Liệu Mỹ và Iran có thể thu hẹp những khác biệt thông qua đàm phán?

VHO - Mỹ và Iran dự kiến bước vào vòng đàm phán hòa bình tại Pakistan, song những bất đồng sâu sắc về các vấn đề then chốt vẫn đặt ra câu hỏi về khả năng hai bên có thể thu hẹp khác biệt và tiến tới một thỏa thuận lâu dài.

Một phái đoàn Iran dự kiến sẽ đến Islamabad để đàm phán dựa trên đề xuất 10 điểm. Tuy nhiên, đề xuất này cho thấy rất ít điểm tương đồng với kế hoạch 15 điểm mà Washington đã đưa ra trước đó, cho thấy còn nhiều khác biệt lớn cần được thu hẹp.

Chẳng hạn, đề xuất của Iran bao gồm yêu cầu tiếp tục làm giàu uranium, điều mà Washington trước đây đã bác bỏ và ông Trump khẳng định là không thể thương lượng. Bản đề xuất 10 điểm cũng không đề cập đến năng lực tên lửa của Iran, trong khi cả Israel và Mỹ đều cho rằng lĩnh vực này cần được hạn chế đáng kể.

Tehran khẳng định kho vũ khí tên lửa của mình là không thể đem ra thương lượng, dù chưa rõ mức độ tổn thất của lực lượng này sau chiến sự. Một quan chức Pakistan cho biết Iran có thể đạt được một số yêu cầu liên quan đến tái thiết, bồi thường và dỡ bỏ trừng phạt, nhưng khó đạt được thỏa thuận về vấn đề làm giàu uranium.

Các cuộc đàm phán trước đây chủ yếu xoay quanh chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran. Tuy nhiên, hiện nay những vấn đề này phần nào bị lu mờ bởi số phận của eo biển Hormuz.

Việc Iran trên thực tế đóng cửa tuyến đường thủy này kể từ khi xung đột bùng phát ngày 28.2 đã gây chấn động nền kinh tế toàn cầu, đẩy giá dầu tăng mạnh. Tehran cho biết trong một thỏa thuận hòa bình lâu dài, họ sẽ tìm cách áp dụng cơ chế thu phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển, vốn chỉ rộng khoảng 34 km ở điểm hẹp nhất giữa Iran và Oman.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz sẽ được cho phép dưới sự quản lý của quân đội Iran. Tuy vậy, chưa rõ điều này có đồng nghĩa với việc Tehran nới lỏng hoàn toàn quyền kiểm soát tuyến đường thủy chiến lược này hay không.

Theo một số nguồn tin, kế hoạch cho phép Iran và Oman thu phí lên tới 2 triệu USD đối với mỗi tàu đi qua, và nguồn thu này sẽ được dùng cho công tác tái thiết. Nếu đàm phán thất bại, Iran có thể tiếp tục cân nhắc đóng cửa eo biển này.

Trong khi hai bên chuẩn bị bước vào đàm phán, ông Trump cho biết sẽ duy trì hiện diện quân sự của Mỹ tại Trung Đông cho đến khi đạt được thỏa thuận hòa bình với Iran, đồng thời cảnh báo nguy cơ leo thang nếu các điều kiện không được đáp ứng.

Bên cạnh đó, vấn đề liệu thỏa thuận ngừng bắn có bao gồm xung đột giữa Israel và Hezbollah hay không đã trở thành một điểm mấu chốt. Mỹ và Israel khẳng định Liban không thuộc phạm vi thỏa thuận, trong khi Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho rằng việc chấm dứt các hành động quân sự tại Liban là điều kiện thiết yếu cho bất kỳ thỏa thuận nào với Washington.

Mỹ và Iran dự kiến sẽ tham gia các cuộc đàm phán hòa bình do Pakistan làm trung gian vào cuối tuần này. Nhà Trắng cho biết phái đoàn Mỹ do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu, cùng đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner sẽ tới Islamabad. Về phía nước chủ nhà, Pakistan đã tăng cường các biện pháp an ninh, đồng thời khẩn trương triển khai công tác chuẩn bị cho cuộc đàm phán.