Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ: Làm mới “Tiếng trống Mê Linh” từ mạch nguồn cải lương sử Việt

VHO - Ngày 29.5, Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ (Tây Ninh) ra mắt vở "Tiếng trống Mê Linh" của tác giả Việt Dung - Vĩnh Điền, đạo diễn - NSND Hồ Thị Ngọc Trinh. Sau "Đế đô sóng cả", việc tiếp tục lựa chọn một tác phẩm cải lương lịch sử kinh điển cho thấy hướng đi khá rõ của đơn vị: dùng nghệ thuật cải lương để đưa lịch sử dân tộc đến gần hơn với công chúng hôm nay.

Kiên trì với mạch cải lương lịch sử

Với khán giả mộ điệu, Tiếng trống Mê Linh là một dấu son của sân khấu cải lương lịch sử, gắn với hình tượng Hai Bà Trưng, với khí phách quật khởi của dân tộc và nhiều lớp diễn bi tráng đã in sâu trong ký ức công chúng. Bởi vậy, khi dựng lại tác phẩm này, thách thức với Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ không nằm ở việc kể một câu chuyện mới, mà ở cách làm sao để một vở diễn kinh điển có đời sống mới trên sân khấu hôm nay.

NSND Hồ Thị Ngọc Trinh, Trưởng Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ, cho biết đây là vở đầu tiên trong kế hoạch dàn dựng năm 2026 do tỉnh đầu tư, đồng thời tiếp nối định hướng mà đoàn đã xác lập thời gian qua: kiên trì với cải lương lịch sử. Sau Đế đô sóng cả, việc tiếp tục dàn dựng Tiếng trống Mê Linh cho thấy đơn vị không xem đề tài lịch sử là một thử nghiệm ngắn hạn, mà là một hướng đi lâu dài.

Lựa chọn này cũng cho thấy nỗ lực xây dựng bản sắc trong giai đoạn mới. Thay vì đi theo lối an toàn bằng những vở dễ dựng, dễ diễn, đoàn chọn tác phẩm có sức nặng, đòi hỏi đầu tư từ kịch bản, lực lượng biểu diễn đến âm nhạc, mỹ thuật, phục trang, đạo cụ và tư duy dàn dựng.

Làm mới tác phẩm kinh điển, nhưng không rời căn cốt cải lương

Bản dựng mới vẫn bám vào cốt truyện quen thuộc: trong bối cảnh đất nước dưới ách đô hộ của nhà Đông Hán, Trưng Trắc và Trưng Nhị từ đất Mê Linh tập hợp hào kiệt, phất cờ khởi nghĩa. Bi kịch Thi Sách bị bắt và lớp diễn Trưng Trắc đặt nợ nước lên trên thù nhà tiếp tục là điểm nhấn xúc cảm, làm nên sức lay động bền bỉ của tác phẩm.

Tuy nhiên, Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ không chọn cách phục dựng nguyên trạng theo lối cũ. Ê kíp cho biết đã nghiên cứu kỹ hơn về không gian lịch sử, nhất là phục trang, đạo cụ và mỹ thuật sân khấu trong tương quan với bối cảnh thời Âu Lạc, gắn với ký ức Hùng Vương và cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Mục tiêu không chỉ là kể lại câu chuyện qua lời ca, mà còn tạo được cảm nhận về không khí lịch sử bằng hình ảnh, màu sắc, tạo hình và chuyển động sân khấu.

Ở phương diện này, trang trí sân khấu là một điểm đáng chú ý. Các lớp cảnh sử dụng phông nền mang sắc đỏ, cam, tím, kết hợp hình ảnh thành quách, cột trụ, bậc cấp, cây cổ thụ và không gian trận mạc, tạo nên cảm giác sử thi rõ hơn cho vở diễn. Cách xử lý cảnh trí không quá nặng về dàn trải mà thiên về tạo điểm nhấn thị giác, vừa giúp vở giữ được quy mô, vừa thuận lợi khi biểu diễn ở nhiều không gian khác nhau.

Một trong những điểm nhấn là hình tượng voi trận được đưa lên sân khấu bằng đạo cụ kích thước lớn, cao hơn 2m, ngang gần 2m, làm bằng composite, có thể di chuyển bằng bánh xe và phần đầu có chuyển động. Chi tiết này không chỉ làm giàu hình ảnh sân khấu, mà còn góp phần khắc họa rõ hơn tầm vóc biểu tượng của Hai Bà Trưng trong tư thế nữ tướng cưỡi voi ra trận.

Âm nhạc của vở diễn vẫn lấy cải lương chính thống làm nền tảng, với vọng cổ, oán và các bài bản quen thuộc, đồng thời phối hợp thêm chất liệu tuồng và âm hưởng giao hưởng ở một số lớp cao trào để mở rộng biên độ cảm xúc. Cách xử lý này giúp vở diễn tránh cảm giác cũ mòn nhưng vẫn giữ được linh hồn cải lương.

Mở rộng đời sống biểu diễn, trao cơ hội cho nghệ sĩ trẻ

Theo NSND Hồ Thị Ngọc Trinh, Tiếng trống Mê Linh được hướng tới nhiều không gian biểu diễn: phục vụ nhiệm vụ chính trị, phục vụ nhân dân vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, tham gia các sự kiện văn hóa và cả các suất diễn doanh thu. Tư duy ấy cho thấy nỗ lực đưa cải lương lịch sử ra khỏi khuôn khổ “dựng để hoàn thành kế hoạch”, để tác phẩm thực sự có đời sống trong thực tiễn biểu diễn.

Ngay sau khi dựng vở, đoàn đã nhận được lời mời tham gia chương trình lễ hội Trên bến dưới thuyền tại TP.HCM vào ngày 13.6. Điều đó cho thấy đề tài lịch sử, nếu được đầu tư đúng mức và đặt trong bối cảnh phù hợp, vẫn có sức hấp dẫn riêng với công chúng hôm nay.

Bên cạnh NSƯT Ngọc Đợi trong vai Trưng Trắc, vở diễn còn có sự tham gia của nghệ sĩ Thu Mỹ vai Trưng Nhị, Lê Hoàng Nghi vai Thi Sách, cùng các nghệ sĩ Trần Minh, Phú Yên, Quỳnh Nhi và nhiều gương mặt của đoàn. Đây là lực lượng kết hợp giữa nghệ sĩ giàu kinh nghiệm và lớp trẻ đang từng bước khẳng định nghề.

Đáng chú ý, Lê Hoàng Nghi, người đảm nhận vai Thi Sách vừa đoạt Huy chương Vàng tại cuộc thi Tài năng diễn viên cải lương toàn quốc năm 2026. Việc mạnh dạn trao vai cho những gương mặt trẻ cho thấy Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ không chỉ nói đến chuyện trẻ hóa, mà đang thực sự tạo cơ hội để lớp kế cận trưởng thành qua những vở diễn lớn.

Từ Đế đô sóng cả đến Tiếng trống Mê Linh, có thể thấy Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ đang từng bước xác lập một đường hướng không ồn ào nhưng bền bỉ: lấy lịch sử làm điểm tựa, lấy cải lương làm căn cốt và lấy công chúng hôm nay làm đích đến. Trong bối cảnh sân khấu truyền thống còn nhiều khó khăn, nỗ lực ấy đáng ghi nhận như một cách giữ nghề có trách nhiệm - không chỉ giữ những giá trị cũ, mà còn làm cho cải lương tiếp tục có khán giả, có nghệ sĩ trẻ dấn thân và có khả năng kể những câu chuyện lớn của dân tộc bằng cảm xúc sân khấu.