Sân khấu cần kịch bản hay, dàn dựng có chiều sâu

VHO - Tối 23.10, tại Rạp Đại Nam (Hà Nội), đã diễn ra Lễ bế mạc Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng năm 2026, khép lại hành trình tranh tài kéo dài 10 ngày của 15 đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp trên cả nước.

Liên hoan được tổ chức định kỳ 2 năm/lần, do UBND TP. Hà Nội chỉ đạo, Sở VHTTDL Hà Nội phối hợp với Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam thực hiện.

Liên hoan góp phần thực hiện Chương trình hành động số 08-CTr/TU ngày 17.3.2026 của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. 

Đa dạng đề tài, giàu bản sắc

Phát biểu bế mạc chương trình, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, Trưởng Ban Chỉ đạo Liên hoan, NSND Trịnh Thuý Mùi khẳng định, sau 10 ngày diễn ra sôi nổi với sự đón nhận nồng nhiệt của khán giả Thủ đô, Liên hoan đã mang đến bức tranh đa dạng về sân khấu Việt Nam đương đại.

Với 15 vở diễn thuộc 6 loại hình sân khấu gồm kịch nói, chèo, tuồng, cải lương, xiếc và kịch hát dân ca Nghệ Tĩnh, 15 đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp đã mang đến Liên hoan những câu chuyện đa dạng, từ lịch sử, dân gian đến đời sống đương đại. Nhiều tác phẩm đề cao giá trị nhân văn, khơi gợi cảm xúc, ký ức và khát vọng sống; đồng thời tôn vinh tinh thần quả cảm, ý chí kiên cường trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, xây dựng đất nước.

Qua đó, Liên hoan tạo không gian giao lưu, trao đổi chuyên môn giữa các đơn vị nghệ thuật Trung ương, Hà Nội, lực lượng vũ trang và các địa phương.

NSND Trịnh Thúy Mùi ghi nhận nỗ lực của các nghệ sĩ và thành phần sáng tạo, những người đã lao động nghệ thuật nghiêm túc, miệt mài để mang đến cho công chúng các tác phẩm có sức hấp dẫn và dấu ấn riêng.

Theo Ban Tổ chức, các tác phẩm tham dự cho thấy sự phong phú trong lựa chọn đề tài, cùng những tìm tòi trong sáng tác, dàn dựng và biểu đạt nghệ thuật. Nhiều vở diễn khai thác hiệu quả chất liệu truyền thống, kết hợp tư duy sáng tạo mới, vừa phát huy bản sắc của từng loại hình, vừa mở rộng khả năng tiếp cận công chúng.

Công tác truyền thông được triển khai xuyên suốt Liên hoan, đặc biệt trên các nền tảng số. Trong 10 ngày kể từ khai mạc, fanpage Liên hoan ghi nhận gần 600 bài viết, hơn 1.000 hình ảnh, khoảng 360 video, thu hút khoảng 1,5 triệu lượt người đọc và 3.500 người theo dõi thường xuyên.

Bên cạnh đó, hơn 10.000 vé miễn phí được phát hành, góp phần đưa các tác phẩm sân khấu đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ.

Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng năm 2026 khép lại, tiếp tục khẳng định vai trò của nghệ thuật sân khấu trong bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc, nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân và thúc đẩy sáng tạo nghệ thuật.

Những kết quả đạt được góp phần tăng cường kết nối giữa các đơn vị nghệ thuật, nghệ sĩ và công chúng; đồng thời phát huy vai trò của văn hóa như nguồn lực nội sinh, đóng góp vào sự phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô.

Nhìn thẳng hạn chế để nâng chất lượng sáng tạo

Đánh giá chất lượng liên hoan, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, TS. Nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương ghi nhận sức hút của các vở diễn đối với khán giả Thủ đô khi cả 15 buổi biểu diễn đều kín khán phòng. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy công chúng vẫn dành sự quan tâm cho sân khấu.

Tuy nhiên, theo ông, lượng khán giả đông mới là điều kiện ban đầu; để giữ chân công chúng lâu dài, sân khấu cần những tác phẩm có chất lượng, chiều sâu nghệ thuật và sức hấp dẫn bền vững.

"Liên hoan lần này đã có một số tác phẩm đạt chất lượng cao về tư tưởng, nội dung và nghệ thuật. Những tác phẩm đó có sự hoàn hảo tương đối ở tất cả các thành phần sáng tạo. Những vở diễn này thực sự làm thăng hoa về nhận thức, về thẩm mỹ đối với khán giả",  TS. Nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương bày tỏ.

Sự góp mặt của 4 đơn vị sân khấu ngoài công lập tại Liên hoan tiếp tục khẳng định vai trò của mô hình xã hội hóa trong đời sống sân khấu hôm nay. Hoạt động của các đơn vị này đã góp phần tạo chuyển biến tích cực, khơi thông những trì trệ trong nhận thức và tư duy sáng tạo nghệ thuật.

Tuy nhiên, bên cạnh những tác phẩm có chất lượng, TS. Nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế trong đầu tư và sáng tạo.

Một số đơn vị chưa dành nguồn lực và thời gian tương xứng cho vở diễn, dẫn đến tác phẩm thiếu chiều sâu, sức hấp dẫn. Không ít kịch bản còn yếu trong xác định vấn đề, xây dựng cấu trúc, tổ chức xung đột và phát triển nhân vật. Có tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử để hư cấu nhưng chưa làm rõ được thông điệp đối với đời sống hôm nay. Đặc biệt, sân khấu vẫn thiếu những kịch bản chân thực, sinh động về con người và cuộc sống Hà Nội đương đại.

Những hạn chế cũng bộc lộ ở khâu dàn dựng và biểu diễn. Việc lạm dụng súng đạn, bạo lực, hoặc kết hợp thiếu nhất quán giữa phương pháp tả thực với nghệ thuật ước lệ, cách điệu làm suy giảm hiệu quả biểu đạt, thậm chí khiến đặc trưng của từng loại hình bị lu mờ. Với kịch hát, có vở quá chú trọng phô diễn giọng hát mà xem nhẹ kịch tính, diễn xuất và sự phù hợp của làn điệu.

Trong khi đó, một số diễn viên còn hạn chế về khả năng ghi nhớ lời thoại, biểu đạt tâm lý và tương tác với bạn diễn, ảnh hưởng trực tiếp đến tính thuyết phục của vở diễn.

Theo ông Nguyễn Đăng Chương, những tồn tại này cần được nhìn nhận nghiêm túc để nâng cao chất lượng sáng tạo.

Việc Hội đồng Giám khảo không trao đủ số lượng huy chương theo quy chế cho thấy chất lượng phải là tiêu chí quyết định, thay vì chạy theo số lượng giải thưởng. Vì thế, Liên hoan không chỉ là dịp tôn vinh thành quả nghệ thuật, mà còn là cơ hội để các đơn vị nhìn lại thực tiễn, tăng cường trao đổi chuyên môn và tìm hướng phát triển bền vững cho sân khấu.

Tại Lễ bế mạc, Ban Tổ chức công bố và trao các giải thưởng nhằm tôn vinh những tác phẩm, vai diễn và thành phần sáng tạo xuất sắc.

Ở hạng mục vở diễn, Ban Tổ chức trao 2 Huy chương Vàng cho Đạo học (Nhà hát Chèo Hà Nội) và Người con gái Hà Nội (Nhà hát Kịch nói Quân đội).

3 Huy chương Bạc thuộc về Khoảng trời con gái (Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Hà Tĩnh), Lời của tre (Liên đoàn Xiếc Việt Nam) và Cuốn truyện bị đốt (Sân khấu Kịch Hồng Vân).

Ở hạng mục cá nhân, 23 Huy chương Vàng và 37 Huy chương Bạc được trao cho các diễn viên có thành tích nổi bật. Ban Tổ chức đồng thời trao các giải thưởng dành cho thành phần sáng tạo, gồm: Tác giả xuất sắc, Nhạc sĩ xuất sắc, Biên đạo múa xuất sắc, Nghệ sĩ thể hiện ca khúc xuất sắc và Dàn nhạc xuất sắc.

Dịp này, Ban Tổ chức còn trao giải “Tác phẩm ấn tượng về đề tài Thanh niên xung phong” và bằng khen cho 2 đơn vị sân khấu xã hội hóa.