Tây Ban Nha: Phát hiện cỗ xe ngựa bằng đồng 2.500 năm tuổi, hé lộ nền văn minh Tartessos

VHO - Các nhà khảo cổ học vừa phát hiện một cỗ xe ngựa bằng đồng có niên đại khoảng 2.500 năm tại di chỉ Casas del Turuñuelo ở Guareña, tỉnh Badajoz (Tây Ban Nha).

Phát hiện được đánh giá là một trong những hiện vật quan trọng nhất từng được tìm thấy tại địa điểm này, đồng thời hé lộ thêm những bằng chứng về mạng lưới thương mại rộng lớn của nền văn minh Tartessos cổ đại.

Cỗ xe được phát hiện trong chiến dịch khai quật thứ 8 thuộc dự án "Xây dựng Tartessos" tại gò mộ Casas del Turuñuelo, thuộc vùng Vegas Altas del Guadiana. Theo nhóm nghiên cứu, đây là cỗ xe ngựa bằng đồng chưa từng có tiền lệ được phát hiện trên bán đảo Iberia.

Hiện vật gồm một khoang xe bằng đồng được trang trí bằng nhiều hình chạm nổi tinh xảo. Mặt trước khắc hình thần sông Achelous, vị thần gắn với thế giới ngầm trong thần thoại Hy Lạp; hai bên là hình hai con griffin với đầu đại bàng và thân sư tử; hai đầu xe là hình người giơ tay đỡ kết cấu. Toàn bộ được đặt trên hai bánh xe cũng được trang trí công phu.

Cỗ xe được tìm thấy ở khu vực phía nam tòa nhà chính, nơi các cuộc khai quật bắt đầu từ năm 2015.

Theo các nhà nghiên cứu thuộc Viện Khảo cổ học Mérida (IAM-CSIC), đơn vị hợp tác giữa Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia Tây Ban Nha (CSIC) và chính quyền vùng Extremadura, những hiện vật tương tự trước đây chỉ được ghi nhận trong nền văn minh Etruscan ở miền Trung Italia, phát triển từ khoảng thế kỷ VIII đến thế kỷ V trước Công nguyên.

Phát hiện này củng cố giả thuyết rằng cỗ xe đã đến phía Tây Nam bán đảo Iberia thông qua các mạng lưới trao đổi từng kết nối nền văn minh Tartessos với phần còn lại của khu vực Địa Trung Hải.

Theo đồng Giám đốc Sebastián Celestino, cỗ xe có thể liên quan đến các nghi lễ tiệc tùng của cư dân cổ đại. Hiện vật được phát hiện cạnh căn phòng được cho là nơi cộng đồng Turuñuelo tổ chức bữa tiệc cuối cùng trước khi chủ động niêm phong toàn bộ công trình vào cuối thế kỷ V trước Công nguyên.

Bên cạnh cỗ xe, các nhà khảo cổ còn tìm thấy nhiều hiện vật nhập khẩu có giá trị, góp phần mở rộng hiểu biết về quan hệ thương mại của Tartessos.

Trong số đó có đồ gốm vùng Attica của Hy Lạp, một bình bằng thạch cao có nguồn gốc từ Ai Cập và nhiều hiện vật bằng ngà voi được chạm khắc hình chiến binh cùng các họa tiết động vật, thực vật, cho thấy dấu ấn của các xưởng chế tác ở phía đông Địa Trung Hải.

"Những hiện vật này mang lại nguồn tư liệu đặc biệt quan trọng để hiểu rõ hơn về mối quan hệ thương mại giữa phương Đông và bán đảo Iberia. Chúng tôi đang ghi nhận các mặt hàng nhập khẩu cũng như nhiều hiện vật độc đáo giúp tái hiện mạng lưới trao đổi thời kỳ đó", bà Rodríguez cho biết.

Chiến dịch khai quật năm 2026 diễn ra trong tháng 4 và tháng 5 cũng giúp mở rộng hiểu biết về cấu trúc của di chỉ. Việc khai quật tại khu vực phía bắc và phía Nam gò đất, có đường kính khoảng 90m và cao 6m, đã xác định thêm nhiều căn phòng và không gian lưu thông mới.

Tại khu vực phía Bắc, nhóm nghiên cứu phát hiện hai lò than cùng một chiếc vạc bằng đồng. Trong khi đó, số lượng đồ gốm thu được ít hơn các mùa khai quật trước, điều được cho là liên quan đến chức năng chưa được xác định rõ của những khu vực được khảo sát trong năm nay.

Sau 10 năm nghiên cứu, Casas del Turuñuelo liên tục mang đến những phát hiện quan trọng, góp phần định hình lại nhận thức về nền văn minh Tartessos.

Năm 2017, các nhà khảo cổ ghi nhận dấu tích của nghi lễ hiến tế động vật lớn nhất từng được biết đến ở phía tây Địa Trung Hải. Đến năm 2023, những hình tượng con người đầu tiên của nền văn hóa này được phát hiện.

Năm 2024, một tấm bia đá phiến khắc hình chiến binh cùng bảng chữ cái bằng chữ viết Palaeohispanic phía nam tiếp tục bổ sung những tư liệu mới. Đến năm 2025, các nhà khảo cổ phát hiện bàn thờ bằng đá cẩm thạch Hy Lạp cổ nhất từng được tìm thấy ở phía tây Địa Trung Hải.

Sau khi kết thúc khai quật thực địa, dự án hiện bước sang giai đoạn nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Công tác phục chế, lập hồ sơ và phân tích hiện vật đang được thực hiện tại Trung tâm Bảo tồn, Phục chế và Nghiên cứu Khoa học Di sản Khảo cổ (SECYR) thuộc Đại học Tự trị Madrid.

Theo bà Esther Rodríguez, giai đoạn nghiên cứu sau khai quật có vai trò không thể thiếu, giúp làm sáng tỏ chức năng của các không gian, các mối quan hệ thương mại cũng như đời sống của cộng đồng từng sinh sống tại di chỉ này.

Dự án hiện quy tụ khoảng 30 tổ chức và 100 nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế, với sự hỗ trợ của Hội đồng tỉnh Badajoz, Hội đồng thị trấn Guareña, Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia Tây Ban Nha (CSIC) và chính quyền vùng Extremadura.