Xác lập mô hình phát triển của Việt Nam dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

VHO - Sáng 25.3, tại Hà Nội, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 với chủ đề: “Mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”.

Đây là sự kiện học thuật - chính sách quan trọng nhằm góp phần nhận diện những yêu cầu mới của phát triển đất nước trong bối cảnh quốc tế và trong nước biến đổi nhanh chóng, đồng thời làm rõ các luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc xác lập mô hình phát triển mới của Việt Nam trong giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo.

Diễn đàn đã quy tụ đông đảo đại biểu là lãnh đạo các cơ quan Đảng, Nhà nước, các Ban, Bộ, ngành Trung ương, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, đại diện các trường đại học, viện nghiên cứu, cộng đồng doanh nghiệp.

Sự kiện được tổ chức trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển, nâng cao chất lượng tăng trưởng, tạo lập các động lực, không gian tăng trưởng mới dựa trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong giai đoạn tăng trưởng cao, bền vững, bao trùm của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, PGS. TS Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết: “Thế giới đang chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây không chỉ là xu hướng tất yếu mà đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và sự phát triển của các quốc gia, tổ chức và doanh nghiệp”.

Diễn đàn đã nhận được nhiều tham luận của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp.

GS.TS Trần Thị Vân Hoa, Nguyên Phó Hiệu trưởng, Đại học Kinh tế Quốc dân, nhìn nhận, sau 40 năm Đổi mới (1986-2026), Việt Nam đã đạt được những thành tựu kinh tế - xã hội mang tính lịch sử với quy mô GDP đạt 514 tỉ USD vào năm 2025, thu nhập quốc dân (GNI) bình quân đầu người đạt 4.496 USD.

Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng truyền thống dựa trên vốn, lao động giá rẻ và tài nguyên đã chạm tới giới hạn, bộc lộ nhiều hạn chế về chất lượng sống và ô nhiễm môi trường.

Tại Diễn đàn, nhiều ý kiến cho rằng, mô hình phát triển mới của Việt Nam cần được xây dựng trên các trụ cột: thể chế phát triển hiện đại, khoa học công nghệ tiên tiến, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng, dữ liệu số thống nhất, đồng bộ, dùng chung đảm bảo điều kiện “đúng, đủ, sạch, sống” và đặc biệt phải sớm hình thành thị trường dữ liệu để phát triển ngành kinh tế dữ liệu.

Đồng thời có sự định hình, chiến lược lựa chọn khôn ngoan trong ưu tiên lựa chọn, đầu tư cho công nghệ chiến lược gắn các chiến lược ngành lĩnh vực sản xuất và công nghiệp trọng điểm ưu tiên phát triển của Việt Nam để đóng góp cho mục tiêu tăng trưởng hai con số và đảm bảo tự chủ chiến lược về công nghệ của Việt Nam.

Bên cạnh đó, khu vực doanh nghiệp Việt, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam phát triển năng động có năng lực thích ứng, dẫn dắt và cạnh tranh quốc tế.

Song hành cùng với đó Nhà nước cũng đóng vai trò kiến tạo chính sách và đầu tư xứng tầm cho lĩnh vực công nghiệp văn hoá, thúc đẩy phát triển kinh tế di sản, để văn hoá - di sản thực sự trở thành sức mạnh mềm, sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Các tham luận cũng tập trung thảo luận về vai trò của thể chế kiến tạo phát triển trong việc khơi thông nguồn lực cho phát triển; yêu cầu hoàn thiện môi trường pháp lý cho đổi mới sáng tạo, cho kinh tế dữ liệu và các mô hình kinh doanh mới; vai trò của doanh nghiệp tư nhân trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia;

Cùng với đó, các tham luận cũng đề cập đến những chính sách cần thiết để phát triển nguồn nhân lực số, thúc đẩy liên kết giữa nhà nước – viện nghiên cứu – trường đại học – doanh nghiệp, tăng cường năng lực tiếp nhận và làm chủ công nghệ, từng bước nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn thống nhất cho rằng, để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới, Việt Nam cần có cách tiếp cận mới trong xác lập mô hình phát triển quốc gia một các xuyên suốt và đồng bộ, trong đó phải coi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là trụ cột cốt lõi.

Đồng thời, cần bảo đảm sự kết nối chặt chẽ giữa đổi mới thể chế, phát triển nguồn nhân lực, xây dựng kết cấu hạ tầng hiện đại, thúc đẩy liên kết vùng và phát huy vai trò của các chủ thể kinh tế, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời đầu tư xứng tầm cho văn hoá-di sản và đảm bảo môi trường sinh thái.

Diễn đàn cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận và chuyển hóa tri thức khoa học thành các đề xuất chính sách có tính khả thi, phục vụ trực tiếp cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành phát triển đất nước trong giai đoạn mới.