt lõi: Là ngày hội của người hâm mộ, không chỉ là một đại tiệc thương mại dành cho nhóm khán giả cao cấp.

Kỷ lục 15 tỉ USD vì thế là một cột mốc lớn, nhưng cũng là một lời nhắc nhở. Bóng đá hiện đại đang đi rất xa trên con đường thương mại hóa. Điều quan trọng là làm sao để doanh thu khổng lồ ấy quay trở lại phục vụ bóng đá, mở rộng tiếp cận, nâng cao chất lượng phát triển ở các khu vực còn khó khăn, chứ không chỉ tạo nên những sân khấu ngày càng đắt đỏ.

World Cup 2026 đã cho thấy sức hút vô song của bóng đá. Nhưng khi ánh đèn chung kết khép lại, câu hỏi còn lại không chỉ là đội nào nâng cúp, mà còn là: Bóng đá sẽ dùng cỗ máy doanh thu ấy để nuôi dưỡng tương lai hay để tiếp tục đẩy ngày hội của số đông xa hơn khỏi số đông?