Quét QR chỉ ra trang quảng cáo: Vì sao đó chưa phải truy xuất nguồn gốc?

VHO - Không ít sản phẩm được gắn mã QR nhưng khi quét, người tiêu dùng chỉ được dẫn tới website bán hàng, trang giới thiệu hoặc nội dung quảng cáo. Theo các quy định mới về truy xuất nguồn gốc, một mã QR chỉ thực sự có giá trị truy xuất khi phía sau đó là hệ thống dữ liệu cho phép nhận diện và theo dõi sản phẩm, hàng hóa trong chuỗi cung ứng.

QR không đồng nghĩa với truy xuất nguồn gốc

QR code chỉ là một phương thức mã hóa, nhận diện và truyền tải thông tin. Vì vậy, việc một sản phẩm có mã QR không đồng nghĩa sản phẩm đó đã được thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Cơ quan quản lý tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng từng lưu ý không phải tất cả sản phẩm dán QR code trên thị trường đều có truy xuất nguồn gốc. QR chỉ thực sự phục vụ truy xuất khi được gắn với hệ thống dữ liệu và quy trình cập nhật thông tin phù hợp.

Theo quy định hiện hành, truy xuất nguồn gốc được hiểu theo hướng theo dõi, giám sát và xác định một kiểu loại, lô hoặc đơn vị sản phẩm, hàng hóa theo thời gian và địa điểm qua từng công đoạn của chuỗi cung ứng. Hệ thống truy xuất không chỉ có mã nhận diện mà còn bao gồm việc thu thập, lưu trữ và chia sẻ thông tin về sản phẩm, hàng hóa.

Như vậy, nếu người tiêu dùng quét QR nhưng chỉ được chuyển tới một trang giới thiệu doanh nghiệp, gian hàng trực tuyến, bài viết quảng cáo hoặc trang khuyến mại mà không có dữ liệu để kiểm tra sản phẩm cụ thể, mã lô, thông tin sản xuất và các dữ liệu liên quan trong chuỗi cung ứng thì chưa thể xem đó là một hệ thống truy xuất nguồn gốc chỉ dựa vào việc có QR.

Phía sau mã QR phải có dữ liệu

Nghị định số 37/2026/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 23.1.2026, quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Đây là một trong những văn bản pháp lý quan trọng đang điều chỉnh hoạt động truy xuất nguồn gốc hiện nay.

Theo hướng dẫn của Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, hệ thống truy xuất nguồn gốc phải bảo đảm 4 nguyên tắc cốt lõi gồm chia sẻ dữ liệu; sẵn có của các phần tử dữ liệu chính; minh bạch; sự tham gia đầy đủ của các bên truy xuất nguồn gốc.

Điều này cho thấy giá trị của một mã truy xuất không nằm ở hình thức của chiếc tem hay việc sử dụng QR code, mà ở dữ liệu được liên kết với mã đó. Dữ liệu phải được thu thập, lưu trữ và cập nhật, qua đó giúp xác định sản phẩm và các thông tin liên quan trong quá trình sản xuất, lưu thông.

Một QR chỉ dẫn tới trang quảng cáo có thể giúp doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm, nhưng không tự thân chứng minh được nguồn gốc của sản phẩm. Người tiêu dùng vì thế cần phân biệt giữa mã dẫn tới thông tin quảng bá và mã gắn với hệ thống truy xuất.

Quy định mới tăng yêu cầu về khả năng truy xuất

Khung pháp lý về chất lượng sản phẩm, hàng hóa đã được cập nhật đáng kể từ năm 2026. Luật số 78/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa có hiệu lực từ ngày 1.1.2026; tiếp đó Chính phủ ban hành Nghị định số 37/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số nội dung liên quan.

Đối với thực phẩm thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương, Thông tư số 11/2026/TT-BCT có hiệu lực từ ngày 16.4.2026 quy định hoạt động truy xuất nguồn gốc theo nguyên tắc “một bước trước - một bước sau”. Thông tin sau mỗi công đoạn phải được mã hóa, nhận diện bằng phương thức phù hợp và được thiết lập, lưu trữ đầy đủ trong cơ sở dữ liệu.

Đáng chú ý, với các sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương, Thông tư 31/2026/TT-BCT có hiệu lực từ ngày 1.7.2026 quy định việc truy xuất nguồn gốc có thể được thực hiện thông qua Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa của Bộ Công Thương (VeriGoods) hoặc hệ thống nội bộ có kết nối với hệ thống này.

Những quy định này cho thấy truy xuất nguồn gốc đang được đặt trong một hệ thống quản lý dữ liệu thay vì chỉ dừng ở việc dán một mã nhận diện trên bao bì.

Người tiêu dùng cần kiểm tra gì khi quét QR?

Khi quét mã, thay vì chỉ nhìn xem sản phẩm có website hay không, người tiêu dùng nên kiểm tra mã có dẫn tới thông tin cụ thể của sản phẩm hay không. Tùy từng ngành hàng và hệ thống truy xuất, các thông tin có thể bao gồm tên sản phẩm, cơ sở sản xuất, mã lô, thời gian sản xuất, các công đoạn liên quan và thông tin về quá trình lưu thông.

Nếu QR chỉ mở một trang bán hàng với hình ảnh, công dụng, giá sản phẩm hoặc các nội dung tiếp thị mà không có dữ liệu định danh và thông tin truy xuất tương ứng, người tiêu dùng không nên mặc nhiên coi đó là bằng chứng sản phẩm đã được truy xuất nguồn gốc.

Đây cũng là điểm cần lưu ý đối với doanh nghiệp. Việc tạo một QR code khá đơn giản, nhưng xây dựng hệ thống truy xuất đòi hỏi dữ liệu phải chính xác, được cập nhật và có khả năng kết nối, chia sẻ giữa các chủ thể liên quan. Theo Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, dữ liệu chính xác, đầy đủ và minh bạch là yếu tố quyết định giá trị của hệ thống truy xuất.

Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh, việc phân biệt QR quảng cáo với QR truy xuất nguồn gốc càng có ý nghĩa. Một mã QR có thể là “cánh cửa” dẫn người tiêu dùng tới thông tin sản phẩm, nhưng chỉ khi phía sau mã là dữ liệu được tổ chức, lưu trữ và chia sẻ theo yêu cầu truy xuất thì mã đó mới thực sự phát huy vai trò trong minh bạch nguồn gốc hàng hóa.