Di tích 5.800 năm tuổi hé lộ thêm nguồn gốc nền văn minh Trung Quốc

VHO - Các cuộc khai quật mới tại di tích Niuheliang đã phát hiện thêm nhiều công trình nghi lễ và di vật, góp phần làm sáng tỏ nguồn gốc nền văn minh Trung Quốc.

Dấu tích nghi lễ và thiên văn của cư dân Hồng Sơn

Những cuộc khai quật mới nhất tại khu di tích Niuheliang, thuộc tỉnh Liêu Ninh (Trung Quốc), có niên đại khoảng 5.000-5.800 năm, đã phát hiện thêm nhiều công trình nghi lễ quy mô lớn cùng hàng loạt di vật, góp phần làm sáng tỏ nguồn gốc và sự phát triển của nền văn minh Trung Quốc thời tiền sử.

Di tích Niuheliang được phát hiện năm 1981 tại thành phố Triều Dương và được xem là một trong những địa điểm khảo cổ tiêu biểu của văn hóa Hồng Sơn. Đây là quần thể tín ngưỡng thời tiền sử quy mô lớn, tập trung quanh đền thờ nữ thần, bao quanh là các bàn thờ và lăng mộ đá, tách biệt với khu dân cư.

Trong đợt khai quật mới, các nhà khảo cổ xác định được chín nền móng lớn cùng nhiều công trình phụ trợ, qua đó phác họa một quần thể kiến trúc cổ rộng khoảng 100.000m².

Ông Jia Xiaobing, Trưởng nhóm khai quật và là nhà nghiên cứu thuộc Viện Khảo cổ học, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc (CASS) cho biết, nhóm nghiên cứu phát hiện bảy hố đất nung được bố trí ngay ngắn trên một nền móng. Điều đáng chú ý là cách sắp xếp của các hố phản ánh hình dạng chòm sao Bắc Đẩu.

Theo ông Jia, điều này cho thấy người Hồng Sơn có thể đã chuyển tải hiểu biết về vũ trụ và các hiện tượng thiên văn vào bố cục kiến trúc.

Ở một địa điểm khác, các nhà khảo cổ phát hiện bàn thờ hình tròn đồng tâm ba tầng với đường kính lớn nhất khoảng 22m. Nhóm nghiên cứu cho rằng ba tầng này tương ứng với bốn mốc thiên văn quan trọng trong năm gồm đông chí, xuân phân, thu phân và hạ chí.

Ông Jia nhận định cả bàn thờ và hệ thống hố đất đều phản ánh tập tục quan sát thiên văn, đo thời gian và tín ngưỡng tôn thờ trời đất của cư dân Hồng Sơn, đồng thời cung cấp những manh mối quan trọng để nghiên cứu sự hình thành các hệ thống nghi lễ ở các giai đoạn sau.

Hé lộ đời sống tín ngưỡng của cư dân Hồng Sơn

Những năm gần đây, Trung Quốc đẩy mạnh khai quật và nghiên cứu văn hóa Hồng Sơn sau khi phát hiện thêm nhiều di tích tại phía Tây tỉnh Liêu Ninh, phía bắc tỉnh Hà Bắc và phía đông Khu tự trị Nội Mông.

Một số lượng lớn hiện vật ngọc đã được khai quật tại các địa điểm này. Nhiều hiện vật được chế tác tinh xảo với hình rồng, phượng và hình người.

Theo ông Wang Wei, nhà nghiên cứu tại CASS, văn hóa Hồng Sơn đã phát triển từ quan niệm "coi trọng ngọc vì vẻ đẹp" sang "dùng ngọc để kết nối với thần linh". Theo đó, các hiện vật ngọc dần trở thành biểu tượng của địa vị, quyền lực và tín ngưỡng.

Văn hóa Hồng Sơn được đặt tên theo một ngọn đồi đá màu đỏ, nghĩa là "núi đỏ". Nền văn hóa này lần đầu được phát hiện tại thành phố Xích Phong (Chifeng), Khu tự trị Nội Mông, vào năm 1935, khi các nhà khảo cổ khai quật được nhiều hiện vật đặc trưng như đồ gốm đất sét đỏ.

Sau đó, tỉnh Liêu Ninh được xác định là khu vực phân bố trọng tâm và là địa bàn nghiên cứu chính của văn hóa Hồng Sơn.

Phát biểu qua video tại Hội nghị Văn hóa Hồng Sơn 2026 diễn ra hồi đầu tuần, ông Shahbaz Khan, Giám đốc Văn phòng UNESCO khu vực Đông Á đánh giá văn hóa Hồng Sơn là một chương nền tảng trong lịch sử phát triển của nhân loại.

Theo ông, các công trình nghi lễ tại Khu di tích khảo cổ quốc gia Niuheliang cùng kỹ thuật chế tác ngọc tinh xảo phản ánh sự phát triển sớm về đời sống tinh thần và tổ chức xã hội của con người.

Trong khi đó, học giả Mỹ Elizabeth Childs-Johnson, người đã dành nhiều thập kỷ nghiên cứu văn hóa Hồng Sơn nhận định cư dân nơi đây đã phát triển một hệ thống kiến trúc nghi lễ rất tinh vi. Bà cho rằng Hồng Sơn là một trong những nền văn hóa thời kỳ đồ đá mới quan trọng, góp phần đặt nền móng cho các tín ngưỡng truyền thống của người Trung Quốc về sự chuyển hóa linh hồn.