Mỹ siết Hormuz, Trung Quốc vẫn “đầy kho”: Nước cờ âm thầm nhiều năm lộ diện sức mạnh

VHO - Kế hoạch phong tỏa eo biển Hormuz của Mỹ sẽ được triển khai theo nguyên tắc “hoặc tất cả các tàu đều được qua lại an toàn, hoặc không" cho đến khi Iran thay đổi lập trường.

 Theo Reuters, Trung Quốc - quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới qua eo biển Hormuz lại là một trong những nước có vị thế tốt nhất để vượt qua cú sốc nếu tuyến đường thủy này bị đóng cửa.

Trung Quốc tiêu thụ lượng dầu khổng lồ từ vùng Vịnh, với mức nhập khẩu gần tương đương tổng lượng của Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc cộng lại. Trước nguy cơ eo biển bị phong tỏa, nhiều quan chức tại châu Á đã kêu gọi người dân rút ngắn thời gian sử dụng nước nóng hoặc làm việc tại nhà để tiết kiệm năng lượng. Trong khi đó, Trung Quốc tuyên bố họ đang sở hữu “vựa lúa năng lượng” của riêng mình.

Nước này có đội xe điện gần bằng tổng số xe điện của toàn thế giới, trữ lượng dầu mỏ lớn và tiếp tục gia tăng, nguồn cung dầu khí đa dạng, cùng với hệ thống điện gần như không phụ thuộc nhập khẩu nhờ than đá và năng lượng tái tạo trong nước.

“Tình hình hiện tại rất gần với những gì các nhà hoạch định Trung Quốc đã hình dung suốt nhiều thập kỷ,” ông Lauri Myllyvirta, đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch tại Phần Lan, nhận định. “Điều đó cho thấy tầm quan trọng của việc giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch vận chuyển bằng đường biển”.

Bùng nổ xe điện ở Trung Quốc

Cuối năm 2020, Bắc Kinh đặt mục tiêu xe điện chiếm 20% doanh số bán xe mới vào năm 2025. Tuy nhiên, đến năm ngoái, tỉ lệ này đã đạt một nửa tổng số xe mới bán ra.

Điều đó đồng nghĩa mức tiêu thụ nhiên liệu của Trung Quốc đã chạm đỉnh sau nhiều thập kỷ tăng trưởng nhanh. Quốc gia này hiện tiêu thụ và nhập khẩu ít dầu hơn so với dự báo chỉ vài năm trước.

Theo ước tính của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch, lượng dầu được thay thế bởi xe điện trong năm ngoái gần tương đương lượng dầu Trung Quốc nhập khẩu từ Ả Rập Xê Út.

Lưới điện gần như “cách ly”

Hệ thống điện của Trung Quốc chủ yếu dựa vào than đá và năng lượng tái tạo đang tăng trưởng nhanh. Sự bùng nổ năng lượng sạch đã vượt xa các mục tiêu đề ra, đến mức phần lớn nhu cầu điện tăng thêm mỗi năm đều được đáp ứng bằng điện mặt trời hoặc điện gió mới.

Điều này đồng nghĩa lượng than nhập khẩu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) - đặc biệt tại các tỉnh ven biển nơi LNG chiếm một phần trong cơ cấu điện - sẽ giảm xuống.

Dầu mỏ dồi dào, nguồn cung đa dạng

Dù nhập khẩu lượng lớn dầu mỏ, Trung Quốc vẫn luôn thận trọng để không phụ thuộc vào bất kỳ nhà cung cấp nào.

Chẳng hạn, Nhật Bản thường mua gần 80% dầu từ Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Trong khi đó, Trung Quốc phân bổ nguồn nhập từ khoảng tám quốc gia, bao gồm cả dầu giá rẻ từ Nga, Venezuela và Iran - những nước bị Mỹ trừng phạt khiến nhiều quốc gia khác không thể mua.

Ngoài ra, Trung Quốc còn đưa một phần dầu nhập khẩu vào kho dự trữ chiến lược. Quy mô kho này không được công bố, nhưng theo một số ước tính, kết hợp với dự trữ thương mại, nước này có thể thay thế lượng dầu nhập qua eo biển Hormuz trong khoảng bảy tháng.

Sản xuất trong nước gia tăng

Năm ngoái, Trung Quốc đạt sản lượng 4,3 triệu thùng dầu mỗi ngày - mức cao kỷ lục, tương đương khoảng 40% lượng dầu nhập khẩu. Tuy nhiên, trữ lượng trong nước đang suy giảm và Trung Quốc khó lặp lại thành công như ngành dầu đá phiến của Mỹ.

Trong khi đó, khí đốt lại là một câu chuyện khác. Sản lượng trong nước tăng nhanh, kết hợp với nguồn nhập qua đường ống, giúp Trung Quốc hiện nhập khẩu LNG ít hơn so với năm 2020.

Hệ thống đường ống dầu khí cho phép nước này đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc vào vận chuyển đường biển, đồng thời tiếp cận nguồn từ Nga, Trung Á và Myanmar. Một dự án lớn khác là đường ống “Sức mạnh Siberia 2” giữa Nga và Trung Quốc cũng đã được đề xuất, nhưng còn nhiều năm nữa mới hoàn thành.

Một tương lai ít rủi ro hơn

Trong nhiều thập kỷ, tăng trưởng của Trung Quốc phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, đặc biệt là dầu thô. Tuy nhiên, nhờ sự bùng nổ của xe điện, nước này đang dần giảm sự lệ thuộc vào nguồn dầu từ bên ngoài.

“Nhu cầu dầu của Trung Quốc có thể đạt đỉnh trong năm nay và sau đó giảm dần”, ông Chen Lin, Phó Chủ tịch nghiên cứu dầu khí tại Rystad Energy, nhận định. “Vì vậy, dù tỉ lệ nhập khẩu vẫn cao, tình hình khó có khả năng xấu đi”.