Mỹ - Iran ký thỏa thuận ngừng bắn, mở eo biển Hormuz

VHO - Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 18.6 xác nhận đã ký “Bản ghi nhớ Islamabad” gồm 14 điểm, đánh dấu bước tiến quan trọng hướng tới chấm dứt xung đột kéo dài gần 4 tháng. Thỏa thuận tập trung vào ngừng bắn toàn diện, khôi phục lưu thông hàng hải qua eo biển Hormuz, từng bước dỡ bỏ trừng phạt và mở đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran.

 Theo xác nhận của giới chức Mỹ và Iran, văn kiện được ký sau nhiều vòng đàm phán gián tiếp với vai trò trung gian của Pakistan. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cho biết, văn bản được thể hiện bằng cả tiếng Anh và tiếng Ba Tư nhằm bảo đảm tính minh bạch, hạn chế những cách hiểu khác nhau trong quá trình triển khai.

Điểm quan trọng nhất của bản ghi nhớ là cam kết chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự giữa các bên liên quan đến cuộc xung đột hiện nay. Hai nước đồng thời khẳng định tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của nhau và không can thiệp vào công việc nội bộ của đối phương.

Về lộ trình chính trị, Washington và Tehran nhất trí mở các cuộc đàm phán hướng tới một thỏa thuận hòa bình cuối cùng trong thời hạn tối đa 60 ngày. Nếu cần thiết, thời hạn này có thể được gia hạn trên cơ sở đồng thuận. Thỏa thuận cuối cùng dự kiến sẽ được đưa ra Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc xem xét thông qua dưới hình thức một nghị quyết mang tính ràng buộc.

Một nội dung được cộng đồng quốc tế đặc biệt quan tâm là vấn đề hàng hải và an ninh năng lượng. Theo thỏa thuận, Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa đối với các cảng của Iran và khôi phục hoạt động lưu thông hàng hải về mức trước chiến sự trong vòng 30 ngày. Đổi lại, Iran cam kết bảo đảm an toàn cho tàu thuyền thương mại qua tuyến vịnh Ba Tư - biển Oman, đồng thời phối hợp với các quốc gia trong khu vực xây dựng cơ chế quản lý lâu dài tại eo biển Hormuz.

Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu. Việc khôi phục hoạt động bình thường tại khu vực này được đánh giá có thể giúp giảm áp lực đối với thị trường năng lượng thế giới vốn chịu nhiều biến động kể từ khi xung đột bùng phát.

Lĩnh vực kinh tế cũng là một trong những nội dung nổi bật của bản ghi nhớ. Mỹ cùng các đối tác khu vực cam kết xây dựng chương trình phục hồi và phát triển kinh tế Iran với nguồn tài trợ tối thiểu 300 tỷ USD. Washington đồng thời nhất trí từng bước dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt, cho phép Iran nối lại hoạt động xuất khẩu dầu mỏ, tiếp cận hệ thống tài chính quốc tế và sử dụng các khoản tài sản đang bị phong tỏa ở nước ngoài.

Về vấn đề hạt nhân, Iran tái khẳng định không phát triển vũ khí hạt nhân. Hai bên nhất trí xây dựng cơ chế xử lý lượng uranium đã được làm giàu, dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Đây được xem là một trong những nội dung khó khăn nhất của tiến trình đàm phán, đồng thời là điều kiện then chốt để Mỹ và các nước phương Tây từng bước dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt.

Bản ghi nhớ cũng quy định việc thành lập cơ chế giám sát chung nhằm theo dõi quá trình thực thi các cam kết. Trong thời gian đàm phán, Iran sẽ không mở rộng chương trình hạt nhân hiện có, trong khi Mỹ cam kết không áp đặt thêm các lệnh trừng phạt mới hoặc gia tăng hiện diện quân sự trong khu vực.

Xung đột Mỹ - Iran bùng phát từ cuối tháng 2/2026 và nhanh chóng lan rộng, kéo theo các cuộc tập kích tên lửa, máy bay không người lái cũng như việc gián đoạn hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz. Sau gần 4 tháng giao tranh, hàng nghìn người đã thiệt mạng và bị thương, đồng thời gây tác động đáng kể tới thị trường năng lượng và an ninh khu vực Trung Đông.

Việc ký kết “Bản ghi nhớ Islamabad” chưa đồng nghĩa với một hiệp định hòa bình hoàn chỉnh, song được đánh giá là bước đột phá quan trọng nhất kể từ khi xung đột nổ ra. Nếu các điều khoản được thực thi đầy đủ, thỏa thuận có thể mở đường cho quá trình bình thường hóa quan hệ giữa Mỹ và Iran, đồng thời góp phần hạ nhiệt một trong những điểm nóng an ninh phức tạp nhất thế giới hiện nay.