Điêu khắc Sài Gòn - TP.HCM trước yêu cầu phát triển mới

VHO - Chiều 14.7, Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM tổ chức tọa đàm khoa học “Dấu ấn điêu khắc Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh”, quy tụ các nhà nghiên cứu, nhà điêu khắc, chuyên gia mỹ thuật, giảng viên và sinh viên.

Tọa đàm nhằm nhìn lại quá trình hình thành, phát triển của nghệ thuật điêu khắc tại thành phố, đồng thời trao đổi về định hướng phát triển trong bối cảnh đô thị mở rộng và công nghiệp văn hóa đang được thúc đẩy.

Ông Trần Minh Công, Phó Giám đốc phụ trách Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM cho biết, tọa đàm được tổ chức nhân kỷ niệm 50 năm Ngày Thành phố Sài Gòn - Gia Định vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Đây là diễn đàn học thuật để nhìn lại những thành tựu của nghệ thuật điêu khắc Sài Gòn - TP.HCM, ghi nhận đóng góp của lĩnh vực này đối với đời sống văn hóa - nghệ thuật và sự phát triển đô thị, đồng thời đặt ra các vấn đề về bảo tồn di sản, phát triển mỹ thuật công cộng và vai trò của nghệ thuật trong không gian đô thị đương đại.

Theo GS.TS.NĐK. Nguyễn Xuân Tiên, Chủ tịch Hội Mỹ thuật TP.HCM, nghệ thuật điêu khắc Sài Gòn - TP.HCM là một dòng chảy văn hóa sống động, gắn liền với những biến động lịch sử, sự giao thoa văn hóa Đông - Tây và tinh thần phóng khoáng của người dân phương Nam, đó là tính phóng khoáng, nhạy bén, dung hợp và không ngừng tự làm mới mình.

Bản chất của điêu khắc chính là “vết khắc” của lịch sử, là sự cụ thể hóa tư duy thẩm mỹ và tâm thức xã hội của con người ở từng lãnh thổ, khu vực, địa phương qua những biến thiên thăng trầm của lịch sử, văn hóa, xã hội.

GS.TS.NĐK. Nguyễn Xuân Tiên cho rằng để điêu khắc TP.HCM phát triển tương xứng với vị thế một “siêu đô thị” văn hóa vào năm 2030, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Trước hết, mỗi tác phẩm phải hài hòa giữa giá trị tư tưởng và hình thức thể hiện, bởi điêu khắc chỉ phát huy giá trị khi kết nối được nghệ sĩ, tác phẩm và công chúng, góp phần giáo dục thẩm mỹ, phản ánh đời sống xã hội và lưu giữ ký ức đô thị.

Bên cạnh đó, thành phố cần quy hoạch hệ thống điêu khắc công cộng gắn với kiến trúc và không gian văn hóa, đưa tác phẩm đến công viên, quảng trường, bờ sông, nhà ga metro và các khu đô thị mới để tăng khả năng tiếp cận của người dân, đồng thời tạo thêm điểm nhấn cảnh quan.

GS. Nguyễn Xuân Tiên cũng đề xuất tăng đầu tư cho đào tạo, nghiên cứu lý luận, phê bình mỹ thuật; đổi mới phương thức đào tạo, phát hiện và bồi dưỡng tài năng trẻ, hoàn thiện cơ chế hỗ trợ sáng tác trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa.

Theo ông, với sự phối hợp của cơ quan quản lý, hội nghề nghiệp và giới nghệ sĩ, điêu khắc TP.HCM có thể trở thành trung tâm điêu khắc của khu vực phía Nam và cả nước.

NĐK. Bùi Hải Sơn, Phó Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật Hội Mỹ thuật TP.HCM, cho rằng điêu khắc Nam Bộ hình thành bản sắc riêng nhờ quá trình giao thoa văn hóa và tiếp cận sớm với mỹ thuật hàn lâm phương Tây.

Qua nhiều biến động lịch sử, các thế hệ nghệ sĩ vẫn duy trì được tính kế thừa, tinh thần tiên phong và khả năng cập nhật tư duy nghệ thuật hiện đại, tạo nên diện mạo đặc trưng của điêu khắc khu vực phía Nam.

TS. Mã Thanh Cao, nguyên Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM cho biết, sau năm 1975, thành phố đã rà soát hệ thống tượng đài cũ, loại bỏ các biểu tượng gắn với chế độ Việt Nam Cộng hòa, đồng thời bảo tồn những tượng đài tôn vinh các anh hùng dân tộc và danh nhân.

Trải qua hơn nửa thế kỷ, nhiều công trình xuống cấp do thời gian và điều kiện khí hậu nên từ thập niên 2010, TP.HCM đã triển khai nhiều đợt trùng tu, bảo tồn các tượng đài như Trần Hưng Đạo, Phù Đổng Thiên Vương, An Dương Vương, Phan Đình Phùng..., bảo đảm an toàn nhưng vẫn giữ tối đa yếu tố gốc.

Theo TS. Mã Thanh Cao, các tượng đài không chỉ là chứng nhân lịch sử mà còn góp phần tạo diện mạo đô thị. “Tuy nhiên, việc xây dựng hệ thống tượng đài mới vẫn chưa tương xứng với vị thế của một trung tâm văn hóa lớn. Sau hơn 50 năm thống nhất đất nước, thành phố vẫn thiếu nhiều tượng đài về các danh nhân, tướng lĩnh gắn với hai cuộc kháng chiến”, TS Cao nhận định.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, TS. Vũ Ngọc Côn, chuyên gia cao cấp Trường Đại học Văn hóa TP.HCM, nguyên chuyên gia cao cấp về hạ tầng kỹ thuật và phát triển đô thị của thành phố New York (Mỹ) cho rằng cùng với đầu tư hạ tầng kỹ thuật, các đô thị hiện đại cần chú trọng xây dựng hạ tầng văn hóa thông qua những tác phẩm nghệ thuật công cộng và các biểu tượng văn hóa.

“Trong quá trình phát triển một siêu đô thị hiện đại, TP.HCM chắc chắn sẽ cần thêm nhiều cây cầu, nhiều tuyến metro, nhiều công trình hạ tầng kỹ thuật mới. Nhưng song hành với những công trình ấy cũng cần có những không gian văn hóa, những tác phẩm nghệ thuật công cộng và những biểu tượng mới có khả năng kết nối con người với thành phố.

Bởi lẽ, hạ tầng kỹ thuật giúp thành phố vận hành, còn hạ tầng văn hóa giúp thành phố có bản sắc, có ký ức và trở thành một nơi đáng sống”, TS. Vũ Ngọc Côn nhấn mạnh.