Phụ nữ và trẻ em gái đối mặt hiểm họa gia tăng

VHO - Sự bùng nổ của Internet tại châu Phi trong những năm gần đây đang mang lại nhiều cơ hội phát triển, nhưng cũng kéo theo một hệ lụy nghiêm trọng đó là bạo lực kỹ thuật số, đặc biệt nhắm vào phụ nữ và trẻ em gái đang gia tăng với tốc độ đáng báo động.

Các nhà hoạt động, luật sư và chuyên gia quốc tế cảnh báo rằng nếu không có hành động kịp thời, vấn nạn này sẽ gây ra những hậu quả lâu dài và sâu rộng đối với xã hội.

Theo các chuyên gia, sự gia tăng nhanh chóng số lượng người dùng Internet, đặc biệt là nhóm dân số trẻ, yếu tố chính thúc đẩy bạo lực trực tuyến.

Tại châu Phi khu vực cận Sahara, hơn 70% dân số dưới 30 tuổi, đồng nghĩa với việc phần lớn người dùng Internet là giới trẻ, nhóm có xu hướng sử dụng công nghệ nhiều hơn và dễ trở thành nạn nhân của các hành vi lạm dụng trên mạng.

Hiện nay, tỷ lệ sử dụng internet tại châu Phi vẫn ở mức khá thấp so với mặt bằng toàn cầu, chỉ khoảng 38%. Tuy nhiên, tốc độ gia tăng người dùng lại gia tăng nhanh chóng. Đáng chú ý, chỉ 31% phụ nữ có quyền truy cập internet, cho thấy tỷ lệ tiếp cận công nghệ số thấp.

Dù tỷ lệ tiếp cận còn hạn chế nhưng mức độ bạo lực trực tuyến lại ở mức đáng báo động. Một nghiên cứu tại 5 quốc gia khu vực cận Sahara cho thấy 28% phụ nữ từng là nạn nhân của bạo lực trên mạng. Riêng tại Uganda, con số này lên tới 49% cho thấy thực trạng quấy rối trực tuyến đang lan rộng và ngày càng nghiêm trọng.

Không chỉ dừng lại ở không gian ảo, bạo lực kỹ thuật số còn gây ra những hệ lụy nghiêm trọng ngoài đời thực. Nạn nhân thường phải đối mặt với các vấn đề sức khỏe tâm thần, bị cô lập khỏi đời sống xã hội và thậm chí đối diện với nguy cơ bị tấn công thể chất. Trong một số trường hợp cực đoan, bạo lực trực tuyến còn liên quan đến các vụ giết hại phụ nữ.

Theo một nghiên cứu kéo dài 4 năm tại Ethiopia, tình trạng lạm dụng giới tính trên mạng đã trở nên phổ biến. Phụ nữ thường xuyên phải hứng chịu những lời miệt thị liên quan đến ngoại hình, vai trò xã hội, trong khi nam giới chủ yếu chỉ bị tấn công vì quan điểm.

Đáng lo ngại hơn, các lời đe dọa trên mạng thường lan sang đời thực. Ít nhất 3 phụ nữ đã buộc phải rời khỏi Ethiopia vì lo sợ cho tính mạng sau các chiến dịch tấn công cả trực tuyến lẫn thực tế.

Trên phạm vi toàn cầu, gần 2/5 phụ nữ từng trải qua bạo lực thông qua công nghệ, và 85% phụ nữ sử dụng Internet đã chứng kiến hoặc trở thành nạn nhân của hành vi lạm dụng trực tuyến.

Tuy nhiên, chưa đến 40% quốc gia có luật bảo vệ phụ nữ khỏi bị quấy rối trên mạng. Điều này khiến khoảng 44% phụ nữ và trẻ em gái toàn cầu, tương đương 1,8 tỷ người không được bảo vệ về mặt pháp lý.

Tại châu Phi, các nhóm dễ trở thành mục tiêu gồm phụ nữ làm chính trị, nhà báo và những người có ảnh hưởng trong xã hội. Một khảo sát với 137 nữ nghị sĩ tại 50 quốc gia châu Phi cho thấy 46% từng bị tấn công phân biệt giới tính trên mạng, trong khi 42% nhận được các lời đe dọa nghiêm trọng như giết người, hiếp dâm hoặc bắt cóc…

Ở Kenya, các chiến dịch bôi nhọ và tống tiền trực tuyến nhắm vào phụ nữ trong chính trị nhằm làm suy yếu uy tín và gieo rắc nỗi sợ hãi. Nhiều phụ nữ cho biết họ luôn sống trong lo lắng bị tấn công tình dục khi tham gia vận động tranh cử, đặc biệt vào ban đêm.

Tại Tunisia, nghiên cứu từ năm 2019 đến 2023 cho thấy hơn 70% bình luận liên quan đến phụ nữ mang tính bạo lực hoặc xúc phạm. Phụ nữ thường bị gọi bằng những từ ngữ mang tính xúc phạm, đồng thời bị công kích về đạo đức, tình dục và ngoại hình.

Một khía cạnh đáng lo ngại khác là tác động của nội dung độc hại đến nam giới. Tại Nam Phi, nghiên cứu cho thấy nam giới tiếp xúc với nội dung tiêu cực có khả năng thực hiện hành vi bạo lực cao gấp 2,6 lần và dễ chấp nhận quan điểm kỳ thị phụ nữ cao gấp 1,8 lần.

Điều này cho thấy bạo lực kỹ thuật số không chỉ ảnh hưởng đến nạn nhân mà còn góp phần nuôi dưỡng hành vi bạo lực trong xã hội. Mặc dù khoảng 17 quốc gia châu Phi đã ban hành luật về tội phạm mạng, nhiều chuyên gia cho rằng các quy định hiện tại vẫn chưa đủ.

Một số tiến bộ đã được ghi nhận, như luật sửa đổi về bạo lực gia đình tại Nam Phi cho phép tòa án yêu cầu các nền tảng kỹ thuật số gỡ bỏ nội dung lạm dụng. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng luật pháp chỉ là một phần của giải pháp.

Vấn đề còn nằm ở nhận thức và năng lực thực thi. Nhiều người không biết rằng họ có quyền được bảo vệ trên không gian mạng. Trình độ hiểu biết công nghệ số còn hạn chế khiến người dùng khó nhận diện và phản ứng trước các hành vi lạm dụng.

Nhiều người vẫn xem nhẹ bạo lực trực tuyến, cho rằng đó không phải là mối đe dọa thực sự.

Bên cạnh đó, các nền tảng công nghệ cũng bị chỉ trích vì thiếu trách nhiệm. Các thuật toán và chính sách kiểm duyệt thường không phù hợp với ngôn ngữ, văn hóa địa phương, khiến nhiều nội dung độc hại không bị xử lý.

Các chuyên gia kêu gọi các công ty công nghệ cần đặt an toàn của người dùng lên trên lợi nhuận và chịu trách nhiệm rõ ràng hơn đối với những thiệt hại xảy ra.

Trước thực trạng này, các nhà hoạt động kêu gọi một cách tiếp cận toàn diện, bao gồm cải cách luật pháp, nâng cao nhận thức cộng đồng, cải thiện giáo dục kỹ năng số và tăng cường trách nhiệm của các nền tảng công nghệ.

Nếu không có hành động khẩn cấp và phối hợp, bạo lực kỹ thuật số sẽ tiếp tục lan rộng, đe dọa sự an toàn và bình đẳng của hàng triệu phụ nữ và trẻ em trên khắp châu Phi.