Chè trăm tuổi – tài sản xanh của Lộc Thanh

VHO - Hơn 30ha chè cổ thụ trên 100 năm tuổi ở Lộc Thanh (xã Bình Minh, tỉnh Quảng Ngãi) vẫn xanh tốt, cho thu nhập ổn định. Địa phương đang tính chuyện xây dựng thương hiệu, nâng giá trị sản vật và gắn với sinh kế người dân.

Cây chè bén rễ trên vùng đất cằn

Trên vùng gò đồi của thôn Lộc Thanh, những cây chè cổ thụ với thân gốc lớn, xù xì, tán rộng vẫn xanh tốt qua thời gian. Nhiều cây đã hơn một thế kỉ tuổi, được truyền lại qua 3-4 thế hệ trong mỗi gia đình.

Khoảng 60 hộ dân trong thôn hiện vẫn duy trì các vườn chè cổ, với tổng diện tích hơn 30ha. Đây được xem là một trong những nguồn tài nguyên nông nghiệp đặc trưng của địa phương.

Không ai còn nhớ chính xác giống chè ở Lộc Thanh xuất hiện từ thời điểm nào, hay được đưa về từ đâu. Chỉ biết rằng, từ nhiều thế hệ trước, cây chè đã bén rễ trên vùng đất gò đồi và trở thành một phần trong đời sống của người dân.

Có thời điểm, do giá trị kinh tế chưa cao, nhiều diện tích chè bị chặt bỏ để chuyển sang trồng các loại cây khác. Tuy nhiên, những năm gần đây, khi giá chè tương đối ổn định, người dân bắt đầu chú trọng khôi phục và giữ lại những gốc chè cổ.

Với đặc tính sinh trưởng khỏe, cây chè lâu năm không đòi hỏi quá nhiều chi phí đầu tư. Người dân chủ yếu cắt tỉa những cành già, cành lớn nhằm hạn chế gãy đổ trong mùa mưa, đồng thời tạo tán rộng để thuận tiện thu hái.

Gia đình ông Trần Văn Thắm hiện sở hữu vườn chè rộng khoảng 10 sào. Những cây chè lâu đời nhất trong vườn đã hơn 100 năm tuổi.

Theo ông Thắm, chè ở đây gần như cho thu hoạch quanh năm, trong đó thời gian cây lên chồi mạnh, cho sản lượng tốt tập trung từ tháng Giêng đến tháng 6 âm lịch. So với nhiều loại cây trồng khác, chi phí chăm sóc vườn chè không lớn nhưng vẫn tạo ra nguồn thu đều đặn cho gia đình.

“Cây chè đã có sẵn từ nhiều đời, chỉ cần chăm sóc, cắt tỉa và thu hái đúng thời điểm. Những năm gần đây giá chè ổn định nên bà con có thêm động lực giữ lại các vườn chè cổ”, ông Thắm chia sẻ.

Hiệu quả kinh tế từ những gốc chè trăm tuổi

Điểm đặc biệt của chè Lộc Thanh là lá nhỏ, dày, khi chế biến cho vị chát đặc trưng. Đây cũng là yếu tố giúp sản phẩm được nhiều khách hàng quen dùng và tạo đầu ra tương đối ổn định.

Người dân chủ yếu thu hái khi cây lên chồi. Sau khi thu hái, chè được bán cho khách hàng, một phần được giữ lại phục vụ nhu cầu sử dụng trong gia đình.

Quá trình canh tác chè ở Lộc Thanh hiện khá tự nhiên. Cây chè gần như không sử dụng phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật, nhờ đó giảm đáng kể chi phí đầu vào và công chăm sóc.

Theo ông Trần Văn Thống, Trưởng thôn Lộc Thanh, địa phương đang vận động người dân tiếp tục giữ lại những cây chè lâu năm, bởi đây không chỉ là cây trồng tạo thu nhập mà còn là giá trị riêng của vùng đất.

Với giá bán khoảng 10.000 đồng/kg, người dân có thể tranh thủ thời gian nông nhàn để thu hái. “Một người đi hái khoảng 1,5-2 giờ có thể thu được 200.000-300.000 đồng. Tính ra có thêm ngày công, nên hiệu quả kinh tế khá tốt”, ông Thống cho biết.

Mức thu nhập này tuy chưa phải lớn, nhưng có ưu thế ở chỗ người dân không phải bỏ ra nhiều chi phí đầu tư. Những vườn chè đã trưởng thành có thể khai thác trong thời gian dài, tạo nguồn thu bổ sung tương đối ổn định cho các hộ gia đình.

Đây cũng là lợi thế để Lộc Thanh tính toán hướng phát triển sản phẩm theo hướng nâng cao giá trị thay vì chỉ bán nguyên liệu thô.

Tính chuyện xây dựng thương hiệu chè Lộc Thanh

Từ giá trị sẵn có của vùng nguyên liệu, xã Bình Minh đang định hướng bảo tồn, mở rộng diện tích chè cổ, đồng thời hỗ trợ người dân trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Trong đó, xây dựng thương hiệu tập thể cho chè Lộc Thanh được xem là hướng đi quan trọng nhằm nâng giá trị sản phẩm, tạo dấu ấn trên thị trường và từng bước hình thành chuỗi liên kết ổn định.

Theo ông Bùi Thanh Long, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Bình Minh, địa phương dự kiến xây dựng thương hiệu tập thể đối với nhãn hiệu chè Lộc Thanh.

Trước mắt, xã sẽ rà soát lại diện tích chè hiện có, phối hợp với trưởng thôn và các hộ dân để xác định vùng nguyên liệu, từng bước triển khai các thủ tục liên quan đến nhãn hiệu. Song song với đó là tìm kiếm các chuỗi liên kết tiêu thụ để sản phẩm có đầu ra ổn định hơn.

“Về lâu dài, địa phương sẽ phối hợp với bà con để phát huy giá trị của những vườn chè cổ, đồng thời tìm kiếm các đối tác liên kết tiêu thụ sản phẩm. Khi có thương hiệu và thị trường ổn định, giá trị cây chè sẽ được nâng lên”, ông Long cho hay.

Việc xây dựng thương hiệu nếu được triển khai đồng bộ sẽ giúp chè Lộc Thanh chuyển từ sản phẩm nông nghiệp mang tính hộ gia đình sang sản phẩm có nhận diện chung. Đây cũng là tiền đề để địa phương từng bước chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng chất lượng, mở rộng thị trường và tăng thu nhập cho người trồng chè.

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, sản xuất theo hướng an toàn và gắn với câu chuyện văn hóa, những vườn chè cổ của Lộc Thanh có nhiều lợi thế để tạo sự khác biệt.

Giữ chè cũng là giữ một phần kí ức của Lộc Thanh. Nhưng để kí ức ấy trở thành sinh kế bền vững, bài toán quan trọng phía trước là biến giá trị truyền thống thành giá trị hàng hóa, để sản phẩm chè cổ có thể được nhận diện, định giá và đi xa hơn trên thị trường.