Túi tiền người Việt sẽ chịu sức ép nào?

VHO - Một quyết định được đưa ra tại Washington đã lập tức làm đồng USD tăng giá, vàng thế giới đảo chiều mạnh và thị trường tài chính toàn cầu biến động. Với Việt Nam, tác động không đến ngay theo một đường thẳng, nhưng có thể lan qua tỷ giá, giá vàng, chi phí nhập khẩu và dư địa điều hành lãi suất.

Lần tăng lãi suất đầu tiên sau ba năm

Ngày 16.9, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ nâng lãi suất tham chiếu thêm 0,25 điểm phần trăm, đưa biên độ mục tiêu lên 3,75–4%. Đây là lần đầu Fed tăng lãi suất kể từ tháng 7.2023, sau sáu lần cắt giảm với tổng mức giảm 1,75 điểm phần trăm.

Quyết định được đưa ra trong bối cảnh lạm phát Mỹ tiếp tục cao hơn mục tiêu 2%. Fed dự báo kinh tế Mỹ tăng trưởng 2,3% trong năm 2026, tỷ lệ thất nghiệp ở mức 4,1%, còn chỉ số giá chi tiêu cá nhân có thể tăng 3,7%. Phần lớn thành viên hoạch định chính sách dự kiến cần thêm ít nhất một lần tăng lãi suất trước khi năm 2026 kết thúc.

Đây không chỉ là một bước điều chỉnh kỹ thuật. Việc Fed đảo chiều sau ba năm cho thấy ngân hàng trung ương lớn nhất thế giới đánh giá nguy cơ lạm phát đã đủ đáng ngại để ưu tiên ổn định giá cả, dù lãi suất cao hơn có thể làm tăng chi phí vay và giảm tốc độ tăng trưởng.

Giá năng lượng trên thế giới vẫn duy trì ở mức cao, trong khi tác động của thuế quan và làn sóng đầu tư mạnh vào trí tuệ nhân tạo tiếp tục tạo áp lực lên nhu cầu vốn, chi phí sản xuất. Fed thậm chí dự báo lạm phát Mỹ chỉ có thể trở lại mục tiêu 2% vào năm 2029, muộn hơn một năm so với đánh giá trước.

Vàng thế giới giảm, vàng trong nước lại tăng

Phản ứng rõ nhất xuất hiện trên thị trường vàng. Trong phiên 16.9, giá vàng giao ngay có lúc lên 4.366 USD mỗi ounce trước khi giảm xuống 4.234 USD sau cuộc họp của Fed. Biên độ dao động trong phiên vượt 130 USD.

Khi đóng cửa, vàng đứng quanh 4.265 USD mỗi ounce, giảm khoảng 30 USD so với phiên trước. Chỉ số Dollar Index tăng 0,73%, lên 100,34 điểm. Lợi suất trái phiếu Mỹ các kỳ hạn chủ chốt cũng tăng, làm giảm sức hấp dẫn của vàng – tài sản không tạo ra lãi suất.

Điều đáng chú ý là thị trường trong nước chưa phản ứng cùng chiều. Giá vàng miếng sáng 17.9 được các doanh nghiệp niêm yết phổ biến quanh 143,5–146,5 triệu đồng một lượng. Trong khi đó, vàng thế giới quy đổi theo tỷ giá ngân hàng, chưa tính thuế và chi phí, khoảng 134,5 triệu đồng một lượng.

Khoảng cách giữa giá bán vàng miếng trong nước và giá thế giới quy đổi ở mức khoảng 12 triệu đồng một lượng. Chênh lệch mua – bán phổ biến khoảng 3 triệu đồng cũng đồng nghĩa người mua phải chịu một khoản lỗ đáng kể ngay khi vừa giao dịch.

Diễn biến trái chiều cho thấy giá vàng trong nước không chỉ phụ thuộc thị trường thế giới. Nguồn cung, nhu cầu nắm giữ, cấu trúc thị trường và tâm lý kỳ vọng đều có thể khiến giá nội địa tách khỏi xu hướng quốc tế trong từng thời điểm.

Vì vậy, việc thấy vàng thế giới giảm rồi mặc nhiên tin giá trong nước sẽ giảm tương ứng là một suy luận nguy hiểm. Ngược lại, giá trong nước tăng trong một buổi sáng cũng chưa đủ chứng minh một chu kỳ tăng mới đã bắt đầu.

Ba kênh tác động tới Việt Nam

Kênh tác động đầu tiên là tỷ giá. Khi lãi suất Mỹ tăng, tài sản định giá bằng USD thường trở nên hấp dẫn hơn, tạo điều kiện để đồng tiền này mạnh lên. Sáng 17.9, giá bán USD tại Vietcombank được ghi nhận quanh 26.180 đồng, tăng khoảng 50 đồng so với sáng trước.

USD mạnh hơn có thể gây áp lực lên tỷ giá USD/VND, nhưng mức độ tác động còn phụ thuộc cán cân thương mại, dòng vốn, dự trữ ngoại hối và chính sách điều hành trong nước. Không nên hiểu rằng Fed tăng lãi suất thì Ngân hàng Nhà nước Việt Nam buộc phải tăng ngay lãi suất tương ứng.

Kênh thứ hai là chi phí nhập khẩu. Nếu tỷ giá tăng, doanh nghiệp nhập nguyên liệu, máy móc, nhiên liệu hoặc có nghĩa vụ trả nợ bằng ngoại tệ sẽ chịu thêm áp lực. Trong bối cảnh dầu thế giới vẫn trên 100 USD mỗi thùng, việc đồng USD cùng tăng giá có thể tạo ra “sức ép kép”: hàng hóa quốc tế đắt hơn và chi phí quy đổi sang tiền đồng cũng cao hơn.

Kênh thứ ba là thị trường vốn và lãi suất. Lợi suất tại Mỹ cao hơn có thể làm dòng tiền quốc tế thận trọng hơn với các thị trường mới nổi. Việt Nam phải cân bằng nhiều mục tiêu: ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát, giữ sức hấp dẫn của tài sản bằng đồng Việt Nam nhưng vẫn bảo đảm vốn cho tăng trưởng.

Tác động ấy không nhất thiết xuất hiện ngay trong một ngày. Nhưng nếu Fed tiếp tục tăng lãi suất trong khi giá dầu và lạm phát thế giới duy trì ở mức cao, không gian điều hành trong nước sẽ trở nên hẹp hơn.

Đừng đầu tư bằng nỗi sợ bỏ lỡ

Với người dân, sai lầm lớn nhất là biến quyết định của Fed thành mệnh lệnh mua hoặc bán tức thì. Một phiên vàng lao dốc không quyết định xu hướng dài hạn, một buổi sáng vàng trong nước tăng cũng không bảo đảm người mua sẽ có lãi.

Thị trường vàng đang cùng lúc chịu tác động từ lãi suất, đồng USD, căng thẳng địa chính trị, nhu cầu mua của các ngân hàng trung ương và chính sách quản lý trong nước. Mỗi yếu tố có thể kéo giá theo một hướng khác nhau. Chính vì thế, biến động sẽ lớn hơn và rủi ro mua đuổi cũng cao hơn.

Người mua cần nhìn vào ba con số trước khi xuống tiền: chênh lệch giá trong nước với thế giới, khoảng cách mua – bán và tỷ trọng vàng trong tổng tài sản. Khi giá bán cao hơn giá mua hàng triệu đồng mỗi lượng, thị trường phải tăng một đoạn đáng kể thì nhà đầu tư mới hòa vốn.

Fed tăng lãi suất không khiến túi tiền người Việt lập tức vơi đi. Nhưng nó phát ra tín hiệu rằng thời kỳ tiền rẻ trên thế giới chưa thể sớm trở lại, đồng USD có thêm lực đỡ và các thị trường tài sản sẽ còn biến động.

Trong những thời điểm như vậy, điều cần nhất không phải đoán chính xác vàng tăng hay giảm vào ngày mai. Điều cần nhất là không để nỗi sợ mất cơ hội biến một quyết định tài chính thành cuộc đặt cược vượt quá khả năng chịu đựng của chính mình.