Cảnh giác chiêu giả người thân vay tiền qua video call

VHO - Không còn là những tin nhắn sơ sài, nhiều vụ lừa đảo trực tuyến nay được dàn dựng tinh vi, lợi dụng mối quan hệ thân quen và tâm lý tin tưởng trong gia đình. Chỉ với một tài khoản Zalo sử dụng số điện thoại, ảnh đại diện giống người thân, kẻ gian có thể tạo nên cuộc trò chuyện đủ sức thuyết phục để dụ nạn nhân chuyển tiền.

Một cuộc nhắn tin tưởng như rất quen

Mới đây, một phụ nữ nhận được tin nhắn qua Zalo từ tài khoản sử dụng ảnh đại diện và thông tin giống người anh trai của mình. Cách xưng hô thân mật, giọng điệu gần gũi khiến chị ban đầu không nghi ngờ. Người nhắn tin nói đang có người quen cần đổi 10.000 USD, cần tiền gấp ở Việt Nam, “phí cao”, “lãi chia đôi”, nếu huy động được tiền thì sẽ gửi lại 800 USD.

Kịch bản được dựng khá bài bản. Đối tượng không yêu cầu chuyển tiền ngay từ đầu mà tạo cảm giác như đang “bàn việc nhà”, sau đó đưa ra mức quy đổi khoảng 260 triệu đồng, gửi số tài khoản ngân hàng tại Việt Nam và liên tục giục nạn nhân chuyển khoản, chụp biên lai để “báo họ kiểm tra”.

Điểm đáng chú ý là kẻ lừa đảo không chỉ dùng ảnh đại diện, số điện thoại quen thuộc mà còn khai thác tâm lý “người nhà nhờ thì phải giúp”. Khi nạn nhân hỏi “gửi tiền cho ai?”, tài khoản kia lập tức đưa thông tin tài khoản nhận tiền, ngân hàng cụ thể, đồng thời trấn an rằng “lời lãi không quan trọng”, “quan hệ bạn bè quan trọng nên mới giúp”. Chính sự pha trộn giữa tình cảm bạn bè thân thiết và gia đình, hứa hẹn lợi ích và sự cấp bách đã tạo thành chiếc bẫy tâm lý nguy hiểm.

May mắn, trong trường hợp này, nạn nhân kịp nhận ra dấu hiệu bất thường trước khi chuyển tiền. Nhưng không phải ai cũng đủ bình tĩnh ở thời điểm bị thúc ép. Đặc biệt với người lớn tuổi, phụ nữ ở nhà, người ít am hiểu công nghệ hoặc đang có tâm lý tin tưởng tuyệt đối vào người thân, một vài phút mất cảnh giác có thể dẫn tới thiệt hại hàng chục, hàng trăm triệu đồng.

Không chỉ giả nick, kẻ lừa đảo còn có thể giả cả khuôn mặt người thân

Các thủ đoạn giả mạo tài khoản mạng xã hội để lừa chuyển tiền không mới, nhưng ngày càng khó nhận diện. Đối tượng có thể lập tài khoản mới với tên, ảnh đại diện, ảnh bìa giống người thân; hoặc chiếm quyền sử dụng tài khoản thật rồi nhắn tin cho người trong danh sách bạn bè. Nạn nhân vì thấy tên quen, ảnh quen, cách xưng hô quen nên dễ tin rằng người đang trò chuyện chính là người nhà của mình.

Đáng lo hơn, trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh, việc “nhìn thấy mặt người thân” qua màn hình cũng không còn là bằng chứng tuyệt đối để tin. Một số thủ đoạn lừa đảo hiện nay đã sử dụng công nghệ deepfake để giả mạo hình ảnh, giọng nói người quen hoặc người thân trong các cuộc gọi video. Cuộc gọi thường diễn ra rất ngắn, hình ảnh không thật sự rõ nét, âm thanh có thể chập chờn, đối tượng nhanh chóng lấy lý do đang bận, mạng yếu hoặc cần xử lý việc gấp để cắt ngang cuộc gọi.

Chính vài giây “thấy mặt quen” ấy lại khiến nạn nhân mất cảnh giác. Trong nhiều trường hợp, người nhận tin vốn đã nghi ngờ nên chủ động gọi video để kiểm tra, nhưng khi thấy khuôn mặt và nghe giọng nói có vẻ giống người quen, họ lại bị thuyết phục. Công nghệ hiện đại, nếu rơi vào tay tội phạm, có thể biến hình ảnh, giọng nói của người thân thành công cụ thao túng tâm lý rất nguy hiểm.

Vì vậy, trong thời đại AI, nguyên tắc an toàn không chỉ là “đừng tin tin nhắn lạ”, mà còn phải hiểu rằng video call cũng có thể bị làm giả. Một cuộc gọi video mờ, ngắn, vội vã không thể thay thế cho xác minh trực tiếp. Khi có yêu cầu chuyển tiền, vay tiền, đổi ngoại tệ, đầu tư sinh lời hoặc nhờ chuyển khoản hộ, người nhận tin cần xác minh bằng một kênh độc lập: gọi vào số điện thoại quen thuộc đã lưu từ trước, hỏi những thông tin riêng chỉ người thân thật mới biết, hoặc kiểm tra chéo với một thành viên khác trong gia đình.

Không xác minh, không chuyển tiền

Tội phạm mạng ngày nay không chỉ đánh vào lỗ hổng công nghệ mà còn đánh vào lỗ hổng niềm tin. Trong gia đình, nhiều người vẫn có thói quen thấy tài khoản quen nhắn là tin ngay. Nhưng trong môi trường số, ảnh đại diện, tên tài khoản, số điện thoại hiển thị, giọng nói hay thậm chí khuôn mặt qua màn hình đều có thể bị giả mạo.

Những dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác là: tài khoản mới kết bạn nhưng tự nhận là người thân; nhắn tin về tiền bạc ngay sau khi kết bạn; yêu cầu chuyển tiền gấp; hứa chia lãi, trả phí cao; gửi số tài khoản lạ; yêu cầu chụp biên lai; né tránh nói chuyện dài; gọi video rất ngắn rồi lấy lý do mạng yếu để tắt máy. Càng có nhiều dấu hiệu xuất hiện cùng lúc, nguy cơ lừa đảo càng cao.

Với những giao dịch có giá trị lớn, càng không nên thực hiện chỉ dựa trên tin nhắn. Người dân cần kiểm tra tên chủ tài khoản nhận tiền, mục đích chuyển khoản, nội dung chuyển khoản; tuyệt đối không chuyển vào tài khoản lạ dù người nhắn tin tự nhận là người nhà. Nếu đã lỡ chuyển tiền, cần lập tức liên hệ ngân hàng để yêu cầu hỗ trợ phong tỏa giao dịch, đồng thời trình báo cơ quan công an nơi gần nhất, cung cấp đầy đủ ảnh chụp màn hình, số tài khoản nhận tiền, thời điểm giao dịch, số điện thoại, đường link hoặc tài khoản liên quan.

Từ một vụ việc tưởng nhỏ trong đời sống gia đình có thể thấy, cuộc chiến với lừa đảo trực tuyến không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng. Mỗi gia đình cần tự xây dựng “quy ước an toàn” khi giao dịch tiền bạc: mọi yêu cầu chuyển tiền qua mạng đều phải được xác minh bằng cuộc gọi trực tiếp; không gửi mã OTP cho bất kỳ ai; không bấm vào đường link lạ; không công khai quá nhiều thông tin cá nhân, ảnh gia đình, số điện thoại trên mạng xã hội.

Niềm tin gia đình vốn là điều đáng quý. Nhưng trong thời đại số, chính niềm tin ấy đang bị tội phạm mạng lợi dụng. Cẩn trọng thêm một bước trước khi bấm nút chuyển khoản không phải là nghi ngờ người thân, mà là cách bảo vệ người thân và chính mình trước những chiếc bẫy ngày càng tinh vi.

Trong thời đại AI, thấy mặt qua màn hình chưa chắc đã là thật; nghe đúng giọng cũng chưa đủ để chuyển tiền. Với mọi yêu cầu liên quan đến tài sản, chậm lại một phút để xác minh có thể tránh mất cả đời tích cóp.