Điện ảnh Việt Nam tìm diện mạo mới để bước vào kỷ nguyên công nghiệp văn hóa

VHO - Chiều 29.6, trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV), Hội thảo “Diện mạo điện ảnh Việt Nam thời Đổi mới” diễn ra tại Furama Da Nang Resort đã trở thành diễn đàn quy tụ đông đảo nhà quản lý, nhà nghiên cứu, đạo diễn, nhà sản xuất và nghệ sĩ điện ảnh cùng nhìn lại hành trình gần bốn thập niên phát triển của điện ảnh Việt Nam kể từ sau công cuộc Đổi mới năm 1986.

Tham dự hội thảo có Thứ trưởng Bộ VHTTDL Tạ Quang Đông cùng nhiều chuyên gia, nhà làm phim trong và ngoài nước.

Từ cơ chế bao cấp đến nền điện ảnh thị trường

Phát biểu đề dẫn hội thảo, TS Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam, Giám đốc DANAFF nhấn mạnh, công cuộc Đổi mới do Đảng khởi xướng từ năm 1986 không chỉ mở ra giai đoạn phát triển mới của đất nước mà còn tạo nên bước ngoặt đối với điện ảnh Việt Nam.

Theo bà, năm 1989 đánh dấu thời điểm điện ảnh chính thức chuyển từ cơ chế bao cấp sang cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước trong hoạt động sản xuất, phát hành và phổ biến phim. Đó là giai đoạn đầy thử thách khi nhiều đơn vị sản xuất phải tự tìm đường tồn tại, đồng thời cũng là thời kỳ xuất hiện hiện tượng "phim mì ăn liền" với mục tiêu đáp ứng nhanh nhu cầu thị trường.

Tuy nhiên, theo TS Ngô Phương Lan, nếu chỉ nhìn vào hiện tượng phim thị trường sẽ không phản ánh đầy đủ diện mạo điện ảnh thời kỳ Đổi mới.

"Bởi lẽ, không khí đổi mới đã lan tỏa vào các tác phẩm điện ảnh từ cách phát hiện vấn đề xã hội đến phương thức thể hiện. Các nhà làm phim mạnh dạn đi sâu vào những góc khuất của đời sống, phản ánh bi kịch, khát vọng của con người với ngôn ngữ điện ảnh chân thực, tinh tế nhưng cũng đầy dữ dội. Chính những giá trị ấy đã làm nên những tác phẩm vẫn còn sức sống đến hôm nay", bà nhận định.

Theo TS Ngô Phương Lan, điện ảnh là một trong những loại hình nghệ thuật bước vào công cuộc Đổi mới với tinh thần tiên phong. Trong gần bốn thập niên qua, điện ảnh Việt Nam đã thay đổi sâu sắc từ tư duy sáng tạo, mô hình sản xuất, cơ chế vận hành đến cách tiếp cận khán giả.

Nếu giai đoạn đầu Đổi mới ghi dấu bằng những bộ phim giàu giá trị nghệ thuật và nhân văn thì những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam tiếp tục xuất hiện nhiều tác phẩm đạt thành công thương mại, đồng thời mở rộng sự hiện diện tại các liên hoan phim quốc tế. Đó là kết quả của quá trình chuyển giao giữa các thế hệ đạo diễn, từ lớp nghệ sĩ trưởng thành trong thời kỳ Đổi mới đến những nhà làm phim trẻ mang tư duy toàn cầu.

Ở góc độ địa phương đăng cai DANAFF, bà Trương Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở VHTTDL Đà Nẵng cho rằng, hành trình Đổi mới của đất nước cũng chính là hành trình thay đổi của điện ảnh Việt Nam.

Theo bà Hạnh, trong gần 40 năm qua, điện ảnh từng bước thích ứng với cơ chế thị trường, mở rộng giao lưu và hợp tác quốc tế, đa dạng hóa nguồn lực đầu tư, đổi mới phương thức sản xuất, phát hành và phổ biến tác phẩm.

Không chỉ tạo nên nhiều bộ phim có giá trị nghệ thuật, điện ảnh Việt Nam còn dần khẳng định vị thế tại các liên hoan phim quốc tế và từng bước hình thành thị trường điện ảnh năng động hơn.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, điện ảnh vẫn đang đối diện nhiều thách thức như nâng cao chất lượng tác phẩm, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hoàn thiện cơ chế chính sách, mở rộng thị trường, thu hút đầu tư và xây dựng ngành công nghiệp điện ảnh hiện đại có khả năng cạnh tranh trong khu vực.

Chính vì vậy, theo Giám đốc Sở VHTTDL Đà Nẵng, hội thảo không chỉ là dịp nhìn lại những thành quả của điện ảnh Việt Nam mà còn là diễn đàn để các nhà quản lý, chuyên gia và nghệ sĩ cùng trao đổi các giải pháp phát triển nền điện ảnh tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong giai đoạn hội nhập.

Điện ảnh cần trở thành ngành công nghiệp văn hóa hiện đại

Phát biểu chỉ đạo hội thảo, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Tạ Quang Đông khẳng định, 40 năm Đổi mới đã tạo ra những chuyển biến sâu sắc trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và điện ảnh là loại hình nghệ thuật phản ánh sinh động nhất những biến đổi ấy.

Theo Thứ trưởng, từ cơ chế bao cấp đến cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, từ môi trường sáng tạo tương đối khép kín đến quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, điện ảnh Việt Nam đã có những bước phát triển đáng ghi nhận.

"Nhiều thế hệ nghệ sĩ đã không ngừng tìm tòi, đổi mới ngôn ngữ nghệ thuật, phản ánh chân thực đời sống xã hội, góp phần nuôi dưỡng các giá trị nhân văn, khơi dậy lòng yêu nước và khát vọng phát triển dân tộc", Thứ trưởng nhấn mạnh.

Thứ trưởng đánh giá, từ những bộ phim mang hơi thở thời kỳ đầu Đổi mới đến sự phát triển mạnh mẽ của thị trường điện ảnh, sự xuất hiện của các hãng phim tư nhân và những thành công tại các liên hoan phim quốc tế đã tạo nên một diện mạo điện ảnh đa dạng, năng động và hội nhập hơn.

Đặc biệt, điện ảnh ngày nay không chỉ là nghệ thuật mà còn là công cụ quảng bá hiệu quả hình ảnh đất nước, con người và văn hóa Việt Nam ra thế giới, góp phần gia tăng sức mạnh mềm quốc gia.

Theo Thứ trưởng Tạ Quang Đông, trong bối cảnh chuyển đổi số và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, điện ảnh cần được nhìn nhận như một lĩnh vực hội tụ giữa văn hóa, công nghệ và công nghiệp sáng tạo.

Thứ trưởng cho biết, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội đã tạo ra nhiều chuyển biến quan trọng trong việc thu hút đầu tư vào điện ảnh.

Các chính sách mới tập trung vào việc hỗ trợ quảng bá phim Việt Nam ra nước ngoài, giảm thuế đối với các dự án phim nước ngoài quay tại Việt Nam, khuyến khích khai thác các bộ phim do Nhà nước sản xuất và từng bước hoàn thiện hệ sinh thái phát triển điện ảnh.

Trong thời gian tới, Luật Điện ảnh cũng sẽ tiếp tục được nghiên cứu sửa đổi nhằm thích ứng với sự thay đổi của hệ thống pháp luật, tăng cường phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và thúc đẩy hợp tác công - tư trong toàn bộ chuỗi sản xuất, phát hành và phổ biến phim.

Theo Thứ trưởng, mục tiêu cuối cùng là xây dựng môi trường sáng tạo thuận lợi, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hiện đại hóa công nghệ sản xuất, mở rộng thị trường phát hành và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của điện ảnh Việt Nam.

"Bộ VHTTDL không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn hướng tới vai trò kiến tạo phát triển, tạo điều kiện để Nhà nước, doanh nghiệp và giới nghệ sĩ cùng đồng hành xây dựng nền điện ảnh hiện đại", Thứ trưởng khẳng định.

Đánh giá cao việc DANAFF lựa chọn chủ đề "Diện mạo điện ảnh Việt Nam thời Đổi mới", Thứ trưởng Tạ Quang Đông cho rằng đây là thời điểm thích hợp để nhìn lại chặng đường 40 năm phát triển trước khi bước vào giai đoạn mới.

Theo Thứ trưởng Tạ Quang Đông, điện ảnh Việt Nam cần tiếp tục tìm lời giải cho nhiều vấn đề lớn.

Đó là làm thế nào để tạo ra những tác phẩm vừa có giá trị tư tưởng, nghệ thuật cao vừa đủ sức chinh phục thị trường; làm thế nào để kể những câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại có khả năng lan tỏa quốc tế; đồng thời khai thác hiệu quả các thành tựu công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, nền tảng số nhưng vẫn giữ gìn bản sắc văn hóa và giá trị nhân văn của điện ảnh.

Thứ trưởng bày tỏ kỳ vọng các tổ chức nghề nghiệp, nhà nghiên cứu và giới làm phim sẽ tiếp tục đóng góp trí tuệ để điện ảnh Việt Nam phát triển bền vững.

"Nếu 40 năm Đổi mới là hành trình điện ảnh Việt Nam khẳng định vị trí trong đời sống văn hóa dân tộc thì giai đoạn phát triển mới sẽ là thời kỳ điện ảnh hướng tới mục tiêu trở thành một ngành công nghiệp văn hóa hiện đại, có năng lực cạnh tranh quốc tế, đồng thời lan tỏa mạnh mẽ hình ảnh Việt Nam ra thế giới", Thứ trưởng nhấn mạnh.

Trong khuôn khổ hội thảo, nhiều tham luận tập trung vào các chủ đề lớn như quá trình chuyển đổi của điện ảnh Việt Nam từ cơ chế bao cấp sang thị trường; sự thay đổi của ngôn ngữ điện ảnh thời Đổi mới; vai trò của các thế hệ đạo diễn trong việc định hình diện mạo điện ảnh Việt Nam; mối quan hệ giữa nghệ thuật và thương mại; vị thế của điện ảnh Việt Nam trong không gian quốc tế; cũng như những cơ hội, thách thức của điện ảnh trong kỷ nguyên số với sự phát triển của AI, nền tảng trực tuyến và các mô hình sản xuất mới.

Thông qua các phiên thảo luận, các chuyên gia cùng thống nhất rằng điện ảnh Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá nếu biết tận dụng chính sách mới, sức sáng tạo của thế hệ làm phim trẻ và xu thế phát triển của công nghiệp văn hóa.

Hội thảo "Diện mạo điện ảnh Việt Nam thời Đổi mới" không chỉ là hoạt động học thuật của DANAFF IV mà còn góp phần khẳng định vai trò của liên hoan phim như một diễn đàn đối thoại chuyên môn của điện ảnh châu Á. Bên cạnh việc giới thiệu những tác phẩm xuất sắc, DANAFF ngày càng trở thành không gian kết nối các nhà làm phim, thúc đẩy nghiên cứu, trao đổi kinh nghiệm và mở rộng hợp tác quốc tế, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của điện ảnh Việt Nam trong giai đoạn mới.