“Nhà là để ở chứ không phải để kinh doanh, tích sản”

VHO - Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc về phát triển nhà ở xã hội chiều 19.5 không chỉ là một yêu cầu về chính sách, mà còn cho thấy sự chuyển động đáng chú ý trong tư duy phát triển nhà ở tại Việt Nam.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Từ nay đến 2030, nhà ở cho thuê phải được xác định là trụ cột chiến lược

Khi nhấn mạnh “nhà là để ở chứ không phải để kinh doanh, tích sản”, thông điệp được đưa ra khá rõ: nhà ở cần được trả về đúng chức năng xã hội cốt lõi của nó - đáp ứng nhu cầu cư trú ổn định, an toàn và phù hợp khả năng chi trả của người dân, thay vì trở thành một công cụ đầu cơ hay thước đo tích lũy tài sản.

Trong nhiều năm, thị trường nhà ở phát triển mạnh, nhưng cũng dần bộc lộ nghịch lí: nguồn cung tăng lên nhưng khả năng tiếp cận nhà ở của một bộ phận lớn người dân lại ngày càng khó khăn.

Tại nhiều đô thị lớn, khoảng cách giữa giá nhà và thu nhập thực tế ngày càng nới rộng. Không ít người lao động, công nhân, viên chức trẻ hay các gia đình mới lập nghiệp phải chấp nhận thuê trọ dài hạn trong điều kiện hạn chế, dù làm việc và sinh sống ổn định nhiều năm tại thành phố.

Điều đáng chú ý trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là cách tiếp cận không đặt vấn đề nhà ở đơn thuần là câu chuyện của ngành xây dựng hay một chính sách hỗ trợ an sinh riêng lẻ. Nhà ở được nhìn như một cấu phần của chiến lược phát triển đô thị, gắn với lao động, công nghiệp, giao thông công cộng, dịch vụ xã hội và quản lí dân cư. Đây là một thay đổi đáng kể về tư duy.

Thực tế cho thấy, nhiều khu đô thị thời gian qua phát triển khá nhanh về nhà ở thương mại nhưng thiếu đồng bộ hạ tầng xã hội; trong khi đó, tại các khu công nghiệp, khu vực tập trung đông lao động nhập cư, nguồn cung nhà ở giá phù hợp lại chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. Có nơi người lao động phải di chuyển xa, thuê trọ trong các khu dân cư tự phát với chất lượng sống còn hạn chế.

Bởi vậy, yêu cầu “mỗi khu đô thị, khu công nghiệp phải quy hoạch nhà ở đi liền với hạ tầng kĩ thuật và dịch vụ xã hội” không chỉ mang ý nghĩa quy hoạch, mà còn là cách đặt lại trọng tâm phát triển theo hướng lấy con người làm trung tâm.

Một điểm rất đáng chú ý khác là định hướng phát triển mạnh nhà ở cho thuê từ nay đến năm 2030. Trong thời gian dài, tâm lí sở hữu nhà vẫn là lựa chọn gần như mặc định của phần lớn người dân. Thị trường vì thế chủ yếu tập trung vào mô hình bán để sở hữu, trong khi nhà ở cho thuê chưa thực sự trở thành một cấu phần lớn và ổn định của chính sách nhà ở.

Tuy nhiên, với tốc độ đô thị hóa và dịch chuyển lao động hiện nay, nhu cầu thuê nhà dài hạn đang ngày càng lớn. Không phải ai cũng có đủ điều kiện tài chính để mua nhà, đặc biệt tại các đô thị lớn nơi giá nhà vượt xa khả năng tích lũy của đa số người lao động trẻ. Việc xác định nhà ở cho thuê là “trụ cột chiến lược” cho thấy một cách tiếp cận thực tế hơn với cấu trúc xã hội và xu hướng dân cư hiện nay.

Điều này cũng đồng nghĩa chính sách nhà ở cần thay đổi theo hướng linh hoạt hơn: thay vì chỉ tập trung vào bán nhà, cần phát triển hệ sinh thái nhà ở đa tầng, đa phân khúc, trong đó có nhà ở cho thuê giá hợp lí, nhà ở trợ giá và các mô hình hợp tác giữa Nhà nước với khu vực tư nhân, tổ chức phi lợi nhuận.

Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng cho thấy yêu cầu ngày càng rõ về việc kiểm soát đầu cơ và bảo đảm công bằng trong tiếp cận chính sách nhà ở. Thời gian qua, tại một số nơi, nguồn lực nhà ở xã hội vẫn chưa đến đúng đối tượng hoặc còn xuất hiện tình trạng lợi dụng chính sách để trục lợi. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả chính sách mà còn ảnh hưởng tới niềm tin xã hội.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là định hướng lần này không mang tính cực đoan theo hướng phủ nhận vai trò thị trường. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh mô hình phát triển nhà ở mới “không phải bao cấp nhà ở, cũng không phó mặc cho thị trường”. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo: quy hoạch, tạo quỹ đất, hỗ trợ tài chính, hoàn thiện thể chế và điều tiết thị trường; còn doanh nghiệp tham gia đầu tư với lợi ích hợp lí. Đây là cách tiếp cận cân bằng hơn giữa an sinh xã hội và động lực phát triển.

Có thể thấy, đằng sau phát biểu “nhà là để ở” là yêu cầu tái định vị lại triết lí phát triển nhà ở trong giai đoạn mới: từ tư duy thiên về sở hữu sang chú trọng khả năng tiếp cận; từ phát triển theo logic thị trường đơn thuần sang bảo đảm hài hòa giữa kinh tế và an sinh; từ coi nhà ở là tài sản tích lũy sang coi đó là một quyền sống cơ bản của người dân trong quá trình phát triển.

Và nếu tinh thần ấy được cụ thể hóa bằng cơ chế phù hợp, đồng bộ từ quy hoạch, đất đai, tín dụng đến quản lí thị trường, chính sách nhà ở có thể sẽ bước sang một giai đoạn mới - gần hơn với nhu cầu thực của số đông người dân đô thị.