Di sản Tây Tạng hồi sinh từ những đổi mới sáng tạo

VHO - Từ việc cải tiến nhạc cụ truyền thống, hiện đại hóa nghệ thuật kinh kịch đến đưa nghề dệt thủ công vươn ra thị trường quốc tế, những nỗ lực đổi mới đang góp phần hồi sinh các giá trị văn hóa lâu đời của Tây Tạng, Trung Quốc.

Đàn tỳ bà sáu dây, hay còn gọi là Dranyen trong tiếng Tây Tạng, có nghĩa là "âm thanh dễ chịu". Nhạc cụ này xuất hiện trong nhiều bức tranh tường và tài liệu cổ của Tây Tạng, còn kỹ thuật chế tác đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia của Trung Quốc từ năm 2014.

Qua nhiều thế hệ, các nghệ nhân không ngừng cải tiến loại nhạc cụ này. Từ việc mở rộng âm vực, tăng độ ổn định của cấu trúc đến hoàn thiện kỹ thuật biểu diễn, mỗi giai đoạn đều góp phần giúp cây đàn đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người chơi.

Ngày nay, nhiều nghệ nhân và người kế thừa tiếp tục phát triển các phiên bản đàn tỳ bà sáu dây mới, khắc phục những hạn chế về âm vực, khả năng lên dây và hòa tấu với dàn nhạc. Các mẫu đàn hiện đại phù hợp hơn với biểu diễn sân khấu, đồng thời dễ tiếp cận với người học mà vẫn giữ được chất âm truyền thống.

Bên cạnh việc cải tiến nhạc cụ, âm nhạc truyền thống Tây Tạng cũng được quảng bá rộng rãi trên các nền tảng số thông qua các video biểu diễn kết hợp với những tác phẩm âm nhạc đương đại, góp phần đưa loại hình nghệ thuật cổ xưa đến gần hơn với khán giả trong và ngoài nước.

Không chỉ đổi mới trong lĩnh vực âm nhạc, Tây Tạng còn đẩy mạnh bảo tồn và làm mới nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống khác, trong đó nổi bật là kinh kịch Tây Tạng. Đây là một di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của vùng đất này.

Với lịch sử hơn 600 năm, loại hình nghệ thuật kết hợp đối thoại, ca hát, diễn xuất, múa và văn chương được xem là "hóa thạch sống" của văn hóa Tây Tạng và đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2009.

"Mọi người ở đây đều yêu thích kinh kịch Tây Tạng, thậm chí nhiều người còn trực tiếp tham gia biểu diễn", Nyima Tsering, người thừa kế di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia và Giám đốc Cộng đồng Tashi Chodan ở Shannan, quê hương của kinh kịch Tây Tạng, chia sẻ.

Để đưa loại hình nghệ thuật này đến gần công chúng, Nyima Tsering đã tham gia nhiều hoạt động giao lưu văn hóa tại các địa phương khác ở Trung Quốc, học hỏi kinh nghiệm quảng bá và đổi mới từ nhiều loại hình sân khấu truyền thống.

Hiện nay, các đoàn kinh kịch Tây Tạng đã ứng dụng hệ thống phụ đề LED theo thời gian thực, cùng thiết bị âm thanh, ánh sáng và phông nền hiện đại, giúp khán giả dễ theo dõi nội dung và nâng cao trải nghiệm thưởng thức.

Theo Sở Văn hóa và Du lịch khu tự trị Tây Tạng, kể từ khi triển khai chương trình bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể năm 2005, địa phương đã khôi phục 154 đoàn kinh kịch Tây Tạng và đào tạo 13 người kế thừa cấp quốc gia.

Tại Lhasa, mùa biểu diễn kinh kịch thường niên cùng các chương trình thuyết minh miễn phí tại công viên và trung tâm thương mại đã trở thành điểm nhấn thu hút du khách.

Ngày càng nhiều người xem coi thưởng thức kinh kịch Tây Tạng là một phần không thể thiếu trong hành trình khám phá văn hóa địa phương.

"Ngày càng có nhiều người yêu thích nghệ thuật kinh kịch Tây Tạng", nghệ sĩ Ngawang Norbu cho biết. Đoàn của Nyima Tsering cũng thường xuyên phát trực tuyến các buổi biểu diễn trên mạng xã hội, đưa loại hình nghệ thuật cổ truyền này đến đông đảo công chúng.

Sự đổi mới cũng tạo thêm sức sống cho các nghề thủ công truyền thống.

Với lịch sử hơn 2.000 năm, nghề dệt vải len cao cấp Tây Tạng, đặc biệt là dòng vải Gyangze, nổi tiếng nhờ kỹ thuật chế tác tinh xảo. Bên cạnh các sản phẩm truyền thống như trang phục và chăn, các nghệ nhân đã phát triển thêm khăn quàng cổ, khăn choàng và gối để đáp ứng nhu cầu của thị trường hiện đại.

Nhờ tiêu chuẩn hóa sản xuất và phát triển theo hướng công nghiệp, sản phẩm hiện đã có mặt tại hơn 30 cửa hàng trực tuyến và trực tiếp trong và ngoài nước, đồng thời từng được giới thiệu tại Tuần lễ Thời trang Paris.

Theo Sách trắng Trung Quốc công bố tháng 3.2025, từ năm 2012-2024, chính quyền trung ương và địa phương đã dành 473 triệu NDT (khoảng 69,56 triệu USD) để bảo tồn các di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia và các lĩnh vực liên quan tại Tây Tạng.

Hiện khu tự trị này có 3.845 dự án di sản văn hóa phi vật thể, 3.156 người kế thừa, 238 xưởng chế tác và hơn 100 cơ sở bảo tồn, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.