Doanh thu hộ kinh doanh tăng có bị truy thu thuế?

VHO -Việc chuyển từ phương thức thuế khoán sang kê khai có thể khiến doanh thu của hộ kinh doanh biến động. Nhiều người băn khoăn: doanh thu tăng, khi thực hiện kê khai có bị cơ quan thuế truy thu đối với thời kỳ nộp thuế khoán trước đó không?

Theo ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục thuế (Bộ Tài chính), doanh thu mà hộ kinh doanh kê khai trong năm 2026 không được sử dụng làm căn cứ để điều chỉnh hay truy thu đối với thời kỳ nộp thuế khoán của năm 2025.

Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết quy định này được nêu rõ trong Ngehị định 68 nhằm tạo tâm lý yên tâm cho hộ kinh doanh khi chuyển sang phương thức kê khai. Như vậy, dù doanh thu kê khai năm 2026 cao hơn so với năm trước thì cũng không phải là cơ sở để cơ quan thuế quay lại điều chỉnh hoặc truy thu thuế khoán của năm 2025.

Tuy nhiên, cơ quan thuế cũng lưu ý rằng việc truy thu vẫn có thể xảy ra nếu trước đây hộ kinh doanh không thực hiện đúng nghĩa vụ thuế theo quy định. Chẳng hạn, khi doanh thu thực tế tăng mạnh so với mức doanh thu khoán nhưng người kinh doanh không chủ động kê khai điều chỉnh với cơ quan thuế.

Trong thực tế, có trường hợp mức doanh thu khoán chỉ vài tỉ đồng nhưng doanh thu thực tế lên tới hàng chục tỉ đồng. Khi cơ quan chức năng phát hiện sự chênh lệch lớn này, việc truy thu thuế sẽ được thực hiện theo quy định, thậm chí có thể xem xét xử lý hành vi trốn thuế trong những trường hợp nghiêm trọng.

Liên quan đến vấn đề này, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam (VTCA), cho rằng việc doanh thu của hộ kinh doanh tăng lên khi chuyển sang phương thức kê khai là điều bình thường trong quá trình phát triển hoạt động kinh doanh và không phải là căn cứ để truy thu đối với thời kỳ nộp thuế khoán trước đó.

Tuy nhiên, bà Cúc cũng lưu ý rằng nếu hộ kinh doanh cố tình kê khai doanh thu không đúng thực tế hoặc không thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định, thì đó là hành vi vi phạm pháp luật về thuế. Khi cơ quan chức năng phát hiện sai phạm, việc truy thu và xử lý theo quy định là điều tất yếu.

Một vấn đề khác cũng được nhiều hộ kinh doanh quan tâm là trường hợp đầu năm dự kiến doanh thu dưới 3 tỉ đồng nhưng đến cuối năm lại vượt ngưỡng này. Khi đó, liệu hộ kinh doanh có phải chuyển ngay sang phương pháp tính thuế khác hay không.

Theo quy định hiện hành, phương pháp tính thuế được giữ ổn định trong suốt năm tính thuế. Vì vậy, nếu đầu năm hộ kinh doanh ước tính doanh thu dưới 3 tỉ đồng và áp dụng phương pháp tính thuế theo doanh thu nhân với tỷ lệ thuế suất, nhưng đến cuối năm doanh thu thực tế vượt 3 tỉ đồng thì không phải chuyển phương pháp ngay trong năm đó.

Việc thay đổi phương pháp tính thuế sẽ được thực hiện từ năm tiếp theo, căn cứ vào doanh thu thực tế của năm trước. Cách tiếp cận này giúp hộ kinh doanh có thời gian chuẩn bị về sổ sách, chứng từ và phương thức hạch toán khi chuyển sang phương pháp tính thuế mới.

Trong trường hợp tổng doanh thu từ 3 tỉ đồng trở lên, thuế thu nhập cá nhân sẽ được tính theo phương pháp doanh thu trừ chi phí hợp lý, hợp lệ rồi nhân với thuế suất. Số thuế đã được các sàn thương mại điện tử khấu trừ và nộp thay trước đó sẽ được đối trừ vào nghĩa vụ thuế cuối cùng của hộ kinh doanh.

Ngành thuế cho biết đang triển khai nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ hộ kinh doanh trong giai đoạn chuyển đổi sang phương thức kê khai. Hệ thống khai thuế điện tử đã được mở cổng trải nghiệm từ cuối năm 2025 để người nộp thuế làm quen với quy trình kê khai mà không ảnh hưởng đến nghĩa vụ thuế thực tế. Ngoài ra, nhiều chương trình tập huấn và tài liệu hướng dẫn cũng được cung cấp nhằm giúp hộ kinh doanh tiếp cận quy định mới thuận lợi hơn.