Biến ký ức chiến tranh thành khát vọng hòa bình

VHO - Những ký ức về quê hương, chiến tranh hiện diện trong nhiều tác phẩm của Lê Bá Đảng, nhưng phía sau mất mát vẫn là sự sống, hồi sinh. Trở về Quảng Trị trong dịp Lễ hội Vì Hòa bình năm 2026, các tác phẩm tiếp tục chuyển tải khát vọng hòa bình mà người họa sĩ theo đuổi trong nhiều thập niên sáng tạo.

Từ dấu tích chiến tranh đến hồi sinh

Triển lãm “Lê Bá Đảng - Khát vọng Hòa bình” tại Bảo tàng Quảng Trị mở đầu bằng những ký ức về quê hương. Dù sống phần lớn cuộc đời tại Pháp, hình ảnh Việt Nam vẫn theo Lê Bá Đảng qua phong cảnh, con người, làng quê rồi đi vào những sáng tác về chiến tranh và thân phận con người.

Ở nhóm “Nạn chiến tranh”, hậu quả của bom đạn được nhìn qua những phận người chịu tổn thương. Các sáng tác phản chiến của Lê Bá Đảng từng được giới thiệu tại nhiều nơi trên thế giới, gắn với hoạt động gây quỹ, phản đối chiến tranh và hướng về Việt Nam; trong thời gian diễn ra các cuộc đàm phán tại Paris, ông cũng tham gia những hoạt động ủng hộ các phái đoàn đàm phán của Việt Nam.

Một điểm nhấn tại triển lãm là những tác phẩm được làm từ mảnh kim loại của xác máy bay B-52. Qua bàn tay Lê Bá Đảng, vật liệu từng gắn với bom đạn trở thành cánh chim hòa bình, lọ hoa và những hình tượng mới, để dấu tích chiến tranh được nhìn lại trong một hình hài khác.

Với “Hạt gạo Trường Sơn”, ký ức ấy được gợi lên bằng hình ảnh gần gũi hơn. Hạt gạo nhỏ bé gắn với sự sống, sức chịu đựng của những con người đã đi qua năm tháng gian khó trên Trường Sơn.

Sau “Nạn chiến tranh” là hai tác phẩm “Hồi sinh”. Những thân cây còn nguyên dấu vết đứt gãy, nhưng từ đất và bùn, nhánh mới vươn lên, hoa bắt đầu hé nở; vết thương còn đó và sự sống cũng bắt đầu từ đó.

Theo nội dung thuyết minh, các tác phẩm tạo thành một mạch nối từ chiến tranh - mất mát - hồi sinh - hòa bình. Chiến tranh trong sáng tác Lê Bá Đảng không được nhắc lại để khơi gợi hận thù, mà hướng người xem đến giá trị của sự sống và hòa bình.

Để di sản sống trong cộng đồng

Lê Bá Đảng sinh năm 1921 tại Bích La Đông (Triệu Phong, Quảng Trị cũ), rời Việt Nam khi còn trẻ và tạo dựng phần lớn sự nghiệp tại Pháp. Trong hơn bảy thập niên sáng tạo, quê hương vẫn hiện diện trong tác phẩm qua ký ức về con người, thiên nhiên, chiến tranh và sự sống.

Triển lãm lần này diễn ra trong khuôn khổ Lễ hội Vì Hòa bình năm 2026 tại Quảng Trị, vùng đất từng chịu nhiều mất mát bởi chiến tranh. Những tác phẩm của người họa sĩ quê Quảng Trị vì thế được giới thiệu trong một không gian đang hướng đến hòa hợp, hồi sinh và lan tỏa thông điệp hòa bình.

“Thiền xanh” là tác phẩm từng được đặt trang trọng trong tang lễ Lê Bá Đảng năm 2015, nay trở lại quê hương cùng nhiều tư liệu, tác phẩm được gia đình gìn giữ tại Pháp. Nếu những sáng tác về chiến tranh nhắc đến hòa bình của một đất nước thì Thiền xanh gợi về sự bình an trong mỗi con người.

Sau khi Lê Bá Đảng qua đời, bà Myshu tiếp tục gìn giữ các tác phẩm, ảnh, phim, thư từ, bản thảo và phác thảo tại Pháp. Bà qua đời năm 2023, gia đình tiếp nhận và từng bước đưa một phần di sản về Việt Nam.

Dịp này, gia đình dự kiến hiến tặng 29 tác phẩm, trong đó “Nạn chiến tranh”, “Hồi sinh” hướng tới Bảo tàng Ký ức chiến tranh dự kiến hình thành trong tương lai; nhóm “Thiên nhiên cầu nguyện không lời” dành tặng Bảo tàng Quảng Trị.

Theo chia sẻ của đại diện gia đình, mong muốn của họ là để các tác phẩm không nằm yên trong kho lưu giữ mà được “sống trong cộng đồng”, đến với người dân, học sinh, sinh viên và những người muốn tìm hiểu về chiến tranh, hòa bình, sức mạnh hồi sinh của con người.

Việc trao tặng vì thế cũng nối dài tâm nguyện của Lê Bá Đảng về việc đưa nghệ thuật đến với nhiều người. Với gia đình, gìn giữ ký ức không nhằm khơi lại hận thù, mà để hiểu những mất mát đã qua, trân trọng sự sống và giá trị của hòa bình.

Những tác phẩm từng theo Lê Bá Đảng đi xa nay trở lại nơi ông sinh ra. Giữa Quảng Trị trong những ngày Lễ hội Vì Hòa bình, cánh chim được tạo nên từ mảnh xác B-52, những thân cây gãy vẫn nảy mầm hay khoảng lặng của Thiền xanh tiếp tục kể điều người họa sĩ gửi gắm qua nghệ thuật: sau những mất mát, con người vẫn hướng về sự sống và hòa bình.