Trung Quốc đưa các di tích khảo cổ đến gần hơn với công chúng

VHO - Trung Quốc đang đẩy mạnh công tác bảo tồn, phát huy giá trị các di tích khảo cổ gắn với phát triển công viên di tích, bảo tàng và các chương trình trải nghiệm, qua đó đưa di sản văn hóa đến gần hơn với công chúng, đồng thời tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Cách tiếp cận này vừa giúp công chúng tiếp cận trực tiếp với những dấu tích của quá khứ vừa góp phần lan tỏa giá trị lịch sử, văn hóa của nền văn minh Trung Hoa.

Tại Khu Di tích Khảo cổ quốc gia Dahecun ở thành phố Trịnh Châu, tỉnh Hà Nam, miền Trung Trung Quốc, Bảo tàng Di tích Dahecun được xây dựng chủ yếu dưới lòng đất, tạo sự hài hòa với cảnh quan khảo cổ xung quanh. Lối vào dẫn xuống không gian trưng bày đưa khách tham quan đến gần hơn với lịch sử của một khu định cư có niên đại khoảng 7.000 năm.

Đây là bảo tàng chuyên đề đầu tiên tại Trung Quốc giới thiệu toàn cảnh văn hóa Yangshao. Công trình được thiết kế với phần mái nằm ngang mặt đất, giúp kiến trúc hòa vào cảnh quan, tạo cảm giác như một di tích khảo cổ đang dần hiện lên từ lòng đất.

Bên trong bảo tàng, với hơn 1.500 hiện vật văn hóa giúp công chúng hiểu hơn về nét đặc trưng của văn hóa Yangshao, đồng thời giúp làm sáng tỏ lịch sử khu di tích Dahecun.

Trong khi đó, khu vực bảo vệ cốt lõi bên ngoài trưng bày những dấu tích của một khu định cư lớn thời kỳ Yangshao. Thông qua việc kết hợp không gian trưng bày với địa điểm khảo cổ gốc, khách tham quan có thể hình dung rõ hơn về đời sống của cư dân cổ đại, thay vì chỉ tìm hiểu lịch sử qua sách vở hoặc hiện vật được tách rời khỏi bối cảnh ban đầu.

Những di tích khảo cổ lớn gồm tàn tích của các khu định cư, thành phố, cung điện, lăng mộ và những quần thể di tích gắn với các giai đoạn quan trọng trong lịch sử. Các địa điểm này lưu giữ những thông tin có giá trị về quá trình hình thành, phát triển của xã hội và nền văn minh Trung Quốc qua nhiều thời kỳ.

Trong số đó có di tích Lương Chử ở tỉnh Chiết Giang, di tích Ân ở tỉnh Hà Nam, Tam Tinh Đôi ở tỉnh Tứ Xuyên, khu di tích Cung điện Mùa hè cũ tại Bắc Kinh, các lăng mộ hoàng gia Tây Hạ và Vạn Lý Trường Thành.

Trung Quốc hiện có 150 di tích khảo cổ lớn thuộc loại hình này và 65 công viên di tích khảo cổ quốc gia đã được xây dựng trên cơ sở một số địa điểm và khu vực liên quan. Không chỉ phục vụ nghiên cứu và trưng bày, các di tích khảo cổ lớn đang từng bước trở thành không gian văn hóa gắn với đời sống đương đại.

Thành phố Lạc Dương, tỉnh Hà Nam là một ví dụ tiêu biểu về việc kết hợp bảo tồn di tích khảo cổ với quy hoạch và phát triển đô thị. Với lịch sử đô thị khoảng 4.000 năm và hơn 1.500 năm từng giữ vai trò kinh đô, Lạc Dương sở hữu nhiều địa điểm khảo cổ quan trọng nằm gần nhau dọc theo sông Lạc.

Sức hút của các công viên di tích khảo cổ tại Trung Quốc ngày càng tăng. Theo số liệu được thống kê, số lượt khách tham quan các công viên di tích khảo cổ quốc gia Trung Quốc tăng từ 20,97 triệu lượt năm 2021 lên 97,74 triệu lượt năm 2025. Trong 5 năm, tổng lượng khách đạt 303 triệu lượt.

Đáng chú ý, lợi ích từ các di tích không chỉ giới hạn trong hoạt động nghiên cứu và trưng bày bảo tàng mà còn mở rộng sang phát triển kinh tế địa phương, giáo dục và giao lưu văn hóa.

Việc phát huy giá trị di sản còn mang lại lợi ích kinh tế và xã hội. Tại tỉnh Chiết Giang, các sáng kiến kết nối văn hóa Lương Chử với chương trình phục hưng nông thôn góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương. Trong khi đó, các chương trình khảo cổ thực địa tại Bắc Kinh tạo cơ hội cho thanh thiếu niên trong và ngoài Trung Quốc tìm hiểu trực tiếp về lịch sử, văn minh nước này.

Trong giai đoạn 2026-2030, Trung Quốc định hướng tăng cường bảo vệ, quản lý và khai thác giá trị các di tích khảo cổ theo hướng hệ thống, bền vững, đồng thời phát triển các không gian trưng bày, hoạt động giáo dục và du lịch trải nghiệm phù hợp với từng địa bàn.

Những nỗ lực này nhằm nâng cao khả năng tiếp cận di sản của công chúng, phát huy giá trị lịch sử, văn hóa và gắn công tác bảo tồn với nhu cầu phát triển hiện nay.