100 năm Huy Du: “Đường chúng ta đi” và hành trình tiếp nối của một di sản âm nhạc

VHO - Nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của nhạc sĩ Huy Du, Hội Nhạc sĩ Việt Nam cùng gia đình nhạc sĩ Huy Du và Mạng xã hội VDONE thực hiện chương trình nghệ thuật đặc biệt “100 năm nhạc sĩ Huy Du - Đường chúng ta đi”, như một cuộc trở về với lịch sử bằng âm nhạc, đồng thời mở ra cách tiếp cận mới với một di sản đã được thời gian kiểm chứng.

Tại buổi gặp gỡ báo chí diễn ra ngày 22.9 tại Hà Nội, Ban tổ chức cho biết, chương trình dự kiến diễn ra trong hai đêm 11 và 12.12 tại Phòng Hòa nhạc Lớn - Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, được tường thuật trên VTV Go và phát lại trên VTV1 - Đài Truyền hình Việt Nam.

Trong khoảng 90 phút, âm nhạc trở thành sợi dây nối quê hương với đất nước, chiến tranh với hòa bình, ký ức với hiện tại; đồng thời nối một đời sáng tác với câu chuyện rộng lớn hơn về sức sống của âm nhạc Việt Nam.

Từ ký ức lịch sử đến di sản âm nhạc

Nhạc sĩ Huy Du thuộc về một thế hệ nhạc sĩ mà cuộc đời sáng tác gắn bó mật thiết với vận mệnh đất nước. Nhưng giá trị của ông không chỉ nằm ở việc những tác phẩm ấy đã phản ánh một giai đoạn lịch sử.

Qua thời gian, các ca khúc như Đường chúng ta đi, Anh vẫn hành quân, Cùng anh tiến quân trên đường dài, Tình em, Đêm Trường Sơn, Bế Văn Đàn sống mãi, Nổi lửa lên em, Trên đỉnh Trường Sơn ta hát, Việt Nam ơi mùa xuân đến rồi… đã vượt khỏi hoàn cảnh ra đời để trở thành một phần ký ức âm nhạc của dân tộc.

Mỗi ca khúc là một lát cắt của lịch sử, đồng thời cũng là một lát cắt của tâm hồn con người Việt Nam.

Trong đó có tiếng gọi lên đường, bước chân hành quân, hình ảnh những người lính giữa đại ngàn, nỗi nhớ hậu phương, tình yêu đi qua khoảng cách, những con người dành tuổi trẻ cho đất nước và niềm tin về một ngày mai hòa bình.

Bởi vậy, âm nhạc Huy Du không chỉ ghi lại lịch sử bằng âm thanh mà còn góp phần lưu giữ ký ức lịch sử trong đời sống tinh thần của cộng đồng.

Với 100 năm nhạc sĩ Huy Du - Đường chúng ta đi, chương trình không lựa chọn cách kể tiểu sử theo trình tự thời gian. Âm nhạc được đặt ở vị trí nhân vật dẫn chuyện, qua đó từng lớp ký ức, những dấu mốc của đất nước và những chuyển động trong tư duy nghệ thuật Huy Du lần lượt mở ra.

Từ miền ký ức Kinh Bắc đến những năm tháng chiến tranh; từ Trường Sơn khốc liệt đến cuộc sống trong hòa bình; từ những sáng tác mang âm hưởng sử thi đến những rung động riêng tư và khát vọng về một mùa xuân mới, hành trình ấy được kết nối thành một chỉnh thể nghệ thuật, trong đó cuộc đời Huy Du và lịch sử đất nước không tách rời nhau.

“Cây nhạc đại ngàn mãi xanh tươi” được lựa chọn làm hình tượng tư tưởng xuyên suốt chương trình. Nguồn cảm hứng sâu xa là sức sống trường tồn của di sản một thế kỷ, trong đó âm nhạc Huy Du được đặt vào cuộc đối thoại giữa giao hưởng cổ điển với những yếu tố rock, pop đương đại.

“Cây nhạc đại ngàn mãi xanh tươi” vì thế không chỉ là một hình ảnh đẹp mà còn thể hiện một quan niệm về di sản: Di sản không phải những gì được giữ nguyên trong quá khứ, mà là những giá trị có khả năng tiếp tục sống trong hiện tại và mở đường tới tương lai.

Tinh thần ấy được thể hiện ngay trong cách xây dựng chương trình. Quá khứ không được dựng lại như một bảo tàng, mà hiện diện trong một dòng chảy nghệ thuật liên tục.

Khán giả không chỉ nghe những ca khúc của Huy Du, mà qua những ca khúc ấy có thể nhận diện một con người, một thế hệ và một thời đại.

Mở đầu chương trình là “Khúc dạo đầu của lịch sử”. Thay vì bắt đầu bằng câu chuyện về một nhạc sĩ, chương trình bắt đầu từ đất nước, từ thời kỳ lịch sử đã hun đúc nên thế giới âm nhạc và nhân cách nghệ sĩ Huy Du.

“Việt Nam trên đường chúng ta đi” nối liền với “Sẽ về Thủ đô” tạo nên mạch ý nghĩa về một đất nước đi qua gian lao để hướng tới tương lai, đồng thời thể hiện niềm tin, khát vọng và lời hẹn trở về với Thủ đô.

Hai tác phẩm cũng xác lập tinh thần xuyên suốt: lịch sử là một hành trình và âm nhạc Huy Du được hình thành, trưởng thành trong chính hành trình ấy.

Sau phần mở đầu, chương trình tiếp tục với 3 chương: Khúc tự sự của đất và nước, Rực lửa Trường Sơn, Khát vọng mùa xuân

Trong đó, Khúc tự sự của đất và nước đưa khán giả trở về Kinh Bắc, miền quê giàu truyền thống văn hóa, nơi những câu hát dân gian, những làn điệu quan họ cùng ký ức quê hương trở thành một phần trong thế giới cảm xúc của Huy Du.

Từ mạch nguồn ấy, ông từng bước đến với âm nhạc, tiếp cận những nền tảng học thuật và hình thành tư duy sáng tác mang dấu ấn riêng.

Tình yêu quê hương, ý thức về đất nước và khả năng chuyển hóa những chất liệu văn hóa thành ngôn ngữ âm nhạc trở thành những nền tảng góp phần tạo nên Huy Du.

Đáng chú ý, thế giới nghệ thuật của Huy Du không chỉ được hình thành từ vốn sống lịch sử và văn hóa dân tộc.

Ông còn tiếp nhận những ảnh hưởng của âm nhạc đương đại phương Tây và đưa vào một số tác phẩm viết cho piano và violin, tạo nên sự giao thoa với những chuyển động của âm nhạc thế giới.

Nếu Khúc tự sự của đất và nước là điểm khởi đầu, thì Rực lửa Trường Sơn là chương trọng tâm, đưa người xem trở lại một giai đoạn đặc biệt của lịch sử dân tộc qua những sáng tác tiêu biểu của Huy Du.

Trường Sơn trong âm nhạc của ông không chỉ là không gian chiến trận mà còn là nơi thử thách và làm sáng rõ phẩm chất con người Việt Nam: ý chí chiến đấu, lòng quả cảm, tình yêu quê hương và niềm tin vào ngày đất nước thống nhất.

Từ Anh vẫn hành quân, Cùng anh tiến quân trên đường dài, Tình em, Đêm Trường Sơn, Bế Văn Đàn sống mãi, Nổi lửa lên em, Bài ca về đường Chín đến Trên đỉnh Trường Sơn ta hát, chương trình không chỉ tái hiện không khí chiến tranh ác liệt mà còn làm nổi bật đặc điểm “cái hùng luôn đi cùng cái tình” trong âm nhạc Huy Du.

Trong tiếng bước chân quân hành có tình yêu quê hương; trong những ca khúc mang âm hưởng sử thi vẫn có những khoảng lặng dành cho con người. Hình tượng người lính vì thế không chỉ hiện lên trong tư thế chiến đấu mà còn với những rung động đời thường.

Chiến tranh kết thúc cũng là lúc âm nhạc Huy Du bước sang một chặng đường mới.

Từ những năm tháng chiến trường, âm nhạc trở về với đời sống, với những suy tư về con người, tình yêu, những đổi thay của xã hội và những vấn đề đặt ra trong thời bình.

Chiều không em trở thành điểm nhấn đặc biệt của chương III - Khát vọng mùa xuân khi mở ra một không gian riêng tư, trữ tình và giàu suy tưởng.

Qua đó, chân dung người nhạc sĩ hiện lên đầy đủ hơn: phía sau những ca khúc viết về Tổ quốc và người lính là một tâm hồn nghệ sĩ nhạy cảm trước tình yêu và những chuyển động tinh tế của đời sống.

Từ khoảng lặng ấy, chương trình chuyển sang Việt Nam ơi mùa xuân đến rồi, tác phẩm mang tinh thần khẳng định niềm tin và khát vọng.

Làm mới di sản nhưng không làm mất đi hồn cốt

Màn kết của chương trình là Việt Nam trên đường chúng ta đi, ca khúc Huy Du phổ nhạc từ thơ Xuân Sách, được hoàn thiện năm 1968.

Trong hoàn cảnh chiến tranh, tác phẩm không dừng lại ở những gian lao của hiện tại mà hướng con người về phía trước, về một Việt Nam của hòa bình, độc lập và mùa xuân.

Trên sân khấu, toàn bộ nghệ sĩ cùng hội tụ. Dàn nhạc giao hưởng, hợp xướng và ban nhạc cùng tạo nên cao trào cuối cùng.

Hình ảnh một con đường ánh sáng vàng kim mở ra phía trước, kết nối với hình ảnh đất nước và ngôi sao vàng, trở thành biểu tượng cho hành trình mà chương trình đã đi qua và hướng đi tiếp của những giá trị được trao lại.

Một điểm đáng chú ý của chương trình là cách làm mới âm nhạc Huy Du. Những giai điệu được viết từ những năm tháng lịch sử được đặt trong không gian của dàn nhạc giao hưởng, hợp xướng, ban nhạc nhẹ, cùng ngôn ngữ pop, rock và những cách phối khí mới.

Sự kết hợp này nhằm mở rộng biên độ biểu đạt nhưng vẫn giữ đường nét, tinh thần và cảm xúc cốt lõi của âm nhạc Huy Du.

Làm mới di sản, theo cách chương trình đặt vấn đề, không phải làm cho di sản khác đi mà tìm một cách để những giá trị đã được thời gian khẳng định tiếp tục được hôm nay đón nhận và trao truyền cho mai sau.

Không gian trình diễn cũng được xây dựng theo hướng tổng hợp, kết hợp âm nhạc, hình ảnh, ánh sáng, múa và công nghệ sân khấu.

Hệ thống LED 3D, kỹ thuật ánh sáng và visual được sử dụng để tạo nên những không gian tương ứng với từng lớp ký ức: dòng sông, miền quê, những cánh rừng Trường Sơn, ánh sáng mùa xuân và hình tượng con đường đi tới tương lai.

Lịch sử vì thế không chỉ được kể bằng lời hay âm nhạc mà còn được thị giác hóa thành những không gian cảm xúc, giúp khán giả tiếp cận ký ức của một thời đại bằng nhiều giác quan.

Một giá trị đặc biệt khác của chương trình nằm ở cuộc gặp gỡ của nhiều thế hệ nghệ sĩ trên cùng một sân khấu.

Trên sân khấu Phòng Hòa nhạc Lớn - Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, các ca khúc Huy Du sẽ được cất lên qua tiếng hát của NSND Mai Hoa, NSƯT Đăng Dương, NSƯT Vũ Thắng Lợi, NSƯT Lan Anh, Đào Tố Loan, Trọng Tấn, Lê Anh Dũng, Tố Hoa, Khánh Ngọc, cùng sự tham gia của PGS. TS Nguyễn Huy Phương, NSND Bùi Công Duy, nghệ sĩ Phạm Minh Chính, Bùi Hà Miên, Hoàng Anh…

Mỗi nghệ sĩ mang đến một màu sắc, một dấu ấn thế hệ, một cách cảm nhận. Nhưng trong chương trình về Huy Du, cuộc gặp ấy được kết nối bởi một điểm chung: tình yêu đối với những giá trị âm nhạc đã trở thành một phần ký ức của dân tộc.

Từ đó, chương trình đặt ra một cách nhìn về sự tiếp nối: di sản không chỉ được trao lại mà phải tiếp tục sống. Thế hệ đi trước trao lại những giai điệu được hun đúc từ lịch sử; thế hệ hôm nay tiếp nhận bằng tâm thế của hiện tại; và thế hệ mai sau sẽ mang những giai điệu ấy đi tiếp trên một con đường mới.