Cần một cú hích

VHO - Singapore đang thử một ý tưởng nghe có vẻ nghịch lý đó là trả tiền để người dân đọc sách. Một đô la Singapore cho 50 phiên đọc, mỗi phiên ít nhất 15 phút, quá ít để gọi là “tiền công”, nhưng có thể đủ để tạo ra một cú hích.

Trong cuộc chiến giành lại sự chú ý từ điện thoại và mạng xã hội, đôi khi điều khó nhất không phải là đọc một cuốn sách, mà là mở nó ra.

Chưa bao giờ con người có nhiều sách để đọc đến thế, nhưng cũng chưa bao giờ sự tập trung bị cạnh tranh dữ dội như hiện nay. Chỉ một chiếc điện thoại, người ta có thể tiếp cận hàng triệu cuốn sách, song cũng chính thiết bị ấy liên tục kéo họ vào những video ngắn, thông báo và dòng tin bất tận. Đọc sách đòi hỏi thời gian và kiên nhẫn, trong khi mạng xã hội cung cấp phần thưởng gần như tức thì.

Singapore đang thử đảo chiều cán cân ấy bằng một biện pháp khá bất thường, thưởng tiền cho việc đọc sách. Theo chương trình, người tham gia ghi nhận các phiên đọc trên nền tảng của chính phủ; mỗi phiên phải kéo dài ít nhất 15 phút và mỗi ngày chỉ được tính một phiên. Sau 50 phiên, người đọc nhận được 1 đô la Singapore.

Nếu nhìn đây là một cách “trả tiền để đọc sách”, chương trình có vẻ khó thuyết phục. Nhưng nếu xem nó như một công cụ tạo cú hích hành vi, câu chuyện lại khác.

Theo nhận định của một số giáo sư tâm lý học hành vi thì hiệu quả của các biện pháp khuyến khích không nhất thiết phải tỷ lệ thuận với giá trị tiền bạc. Một khoản tiền nhỏ vẫn có thể tạo ra cảm giác được ghi nhận, nhìn thấy tiến bộ và tiến gần tới mục tiêu.

Hay nói cách khác, người dân có thể không đọc vì 1 đô la. Họ đọc vì khoản thưởng tạo ra lý do để họ bắt đầu hôm nay thay vì tiếp tục trì hoãn. Đây cũng là lý do con số 15 phút đáng chú ý hơn số tiền. “Đọc sách nhiều hơn” là một mục tiêu dễ bị bỏ qua, còn “đọc 15 phút mỗi ngày” là việc đủ nhỏ để thực hiện.

Rõ ràng mục tiêu vừa sức, theo dõi tiến độ và ghi nhận thành quả có thể hỗ trợ hình thành hành vi. Singapore dường như đang sử dụng chính logic mà các nền tảng số đã vận dụng rất thành công là chia hành vi thành những bước nhỏ và liên tục tạo phản hồi.

Vì vậy, Singapore không nên chỉ đo số phút đọc, điều cần theo dõi là hành vi nhiều tháng sau khi tiền thưởng biến mất. Nếu người dân vẫn đọc, khoản tiền nhỏ đã hoàn thành vai trò của một cú hích.

Một đô la không thể cứu cả văn hóa đọc, bởi trong cuộc chiến giành lại thói quen đọc, có thể chúng ta không cần trả tiền để người ta yêu sách. Chúng ta chỉ cần một cú hích đủ nhỏ để họ bắt đầu, rồi để chính cuốn sách làm phần việc còn lại.