Khơi thông điểm nghẽn, tạo xung lực phát triển cho đất đa mục đích

VHO - Chiều ngày 31.7, Báo Tiền Phong đã tổ chức Tọa đàm "Đất đa mục đích - Cơ hội phát triển và những vấn đề đặt ra trong thực tiễn". Các đại biểu đã thảo luận nhằm làm rõ các vướng mắc về đất đa mục đích, giúp giải phóng tối đa nguồn lực tài nguyên đất đai bị lãng phí, tạo ra xung lực mới thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, nâng cao đời sống cho người dân và mở ra bước phát triển bền vững.

Tọa đàm có sự tham dự của Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Đoàn Thị Thanh Mỹ, Đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu, hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội, cùng các chuyên gia du lịch, lãnh đạo địa phương, đại diện doanh nghiệp và các hộ kinh doanh…

 

Phát biểu khai mạc tọa đàm, ông Nguyễn Ngọc Tiến, Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong cho biết, trong bối cảnh các yêu cầu về phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp đa giá trị và du lịch cộng đồng ngày càng trở nên cấp thiết, việc khai thác hiệu quả hơn giá trị của từng thửa đất đang đặt ra những bài toán hoàn toàn mới cho hệ thống pháp luật.

Việc Luật Đất đai năm 2024 bổ sung cơ chế sử dụng đất kết hợp đa mục đích đã đánh dấu một bước chuyển biến mang tính đột phá trong tư duy quản lý.

Thay vì chỉ nhìn nhận thửa đất theo một mục đích sử dụng duy nhất như trước đây, chính sách mới cho phép khai thác hài hòa nhiều giá trị trên cùng một không gian nhưng vẫn bảo đảm giữ vững mục đích sử dụng chính.

Cơ chế này mở ra cơ hội lớn cho các mô hình nông nghiệp gắn liền với du lịch, lâm nghiệp kết hợp trồng dược liệu, hay sản xuất đi kèm trải nghiệm, giáo dục và dịch vụ.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai thời gian qua cho thấy, nhiều địa phương còn rất lúng túng trong việc xác định phạm vi sử dụng kết hợp, quy trình thẩm định, nghĩa vụ tài chính, cũng như việc xử lý mối quan hệ giữa Luật Đất đai với các quy định pháp luật về xây dựng, quy hoạch và môi trường.

Trong khi đó, các hộ gia đình, doanh nghiệp và hợp tác xã đều đặt kỳ vọng rất lớn rằng cơ chế này sẽ trở thành đòn bẩy thực sự để phát triển kinh tế nông nghiệp, kinh tế rừng, du lịch sinh thái và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Ông Nguyễn Ngọc Tiến nhấn mạnh, trong thời điểm Quốc hội đang xem xét dự thảo Luật Đất đai sửa đổi nhằm tiếp tục hoàn thiện các quy định về đất đa mục đích, những đóng góp từ thực tế cơ sở có ý nghĩa vô cùng quan trọng.

“Báo Tiền Phong kỳ vọng các ý kiến tâm huyết tại tọa đàm sẽ góp phần hoàn thiện chính sách, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý và tạo thêm động lực phát triển cho các địa phương, đặc biệt là vùng trung du và miền núi”, ông Nguyễn Ngọc Tiến nói.

Đi sâu vào khía cạnh quản lý nhà nước và hành lang pháp lý, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai Đoàn Thị Thanh Mỹ khẳng định, chính sách sử dụng đất đa mục đích trong Luật Đất đai năm 2024 là một bước đổi mới quan trọng, tạo cơ sở pháp lý để khai thác tối ưu nguồn lực đất đai theo đúng tinh thần Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 16.6.2022 về giải phóng nguồn lực đất đai.

Bà Đoàn Thị Thanh Mỹ phân tích, trước ngày 1.8.2024, pháp luật quy định người sử dụng đất bắt buộc phải sử dụng đúng mục đích được Nhà nước giao, cho thuê hoặc công nhận, mọi trường hợp làm khác đều bị xử lý.

Tuy nhiên, nhu cầu kết hợp nhiều hoạt động trên cùng một diện tích để tăng thu nhập là vô cùng thực tế, dẫn đến sự thiếu hụt cơ chế điều chỉnh trước đây.

Luật Đất đai năm 2024 đã khắc phục khoảng trống này bằng cách cho phép kết hợp nhiều mục đích, nhưng quy định tại Điều 218 đặt ra nguyên tắc xuyên suốt là không làm thay đổi mục đích sử dụng đất chính.

Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai nêu cụ thể các điều kiện khi thực hiện cơ chế này. Trong đó, việc sử dụng kết hợp chỉ được phép diễn ra trong thời hạn sử dụng của mục đích chính, diện tích sử dụng kết hợp không vượt quá 50% diện tích đất của mục đích chính, các công trình đi kèm phải phù hợp với phương án sử dụng đất và người sử dụng phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính.

Đặc biệt, đối với đất nông nghiệp kết hợp sản xuất, kinh doanh, các công trình phụ trợ bắt buộc phải có kết cấu đơn giản, dễ tháo dỡ.

Nếu người dân hoặc doanh nghiệp xây dựng công trình kiên cố bằng bê tông, nhất là các cơ sở lưu trú như nhà ở, homestay, farmstay, thì hoạt động đó không còn thuộc phạm vi đất đa mục đích mà sẽ bị xem là vi phạm sử dụng sai mục đích. Đối với đất có mặt nước, quy định pháp luật nghiêm cấm hành vi san lấp.

Bà Đoàn Thị Thanh Mỹ thừa nhận, sau gần hai năm đi vào thực tiễn, hầu hết các địa phương đều đánh giá đây là chủ trương đúng đắn, song quá trình áp dụng lại gặp vô vàn vướng mắc.

Khó khăn lớn nhất hiện nay nằm ở việc xác định ranh giới giữa mục đích chính và mục đích kết hợp, cũng như việc tính toán tỷ lệ diện tích kết hợp khi người dân tự ý mở rộng các công trình tạm, đường nội bộ hay bãi đỗ xe.

Quy định khống chế diện tích kết hợp không quá 50% khiến chính quyền cơ sở rất khó kiểm tra, giám sát. Thêm vào đó, việc triển khai quy định này còn vướng đụng chạm với hàng loạt luật khác như Luật Xây dựng, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Lâm nghiệp và pháp luật về bảo vệ môi trường, khiến cán bộ địa phương lúng túng không biết áp dụng ra sao.

Bà Mỹ cho biết, trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục hoàn thiện các quy định chi tiết, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương.

Bà Mỹ nhấn mạnh quan điểm chỉ đạo là sẽ tạo mọi điều kiện thuận lợi để người dân và doanh nghiệp khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai, nhưng đồng thời kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp cố tình lợi dụng chính sách để hợp thức hóa việc chuyển mục đích sử dụng đất trái quy định.

Phát biểu tại tọa đàm, Đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu đã chỉ ra những nguyên nhân cốt lõi khiến chính sách chưa phát huy được hiệu quả như kỳ vọng.

Ông Phan Đức Hiếu đánh giá rằng Điều 218 Luật Đất đai năm 2024 ra đời với mục tiêu rất tiến bộ là khắc phục tình trạng phân loại đất quá chi tiết, cho phép kết hợp nhiều mục đích mà không bắt buộc phải làm thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất, miễn là giữ nguyên mục đích chính.

 Tuy nhiên, sau gần hai năm triển khai, quy định này vẫn chưa thực sự đi vào cuộc sống do thiếu các tiêu chí định lượng cụ thể, đồng thời các quy định liên quan ở nhiều luật khác chưa được sửa đổi đồng bộ, gây nên sự hiểu và áp dụng thiếu thống nhất giữa các cơ quan quản lý.

Để giải quyết triệt để những điểm nghẽn này, Đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu đề xuất cần nghiên cứu bổ sung hẳn một nhóm chính sách riêng về sử dụng đất đa mục đích nhằm thể chế hóa đầy đủ, toàn diện hơn các vấn đề phát sinh từ thực tế. Ông Hiếu nhấn mạnh việc cần thiết phải thay đổi tư duy quản lý đất đai.

Thay vì quản lý quá chi tiết và can thiệp sâu vào từng hoạt động, cơ quan nhà nước chỉ nên quy định rõ ràng những trường hợp cấm không được sử dụng kết hợp hoặc những trường hợp phải đáp ứng điều kiện đặc thù.

Song song với đó, việc rà soát, sửa đổi đồng bộ các luật và nghị định có liên quan là điều cần thiết, đi kèm với việc xây dựng hệ thống tiêu chí định lượng minh bạch và hoàn thiện cơ chế tài chính nhằm bảo đảm tính khả thi cao nhất khi chính sách đi vào cuộc sống.

Tọa đàm đã ghi nhận nhiều ý kiến thảo luận sôi nổi từ đại diện các địa phương, doanh nghiệp và hộ kinh doanh, phản ánh bức tranh toàn cảnh về những rào cản thực tế tại cơ sở.

Sự đối thoại thẳng thắn giữa cơ quan quản lý nhà nước, đại biểu Quốc hội và các chủ thể trực tiếp sử dụng đất đã làm rõ thực trạng, giúp nhận diện chính xác các nút thắt pháp lý hiện hành.

Những trao đổi và đề xuất tại tọa đàm chính là cơ sở thực tiễn quan trọng để các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục thu nhận, tổng hợp, phục vụ quá trình hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai sửa đổi.