Xu hướng ứng dụng ngân hàng số và công nghệ vào chuỗi cung ứng nông sản

VHO - Sự kết hợp giữa ngân hàng số và công nghệ đang mở ra hướng đi mới cho chuỗi cung ứng nông sản, giúp minh bạch hóa dữ liệu, mở rộng tín dụng và nâng cao giá trị nông nghiệp Việt Nam.

Nghị quyết 57 mở đường cho nông nghiệp số và tài chính số

Mục tiêu hiện đại hóa nông nghiệp đang được Chính phủ đẩy mạnh thông qua việc tập trung vào hai yếu tố then chốt là ứng dụng khoa học - công nghệ (KHCN) và chuyển đổi số. Chủ trương này, được cụ thể hóa bằng Nghị quyết 57-NQ/TW là một bước đi đúng đắn nhằm thay đổi căn bản phương thức sản xuất và tiêu thụ nông sản.

Tuy nhiên, điểm nghẽn hiện nay không chỉ nằm ở chi phí đầu tư công nghệ còn cao, mà còn ở sự thiếu đồng bộ trong việc áp dụng trên toàn bộ chuỗi giá trị. Để tháo gỡ, các bộ, ngành đã triển khai nhiều giải pháp như mở rộng kênh phân phối, đào tạo kỹ năng số cho nông dân.

Bộ Công Thương đã triển khai tổ chức các lớp đào tạo về thương mại điện tử, livestream và ứng dụng AI cho người dân. Bộ Tài chính cũng phối hợp với các nền tảng như Google, Facebook hỗ trợ người dân mở gian hàng số, tham gia bán hàng trực tuyến. Đặc biệt, việc làm việc với Amazon nhằm đặt trung tâm tại Việt Nam được kỳ vọng giúp nông sản tiếp cận thị trường toàn cầu nhanh hơn.

Bên cạnh đó, mô hình “làng nông nghiệp công nghệ cao” đang được nghiên cứu. Đây sẽ là nơi làm điểm trình diễn ứng dụng KHCN trong sản xuất thông minh, đồng thời là trung tâm đào tạo, chuyển giao kỹ thuật và kết nối chặt chẽ giữa doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân - nhà khoa học. Mô hình này không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao giá trị sản phẩm và khả năng cạnh tranh.

Ngân hàng số – “mạch máu” của chuỗi cung ứng nông sản

Để công nghệ đi vào thực tế, nguồn vốn đóng vai trò then chốt. Ngân hàng Nhà nước xác định nông nghiệp, nông dân, nông thôn là lĩnh vực ưu tiên hàng đầu.

Thực tế, trong những năm gần đây, các ngân hàng như Agribank, BIDV, MB… đã đẩy mạnh tài trợ theo chuỗi liên kết, số hóa vùng nguyên liệu, đồng thời tích hợp thanh toán và quản lý dòng tiền vào hệ sinh thái sản xuất.

Nhiều mô hình hợp tác giữa ngân hàng và các trung gian thanh toán cho thấy vai trò của ngân hàng không chỉ dừng ở cấp vốn, mà còn mở rộng sang ứng dụng AI trong phân tích dữ liệu canh tác, phục vụ thẩm định tín dụng và quản trị rủi ro.

Tuy vậy, theo các chuyên gia, phần lớn các hoạt động này vẫn diễn ra ở “lớp ứng dụng”, khi ngân hàng chủ yếu khai thác dữ liệu do doanh nghiệp cung cấp. Dù đã được số hóa, dữ liệu vẫn còn phân tán, thiếu chuẩn hóa và chưa có cơ chế xác thực độc lập.

Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của các nền tảng blockchain có sự tham gia trực tiếp của các ngân hàng như BIDV, Techcombank cho thấy xu hướng dịch chuyển xuống “lớp nền dữ liệu” – yếu tố được xem là then chốt để mở rộng tài chính chuỗi trong giai đoạn tới.

Công nghệ số tái cấu trúc chuỗi cung ứng nông sản

Chuyển đổi số đang trở thành xu hướng tất yếu trong nông nghiệp. Các công nghệ như IoT, AI, Big Data giúp giám sát điều kiện sản xuất, dự báo sản lượng và tối ưu hóa tài nguyên.

Đáng chú ý, Blockchain đang được ứng dụng trong truy xuất nguồn gốc, góp phần minh bạch hóa chuỗi cung ứng và nâng cao giá trị nông sản. Theo thống kê năm 2024, khoảng 10% doanh nghiệp xuất khẩu nông sản đã áp dụng công nghệ này.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt 70,09 tỉ USD, tăng 12% so với năm trước, cho thấy vai trò “trụ đỡ” của ngành trong nền kinh tế.

Việc số hóa nguồn gốc xuất xứ giúp nông sản Việt Nam nâng cao độ tin cậy, đặc biệt tại các thị trường yêu cầu tiêu chuẩn cao.

Hoàn thiện hệ sinh thái số cho nông sản

Ngành nông nghiệp đang chuyển từ tư duy sản xuất sang kinh tế nông nghiệp, với trọng tâm là minh bạch chuỗi cung ứng và gia tăng giá trị.

Nền tảng Agrichain ứng dụng Blockchain cho phép truy xuất toàn bộ quy trình sản xuất thông qua mã QR, kết nối các khâu trong chuỗi giá trị. Đồng thời, AI được ứng dụng trong dự báo thời tiết, phát hiện sâu bệnh và tối ưu sản xuất.

Hệ thống còn hỗ trợ phân loại chất lượng nông sản theo tiêu chuẩn quốc tế, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho nông dân.

Tuy nhiên, thách thức vẫn tồn tại khi sản xuất nhỏ lẻ, chuỗi cung ứng chưa ổn định và khả năng tiếp cận công nghệ còn hạn chế.

Sự kết hợp giữa ngân hàng số, công nghệ và thương mại điện tử đang từng bước tái cấu trúc chuỗi cung ứng nông sản. Đây không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là chìa khóa để nâng cao giá trị, minh bạch hóa thị trường và giúp nông nghiệp Việt Nam phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập.