Tín chỉ carbon có thể trở thành nguồn thu mới của doanh nghiệp như thế nào?

VHO - Thị trường carbon đang mở ra cơ hội biến kết quả giảm phát thải thành nguồn thu bổ sung cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, để bán được tín chỉ carbon, doanh nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về đo lường, dữ liệu, thẩm định và chất lượng tín chỉ.

Tại Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 với chủ đề “Từ chính sách đến hành động” diễn ra ngày 14.8, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận: Giảm phát thải không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ mà còn có thể tạo thêm giá trị nếu được đo lường, quản lý và chứng minh đúng cách.

Không phải cứ giảm phát thải là có tín chỉ

Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư tiết kiệm năng lượng, xử lý chất thải, chuyển đổi công nghệ hoặc sử dụng năng lượng sạch nhưng chưa nhận diện được những kết quả này có thể phát triển thành dự án tín chỉ carbon.

Ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết một hoạt động giảm phát thải có thể được xem xét cấp tín chỉ, nhưng phải đáp ứng các điều kiện theo quy định. Trong đó, tính bổ sung là yêu cầu quan trọng.

Doanh nghiệp phải chứng minh lượng giảm phát thải có được nhờ dự án và khó có thể đạt được nếu không triển khai dự án hoặc không có nguồn lực từ cơ chế carbon. Bên cạnh đó, lượng giảm phát thải phải được đo lường, báo cáo, thẩm định với dữ liệu đủ tin cậy.

Vì vậy, một khoản đầu tư xanh không mặc nhiên trở thành tín chỉ carbon. Đây cũng là lý do doanh nghiệp cần đánh giá khả năng tạo tín chỉ ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án, thay vì chỉ tính đến việc bán tín chỉ sau khi dự án đã hoàn thành.

Nguồn thu mới nhưng không phải "tiền dễ kiếm"

Về cơ bản, doanh nghiệp có thể tạo nguồn thu từ tín chỉ carbon bằng cách phát triển các dự án làm giảm hoặc hấp thụ khí nhà kính, sau đó đo lường và thẩm định kết quả để được cấp tín chỉ theo tiêu chuẩn, cơ chế phù hợp.

Các lĩnh vực có tiềm năng gồm năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng, xử lý chất thải, giao thông xanh, nông nghiệp và lâm nghiệp.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không nên coi bán tín chỉ là mục tiêu chính của dự án. Giá tín chỉ biến động, trong khi doanh nghiệp phải tính đến chi phí phát triển dự án, đo lường, báo cáo, thẩm định và quản lý dữ liệu.

Giá trị quan trọng hơn của tín chỉ chất lượng là giúp doanh nghiệp chứng minh kết quả giảm phát thải, thực hiện cam kết Net Zero và thu hút thêm nguồn lực cho quá trình chuyển đổi xanh.

Nói cách khác, tín chỉ có thể tạo nguồn doanh thu bổ sung, nhưng không nên được coi là nguồn lợi nhuận chắc chắn để doanh nghiệp dựa vào khi quyết định đầu tư.

Theo các chuyên gia, điểm yếu lớn của nhiều doanh nghiệp hiện nay là năng lực đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV).

Trước khi nghĩ đến bán tín chỉ, doanh nghiệp phải xác định mình phát thải bao nhiêu, nguồn phát thải chính ở đâu và kết quả giảm phát thải có thể được đo lường, giám sát và xác minh như thế nào.

Doanh nghiệp cũng cần phân biệt kiểm kê khí nhà kính của doanh nghiệp với MRV của một dự án tạo tín chỉ. Việc đã kiểm kê phát thải không đồng nghĩa mọi kết quả giảm phát thải đều đủ điều kiện phát hành tín chỉ.

Dữ liệu phải được duy trì liên tục, nhất quán và có khả năng kiểm chứng. Công suất thiết bị, tình trạng vận hành, nguồn nguyên liệu hay mức độ sử dụng thực tế đều có thể ảnh hưởng đến lượng giảm phát thải và số tín chỉ cuối cùng được công nhận.

Thị trường đã vận hành, doanh nghiệp cần chuẩn bị sớm

Ngày 29.6.2026, Sàn giao dịch carbon trong nước chính thức được đưa vào vận hành tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, đánh dấu bước chuyển từ xây dựng khung chính sách sang vận hành thị trường thực tế.

Trong phiên giao dịch đầu tiên, sản phẩm được giao dịch thí điểm là hạn ngạch phát thải khí nhà kính với mã VN2025. Điều này cho thấy thị trường carbon đã bắt đầu hình thành cơ chế giao dịch, nhưng không có nghĩa mọi tín chỉ carbon của doanh nghiệp đều có thể lập tức đưa lên sàn để bán.

Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục hoàn thiện quy trình đăng ký, cấp tín chỉ theo lộ trình, gắn với hệ thống báo cáo trực tuyến và cơ sở dữ liệu. Mục tiêu là đơn giản hóa thủ tục khi dữ liệu được chuẩn hóa và có khả năng trao đổi, xác minh, nhưng việc rút ngắn thủ tục không đồng nghĩa hạ tiêu chuẩn tín chỉ.

Với doanh nghiệp, bước đi quan trọng lúc này là rà soát các dự án giảm phát thải đang có, đánh giá tính bổ sung, xây dựng hệ thống MRV, làm rõ quyền sở hữu tín chỉ và tính toán hiệu quả tài chính với nhiều kịch bản về sản lượng, chi phí và giá tín chỉ.

Thị trường carbon vì thế có thể mở ra một nguồn thu mới, nhưng giá trị không nằm ở việc doanh nghiệp "có giảm phát thải hay không", mà ở khả năng biến kết quả giảm phát thải thành tín chỉ có chất lượng, được xác minh và được thị trường công nhận.