“Sen trong đá” và “Ước nguyện hoà bình” từ Côn Đảo

VHO - Những ngày vừa qua, tại Bảo tàng Côn Đảo (Đặc khu Côn Đảo, TP.HCM) đã diễn ra triển lãm “Sen trong đá” và lễ "Ước nguyện hoà bình".

 Hai sự kiện nối tiếp nhau trong không gian thiêng liêng của Côn Đảo đã tạo nên hành trình cảm xúc đặc biệt, nơi ký ức đau thương của dân tộc được nhắc nhớ bằng lòng biết ơn, niềm tự hào và khát vọng hòa bình bền vững.

Triển lãm “Sen trong đá” do Hội Di sản Văn hóa Việt Nam phối hợp với Hiệp hội Văn hóa áo dài Việt Nam, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Bảo tàng Côn Đảo và Công ty Senhouse Việt Nam tổ chức. Triển lãm giới thiệu tới công chúng 25 chân dung nữ chiến sĩ cách mạng được thể hiện trên chất liệu lá sen độc đáo. 

"Sen trong đá" gồm ba phần: “Hồ Chí Minh đẹp nhất tên Người”, “Sen trong đá” và “Trọn mãi hương sen”.

Tham dự lễ khai mạc có bà Trương Mỹ Hoa, nguyên Bí thư Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch nước, cựu tù chính trị Côn Đảo; ông Uông Chu Lưu, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch Ủy ban Hòa bình Việt Nam; PGS.TS Đỗ Văn Trụ, Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa Việt Nam; TS Đặng Thị Bích Liên, nguyên Thứ trưởng Bộ VHTTDL, Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa áo dài Việt Nam cùng nhiều đại biểu, nhà nghiên cứu, cựu tù chính trị và người dân địa phương.

Ngay từ tên gọi, “Sen trong đá” đã gợi nên nhiều tầng ý nghĩa biểu tượng.

Phát biểu tại lễ khai mạc, PGS.TS Đỗ Văn Trụ, Chủ tịch Hội Di sản Văn hoá Việt Nam cho biết, sen tượng trưng cho sự thanh khiết, cao đẹp và nghị lực sống mãnh liệt; còn đá là biểu tượng của thử thách, gian truân, khắc nghiệt. Sự kết hợp ấy tạo nên hình ảnh những người phụ nữ Việt Nam kiên cường, bất khuất giữa hoàn cảnh khốc liệt của chiến tranh và lao tù.

Theo ông, mỗi tác phẩm tại triển lãm không chỉ tái hiện chân dung của những nữ tù chính trị từng bị giam cầm nơi “địa ngục trần gian” Côn Đảo, mà còn khắc họa tinh thần yêu nước, ý chí kiên trung và niềm tin son sắt vào ngày mai tươi sáng. Đó là những người phụ nữ đã chấp nhận hy sinh tuổi thanh xuân, chịu đựng đòn roi, tra tấn để bảo vệ lý tưởng cách mạng và độc lập dân tộc.

Những bức chân dung được thể hiện trên chất liệu lá sen càng làm tăng thêm chiều sâu biểu cảm cho triển lãm. Chất liệu mộc mạc, gần gũi nhưng giàu tính biểu tượng đã tạo nên một không gian nghệ thuật vừa mềm mại, vừa thiêng liêng, khiến người xem không khỏi xúc động khi đối diện với ánh mắt, nụ cười và thần thái của những nữ chiến sĩ năm xưa.

Phát biểu tại sự kiện, ông Nguyễn Văn Mạnh, Phó Chủ tịch UBND Đặc khu Côn Đảo nhấn mạnh, trong suốt 113 năm tồn tại của hệ thống nhà tù Côn Đảo (1862 - 1975), nơi đây từng là “địa ngục trần gian” với vô vàn hình thức đàn áp dã man, tàn bạo. Tuy nhiên, chính trong hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, hàng vạn người con ưu tú của dân tộc vẫn đoàn kết đấu tranh, giữ vững khí tiết cách mạng.

Trong số đó có sự đóng góp đặc biệt của những nữ tù chính trị, những “đội quân tóc dài” đã biến lao tù thành trường học cách mạng, biến đau thương thành ý chí chiến đấu. Họ giống như những đóa hoa sen nở giữa đá, càng bị vùi dập càng tỏa sáng phẩm chất kiên cường và lòng yêu nước.

Là người từng trải qua những năm tháng lao tù tại Côn Đảo, nguyên Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa xúc động chia sẻ rằng, trong lịch sử đấu tranh giành độc lập dân tộc, phụ nữ Việt Nam luôn hiện diện như những đóa sen tỏa hương giữa nghịch cảnh. Họ là nguồn sinh khí bền bỉ, là biểu tượng cho nghị lực sống và niềm tin không bao giờ tắt.

Theo nguyên Phó Chủ tịch nước, 25 chân dung tại triển lãm chỉ là những gương mặt tiêu biểu đại diện cho biết bao phụ nữ Việt Nam đã hy sinh vì Tổ quốc. Đằng sau từng khuôn mặt là cả một thời kỳ lịch sử đầy máu và nước mắt, là ý chí không khuất phục trước cường quyền, là lòng trung thành với lý tưởng cách mạng.

Nguyên Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa nhấn mạnh, hoa sen không chỉ là biểu tượng của người phụ nữ Việt Nam mà còn là biểu tượng của dân tộc Việt Nam: thanh cao, liêm khiết, giàu ý chí và luôn vượt lên mọi thử thách để giành lấy độc lập, tự do.

Trong lời chia sẻ đầy xúc động, nguyên Phó Chủ tịch nước cũng gửi gắm thông điệp tới thế hệ hôm nay rằng, chiến tranh đã lùi xa nhưng thời đại mới vẫn cần những “đóa sen trong đá” mới.

“Đá” hôm nay không còn là xiềng xích hay nhà tù, mà là những khó khăn, thách thức trong lao động, học tập, nghiên cứu, sáng tạo và xây dựng đất nước. Đó là những thử thách đòi hỏi con người phải tiếp tục sống có lý tưởng, có nghị lực và trách nhiệm với cộng đồng.

Không chỉ mang giá trị nghệ thuật, “Sen trong đá” còn có ý nghĩa chính trị, lịch sử và giáo dục sâu sắc. Triển lãm là dịp để tri ân các thế hệ đi trước, đồng thời khơi dậy lòng tự hào dân tộc, giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ hôm nay.

Tại Di tích Cầu Tàu 914, lễ “Ước nguyện hòa bình” đã diễn ra trong không khí trang nghiêm, xúc động.

Sự kiện do Hội Di sản Văn hóa Việt Nam chủ trì, với sự đồng hành của Quỹ Hỗ trợ bảo tồn di sản văn hóa Việt Nam, Ủy ban Hòa bình Việt Nam, Hiệp hội Văn hóa áo dài Việt Nam, Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh, UBND Đặc khu Côn Đảo cùng nhiều đơn vị phối hợp tổ chức.

Cầu Tàu 914 là địa danh đặc biệt trong lịch sử Côn Đảo. Nơi đây từng ghi dấu những năm tháng lao động khổ sai khắc nghiệt của tù nhân chính trị. Con số “914” được nhắc đến như biểu tượng của sự hy sinh đau thương, bởi hàng trăm, hàng nghìn người đã ngã xuống trong quá trình xây dựng cầu tàu dưới chế độ lao tù tàn bạo.

Trong không gian linh thiêng ấy, các đại biểu từ nhiều vùng miền của đất nước đã cùng hội tụ để tưởng niệm những người đã khuất và gửi gắm khát vọng hòa bình.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Uông Chu Lưu, nguyên Phó chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch Ủy ban Hòa bình Việt Nam, khẳng định dân tộc Việt Nam là dân tộc yêu chuộng hòa bình. Tuy nhiên, để có được hòa bình, nhân dân Việt Nam đã phải trải qua biết bao cuộc chiến tranh, mất mát và hy sinh.

Theo ông Uông Chu Lưu, chính vì từng trải qua đau thương nên người Việt Nam càng hiểu sâu sắc giá trị của hòa bình, độc lập và quyền được sống trong tự do, hạnh phúc.

Trong bối cảnh thế giới hiện nay còn nhiều xung đột và chia rẽ, nhân loại càng cần đối thoại thay cho đối đầu, đoàn kết thay cho hận thù và cùng nhau vun đắp trách nhiệm chung để gìn giữ hòa bình bền vững.

Ông Uông Chủ Lưu nhấn mạnh, lễ “Ước nguyện hòa bình” không chỉ là dịp tri ân lịch sử mà còn là lời nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm bảo vệ hòa bình hôm nay.

PGS.TS Đỗ Văn Trụ, Chủ tịch Hội Di sản Văn hoá Việt Nam cũng cho rằng, “Ước nguyện hòa bình” không đơn thuần là một nghi lễ tưởng niệm mà còn là khoảng lặng để mỗi người suy ngẫm về giá trị của hòa bình – điều tưởng như giản dị nhưng đã phải đánh đổi bằng xương máu của nhiều thế hệ.

Ông Đỗ Văn Trụ nhắc lại rằng, Côn Đảo từng là nơi giam cầm và đàn áp dã man các chiến sĩ cách mạng. Nhưng cũng chính từ nơi được gọi là “địa ngục trần gian” ấy đã tỏa sáng tinh thần bất khuất của dân tộc Việt Nam.

Trong nghi thức giàu ý nghĩa tại buổi lễ, các đại biểu đã cùng thả những cánh chim bồ câu lên bầu trời Côn Đảo, gửi gắm lòng biết ơn đối với các thế hệ cha anh đã hy sinh vì độc lập dân tộc, đồng thời thể hiện khát vọng về một thế giới hòa bình, nhân ái và phát triển bền vững.

Giữa không gian biển trời Côn Đảo, hình ảnh những cánh chim trắng tung bay như nối dài thông điệp của quá khứ với hiện tại: hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng biết bao mất mát, và trách nhiệm của thế hệ hôm nay là gìn giữ, vun đắp những giá trị ấy bằng sự tử tế, đoàn kết và khát vọng xây dựng đất nước.

Từ triển lãm “Sen trong đá” đến lễ “Ước nguyện hòa bình”, Côn Đảo không chỉ hiện lên như một địa danh lịch sử, mà còn là không gian của ký ức, của lòng tri ân và của những giá trị nhân văn trường tồn.

Những câu chuyện về các nữ chiến sĩ cách mạng, về những người đã nằm lại nơi Cầu Tàu 914 tiếp tục nhắc nhớ rằng: hòa bình không phải điều tự nhiên có được, mà là thành quả của biết bao hy sinh, đánh đổi của nhiều thế hệ người Việt Nam.