Thử thách và cơ hội cho lớp nghệ sĩ trẻ

VHO - Sau nhiều ngày tranh tài sôi nổi tại TP.HCM, Cuộc thi Tài năng diễn viên cải lương toàn quốc 2026 đã hoàn tất phần thi của 36 thí sinh đến từ 12 đơn vị nghệ thuật cải lương chuyên nghiệp trên cả nước.

 Sự kiện vừa là sân chơi tìm kiếm những gương mặt tài năng mới, vừa phản ánh những thách thức trong đào tạo, môi trường biểu diễn và cơ hội nghề nghiệp mà các nghệ sĩ trẻ cải lương đang đối mặt.

 Nhiều nghệ sĩ và chuyên gia nhận định, lực lượng trẻ hiện nay rất tiềm năng, nhưng để thực sự trưởng thành và tạo dấu ấn với công chúng, họ cần nhiều cơ hội biểu diễn, trải nghiệm thực tiễn trên sân khấu, cùng với những cơ chế hỗ trợ phù hợp với thực tế ngành cải lương.

Cần thêm cơ hội để nghệ sĩ trẻ trưởng thành

Theo NSND Hữu Quốc, các cuộc thi tài năng cải lương từ trước đến nay luôn là môi trường quan trọng để nghệ sĩ trẻ trau dồi kiến thức, được sống sâu hơn với vai diễn và thể hiện bản lĩnh sân khấu. Ông cho rằng, phần lớn các tiết mục dự thi hiện nay gần như là “độc diễn”, đòi hỏi thí sinh phải vừa ca, vừa diễn, vừa làm chủ tâm lý nhân vật trong thời gian ngắn. Áp lực đó sẽ giúp nghệ sĩ trẻ trưởng thành nhanh hơn nếu biết nắm bắt cơ hội. “Muốn đạt giải cao thì các bạn phải thật sự bản lĩnh. Đây không còn là chuyện ca diễn bình thường mà là thi thố nghề nghiệp”, ông nói.

NSND Hữu Quốc cũng bày tỏ nhiều băn khoăn trước những quy định mới của cuộc thi năm nay, đặc biệt là yêu cầu về bằng cấp, thời gian hoạt động nghề nghiệp và điều kiện của đơn vị nghệ thuật tham gia.

Theo quy chế, thí sinh phải tốt nghiệp THPT, được đào tạo chuyên ngành diễn viên cải lương từ trung cấp trở lên hoặc từng đạt thành tích nghề nghiệp nhất định; đồng thời phải có thời gian hoạt động tại đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp tối thiểu 24 tháng.

Với đơn vị cử thí sinh tham gia, phải có ít nhất 36 tháng hoạt động liên tục, dàn dựng vở mới và thực hiện tối thiểu 72 suất diễn trong 36 tháng. Những quy định này có mặt tích cực vì giúp chuyên nghiệp hóa lực lượng nghệ sĩ trẻ, nhưng cũng khiến nhiều gương mặt có tài năng thật sự không đủ điều kiện tham gia.

Một khó khăn khác được nhắc đến là đời sống sân khấu hiện nay quá ít suất diễn. Phần lớn các đoàn công lập đi phục vụ, số suất thương mại không nhiều, khiến nghệ sĩ trẻ thiếu môi trường rèn nghề. “Ngày xưa chúng tôi được diễn liên tục, còn bây giờ nhiều bạn một tháng chỉ vài suất. Những vai lớn thường do nghệ sĩ tên tuổi đảm nhận nên lớp trẻ khó có cơ hội cọ xát”, NSND Hữu Quốc trăn trở.

NSƯT Kim Tử Long bày tỏ, điều đáng mừng là cải lương hiện nay vẫn xuất hiện nhiều gương mặt trẻ có năng khiếu và đam mê nghề, tuy nhiên họ thiếu môi trường để khổ luyện và sống lâu với vai diễn. “Ngày xưa nghệ sĩ có thể tập một vở vài tháng rồi diễn hàng trăm suất, quá trình đó mới làm vai diễn sống trong lòng khán giả. Còn bây giờ nhiều vở diễn chỉ vài suất là kết thúc nên dấu ấn chưa đủ sâu”, ông nói.

Theo ông, các cuộc thi tài năng vẫn rất cần thiết vì tạo động lực để nghệ sĩ trẻ phấn đấu và có thêm cơ hội khẳng định mình. Điều quan trọng không chỉ là chuyện đoạt giải, mà là giúp các em có sân chơi nghề nghiệp nghiêm túc để trưởng thành.

Có mặt hầu hết các buổi thi diễn của thí sinh, NSND Triệu Trung Kiên - Phó Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Quốc gia Việt Nam cho biết, ông vui mừng khi thấy nhiều giọng ca trẻ tiềm năng xuất hiện tại cuộc thi năm nay. Dù vậy, ông cũng nhìn nhận số lượng thí sinh tham gia ít hơn hẳn so với các kỳ trước. “Hy vọng thời gian tới, BTC sẽ nghiên cứu, điều chỉnh quy chế để các bạn ở địa phương cơ hội tham gia, qua đó mới đánh giá đầy đủ lực lượng trẻ hiện nay”, ông nói.

Chia sẻ với Văn Hóa trước những băn khoăn của nghệ sĩ về quy chế cuộc thi, ông Trần Hướng Dương, Phó Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn cho biết, cuộc thi năm nay được siết chặt theo hướng chuyên nghiệp hơn, bảo đảm đúng tính chất của một cuộc thi nghề nghiệp dành cho diễn viên cải lương chuyên nghiệp, từ điều kiện dự thi, tiêu chí chấm giải đến chất lượng tiết mục. Việc bổ sung yêu cầu về trình độ văn hóa và chuyên môn nhằm đáp ứng yêu cầu thực tế.

“Những quy định này nhằm bảo đảm thí sinh vừa có tài năng, vừa có trình độ nhận thức nhất định. Trong bối cảnh hiện nay, việc nghệ sĩ được trang bị kiến thức văn hóa cơ bản là cần thiết đối với hoạt động nghề nghiệp”, ông nói.

Cuộc thi là bệ phóng nghề nghiệp

NSƯT Lê Nguyên Đạt, Bí thư Đảng ủy Trường ĐH Sân khấu Điện ảnh TP.HCM - thành viên Ban giám khảo cho biết, điều ông chờ đợi nhất ở nghệ sĩ trẻ là khả năng làm mới cải lương bằng tư duy của thời đại hôm nay: “Tôi mong các em đem hơi thở đương đại vào sân khấu dân tộc, từ cách ca, cách diễn đến tạo hình nhân vật, nhưng vẫn giữ được hồn cốt cải lương”. Theo ông, cải lương muốn phát triển phải tránh sự lặp lại trong cách diễn, cách dựng và lựa chọn đề tài. Sự tìm tòi, đột phá mới giúp khán giả nhìn thấy sức sống mới của loại hình sân khấu truyền thống này.

NSND Triệu Trung Kiên cũng cho rằng, các đơn vị nên mạnh dạn khai thác đề tài mới, những góc khuất của đời sống đương đại và lịch sử để tạo điều kiện cho diễn viên thể hiện chiều sâu tâm lý nhân vật. “Cải lương có khả năng phản ánh đời sống rất rộng. Nếu có thêm nhiều kịch bản hay, lạ và hấp dẫn thì nghệ sĩ trẻ sẽ có đất để phát huy tài năng”, ông nói.

Trao đổi với Văn Hóa, đạo diễn Hoa Hạ đánh giá 36 thí sinh đều là những tài năng tương lai của sân khấu cải lương và đây là cơ hội lớn để các em tỏa sáng. “Dù cuộc thi chỉ mới dừng lại ở các trích đoạn, chưa phải là vai diễn hoàn chỉnh trong một tác phẩm, nhưng đó là cơ sở để các em tự tin hơn khi xuất hiện trước công chúng và phát triển sự nghiệp”, đạo diễn Hoa Hạ nhấn mạnh, đồng thời khẳng định sẽ luôn dõi theo và sẵn sàng giúp đỡ các nghệ sĩ trẻ triển vọng, kể cả những em chưa may mắn đoạt giải trong cuộc thi này.

Là một trong 7 nghệ sĩ tài năng đoạt giải nhất tại Cuộc thi Tài năng Diễn viên Cải lương toàn quốc năm 2023, nghệ sĩ trẻ Nguyễn Văn Khởi cho rằng, điều quý nhất khi tham gia các cuộc thi chuyên nghiệp không nằm ở thành tích mà ở cơ hội học nghề và thử sức bản thân. “Mỗi cuộc thi giúp mình trưởng thành hơn, được học thêm nhiều kiến thức từ đạo diễn, giám khảo và đồng nghiệp”, anh nói.

Nguyễn Văn Khởi cho biết sau khi đoạt giải tại các cuộc thi chuyên nghiệp, anh có thêm cơ hội hoạt động, được công chúng biết đến nhiều hơn và trưởng thành hơn trong tư duy làm nghề. Theo anh, các cuộc thi tài năng giống như một “bệ phóng” để nghệ sĩ trẻ tiếp tục theo đuổi đam mê nghệ thuật trong bối cảnh sân khấu cải lương hiện nay còn nhiều khó khăn.

Cuộc thi Tài năng diễn viên cải lương toàn quốc 2026 diễn ra tại TP.HCM từ ngày 17-23.5, do Bộ VHTTDL phối hợp cùng UBND TP.HCM tổ chức, giao Cục Nghệ thuật biểu diễn chủ trì, với sự đồng hành của Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam và Sở VHTT TP.HCM. Lễ bế mạc, tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra tối 23.5 tại Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang.

Dù kết quả cuối cùng vẫn còn chờ công bố, nhưng điều dễ nhận thấy sau nhiều ngày thi diễn là sân khấu cải lương vẫn còn một lực lượng nghệ sĩ trẻ đam mê và khao khát theo nghề. Điều họ cần lúc này không chỉ là những cuộc thi, mà còn là thêm cơ hội biểu diễn, thêm vai diễn hay và thêm không gian để được trưởng thành cùng sân khấu.