Cách Trung Quốc làm sống lại nghệ thuật dân gian từ cộng đồng

VHO - Tại Trung Quốc, những cuộc tranh luận nghệ thuật diễn ra ngay ở quảng trường, sân làng đang góp phần làm sống lại các loại hình dân gian, đưa phê bình từ giới chuyên môn đến gần hơn với đời sống cộng đồng.

Một buổi sáng mùa xuân tại một quảng trường công cộng ở thành phố Trùng Khánh, tây nam Trung Quốc, một buổi biểu diễn các bài hát dân gian truyền thống bất ngờ trở thành cuộc tranh luận sôi nổi.

Một khán giả khoảng 50 – 60 tuổi cho rằng nhịp điệu quá nhanh để nông dân có thể hát khi đang lao động. Ngược lại, một phụ nữ cùng độ tuổi cho rằng nhịp nhanh hơn giúp các bài hát dễ tiếp cận hơn, đặc biệt với những người yêu thích khiêu vũ vuông.

Cuộc trao đổi này nằm trong khuôn khổ sáng kiến Sparrow Art Reviews, một mô hình đưa phê bình nghệ thuật ra khỏi không gian học thuật để đến với đời sống cộng đồng.

Được khởi xướng năm 2017 tại quận Banan (Trùng Khánh), chương trình đã tổ chức hơn 600 sự kiện và thu hút trên 300.000 người tham gia. Thay vì các hội thảo chuyên môn, hoạt động được tổ chức tại quảng trường, sân làng và trung tâm cộng đồng, sử dụng ngôn ngữ giản dị, gần gũi.

Người tham gia không chỉ xem biểu diễn mà còn trực tiếp bình luận về lời ca, giai điệu, cách dàn dựng và ý nghĩa văn hóa, tạo nên những cuộc trao đổi nhiều chiều, đôi khi trái ngược.

“Mọi người đều chia sẻ trải nghiệm cá nhân và quan điểm của mình”, bà Triệu Thiểm Hoa, Phó Chủ tịch Hiệp hội phê bình văn học và nghệ thuật tỉnh Hà Nam, cho biết. Theo bà, chính môi trường tranh luận cởi mở này đã đưa phê bình nghệ thuật “từ tháp ngà xuống đời sống thường nhật”.

Hồi sinh truyền thống qua tiếng nói công chúng

Kể từ năm 2006, Trung Quốc đã đưa hơn 1.500 di sản văn hóa phi vật thể vào danh mục quốc gia, song nhiều loại hình vẫn đứng trước nguy cơ mai một khi thế hệ trẻ rời quê ra thành phố.

Trong bối cảnh đó, các sáng kiến như Sparrow Art Reviews đang trở thành công cụ mới để khơi dậy sức sống của các giá trị truyền thống.

Những bài hát miền núi Mudong, gắn với nhịp điệu lao động trồng lúa dọc sông Dương Tử và được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể từ năm 2006, đã thu hút sự quan tâm trở lại nhờ các diễn đàn cộng đồng.

Qin Qiuyue, nghệ nhân kế thừa tiêu biểu của dòng nhạc này, cho biết phản hồi từ công chúng đã mở ra hướng đi mới. “Những góp ý rất có giá trị, giúp tôi nghĩ cách đưa các bài hát dân gian đến gần hơn với đời sống và thu hút người tham gia, không chỉ là người nghe”, cô nói.

Các đề xuất rất đa dạng, từ đưa dân ca vào video ngắn, trò chơi điện thoại cho đến điều chỉnh nhịp điệu để phù hợp với các điệu nhảy hiện đại.

Các nghề thủ công truyền thống cũng tìm được sức sống mới. Wang Hua, nghệ nhân nghề thêu Yudong, cho biết các diễn đàn công cộng đã thay đổi cách bà tiếp cận công việc. “Lần đầu tham gia tôi rất hồi hộp, nhưng không ngờ khán giả lại đón nhận nồng nhiệt đến vậy”, bà chia sẻ, đồng thời cho biết trải nghiệm này giúp thu hút thêm nhiều học viên trẻ.

Từ chính sách đến thay đổi cộng đồng

Những năm gần đây, Trung Quốc tăng cường phát triển dịch vụ văn hóa công cộng, với định hướng lấy người dân làm trung tâm. Các mô hình từ cơ sở như Sparrow Art Reviews được xem là cách làm giàu đời sống tinh thần và nâng cao khả năng cảm thụ nghệ thuật của công chúng.

Chương trình thường kết hợp biểu diễn, bình luận chuyên gia và thảo luận mở, tạo không gian để cả nhà phê bình chuyên nghiệp và người dân cùng tham gia.

Nhà nghiên cứu Yuan Yan tại Học viện Khoa học Xã hội Giang Tây, mô hình này phản ánh một hình thức tham gia văn hóa mới, nơi tiếng nói của người không chuyên được coi trọng.

Thành công của mô hình cũng thúc đẩy nhiều quận, huyện tại Trùng Khánh thành lập các hiệp hội phê bình văn học – nghệ thuật riêng, phát triển những cách tiếp cận phù hợp với đặc trưng địa phương.

Theo ông Xu Yuechun, Phó Chủ tịch Hiệp hội phê bình văn học và nghệ thuật Trung Quốc, các nhà phê bình cần đóng vai trò tích cực hơn ở cấp cơ sở, góp phần nâng cao hiểu biết và sự tham gia của công chúng vào đời sống nghệ thuật.