Việt Nam vào top 4 điểm đến mùa thu, bài toán tăng chi tiêu của du khách

VHO - Việt Nam đứng thứ 4 trong danh sách điểm đến dẫn đầu xu hướng du lịch mùa thu 2026 của Lonely Planet, trong bối cảnh lượng khách quốc tế tăng mạnh. Tuy nhiên, để biến sức hút thành giá trị kinh tế bền vững, ngành du lịch cần tìm cách kéo dài thời gian lưu trú, mở rộng trải nghiệm và giữ dòng tiền lan tỏa đến doanh nghiệp, người lao động trong nước.

Việt Nam ghi điểm trên bản đồ du lịch mùa thu

Việt Nam đứng thứ 4 trong danh sách 15 điểm đến dẫn đầu xu hướng du lịch mùa thu 2026 do nhà xuất bản du lịch Lonely Planet công bố, sau Nhật Bản, Italia và Thái Lan. Bảng xếp hạng dựa trên mức tăng doanh số đặt mua sách hướng dẫn du lịch từ cuối tháng 8 đến cuối tháng 9.2026. Kết quả phản ánh sự quan tâm của thị trường đối với Việt Nam, dù không đồng nghĩa với việc lượng khách thực tế hay mức chi tiêu đã tăng tương ứng.

Theo Lonely Planet, sức hấp dẫn của Việt Nam nằm ở khả năng kết hợp nhiều trải nghiệm trong cùng một hành trình. Mùa thu Hà Nội có tiết trời dịu mát, phố cổ giàu bản sắc và ẩm thực đường phố với phở, bánh mì... Vịnh Hạ Long hấp dẫn bởi cảnh quan núi đá vôi và mặt nước biển ấm, trong xanh. Tại Tây Bắc, những thửa ruộng bậc thang mùa lúa chín ở Sa Pa và khu vực Tuyên Quang, Hà Giang (cũ) tạo nên bức tranh thiên nhiên gắn với văn hóa nông nghiệp bản địa.

Ở miền Trung, du khách có thể đạp xe qua những làng quê tại Hội An; đến TP.HCM, họ có thể khám phá nhịp sống đô thị sôi động bằng xe máy. Sự đa dạng này giúp Việt Nam tiếp cận nhiều nhóm khách, từ người yêu thiên nhiên, văn hóa đến những người tìm kiếm trải nghiệm ẩm thực và đời sống địa phương.

Năng lực cạnh tranh của du lịch Việt Nam cũng có bước tiến. Theo công bố của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ngày 25.9.2026, Chỉ số năng lực phát triển du lịch (TTDI) của Việt Nam đạt 4,15 điểm, tăng 7 bậc lên vị trí thứ 52 trong số 110 nền kinh tế.

Những kết quả trên mở thêm cơ hội thu hút khách quốc tế, nhưng sức hút của điểm đến mới là điều kiện ban đầu. Để biến sự quan tâm thành doanh thu, Việt Nam cần có những sản phẩm đủ hấp dẫn để khách ở lại lâu hơn, sẵn sàng chi trả cho nhiều dịch vụ và có lý do quay trở lại.

Du lịch Việt Nam: Không chỉ đếm lượt khách

Trong 9 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đón khoảng 17,7 triệu lượt khách quốc tế, tăng 14,5% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng tháng 9.2026, lượng khách đạt 1,77 triệu lượt, tăng 16,1% so với cùng kỳ năm trước và là mức cao nhất của tháng 9 trong 5 năm trở lại đây.

Đường hàng không tiếp tục là phương thức nhập cảnh chủ yếu, với 14,7 triệu lượt, chiếm 83,2%. Đường bộ đạt 2,7 triệu lượt, chiếm 15,4%, trong khi đường biển đạt 243.400 lượt. Cơ cấu này cho thấy vai trò quan trọng của kết nối hàng không, đồng thời đặt ra yêu cầu cải thiện khả năng tiếp cận các điểm đến và liên kết giữa những địa phương trong hành trình của du khách.

Hoạt động dịch vụ cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Trong 9 tháng, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng ước đạt 5.925,7 nghìn tỉ đồng, tăng 13,4% so với cùng kỳ. Doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống đạt 758,6 nghìn tỉ đồng, tăng 16,7%; doanh thu du lịch lữ hành đạt 78,1 nghìn tỉ đồng, tăng 17,9%.

Theo thông tin về kết quả du lịch 9 tháng đầu năm 2026, tổng thu du lịch ước đạt 874.000 tỉ đồng, trong khi lượng khách nội địa đạt khoảng 126 triệu lượt. Ngành du lịch đặt mục tiêu cả năm đón 25 triệu lượt khách quốc tế, 150 triệu lượt khách nội địa và đạt tổng thu 1.125.000 tỉ đồng.

Tuy nhiên, doanh thu của toàn thị trường dịch vụ cần được nhìn nhận riêng với khoản chi trực tiếp của khách du lịch. Doanh thu lưu trú, ăn uống và lữ hành có thể đến từ cả khách quốc tế lẫn khách nội địa; các chỉ số này cũng chưa cho biết bao nhiêu giá trị được giữ lại tại địa phương.

Đây là điểm đáng quan tâm khi đánh giá chất lượng tăng trưởng. Một du khách lưu trú nhiều đêm, ăn tại nhà hàng địa phương, mua đặc sản và tham gia hoạt động văn hóa có thể tạo ra nguồn thu cho nhiều nhóm kinh doanh. Ngược lại, nếu hành trình chủ yếu xoay quanh một vài điểm tham quan, khách ít có lựa chọn giải trí, mua sắm hoặc trải nghiệm sau giờ tham quan, cơ hội gia tăng chi tiêu sẽ hạn chế.

Theo TS. Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách chưa tương xứng với tiềm năng do sản phẩm du lịch ở nhiều nơi còn đơn điệu, thiếu dịch vụ bổ trợ và hoạt động kéo dài trải nghiệm; liên kết giữa các điểm đến, doanh nghiệp và chuỗi cung ứng chưa chặt chẽ...

Muốn biết tiền du lịch thực sự ở lại bao nhiêu, không thể chỉ nhìn vào tổng thu; cần theo dõi cả chi tiêu của khách và cách doanh thu được phân bổ trong chuỗi cung ứng, từ lữ hành, lưu trú, ăn uống đến vận chuyển, mua sắm và các nhà cung cấp địa phương.

Mở rộng dư địa chi tiêu, giữ giá trị cho doanh nghiệp Việt

Để nâng chất lượng tăng trưởng, bên cạnh cách đánh giá dựa trên số lượt khách, ngành du lịch cần chú trọng hơn đến việc đo lường giá trị kinh tế tạo ra từ mỗi hành trình. Các chỉ số cần theo dõi gồm tổng thu trên mỗi khách, chi tiêu bình quân một ngày, thời gian lưu trú bình quân, giá trị gia tăng trên mỗi khách, tỉ lệ chi tiêu được giữ lại tại địa phương và tỉ lệ khách quay lại.

Những dữ liệu này giúp cơ quan quản lý và doanh nghiệp nhận diện rõ hơn nhu cầu của du khách, từ đó đầu tư đúng sản phẩm. Thay vì phát triển thêm những dịch vụ tương tự nhau, mỗi điểm đến cần xác định lợi thế riêng, kết nối các trải nghiệm thành hành trình đủ phong phú để khách sẵn sàng dành thêm thời gian và ngân sách.

Kinh tế đêm là một hướng cần được đầu tư bài bản. Các hoạt động ẩm thực, mua sắm, biểu diễn nghệ thuật, lễ hội và giải trí có thể được kết nối thành tổ hợp dịch vụ liên hoàn, tạo thêm lựa chọn sau giờ tham quan thông thường. Chợ đêm cũng cần được tổ chức chuyên nghiệp, với hàng hóa rõ nguồn gốc, giá niêm yết minh bạch, không gian thuận tiện và hoạt động đủ hấp dẫn để giữ chân khách sau 22h.

Một hướng khác là gắn du lịch với thương mại và sản phẩm Việt Nam. Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22.8.2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn đặt ra định hướng gắn mua sắm với hàng hóa Việt Nam, cửa hàng miễn thuế, chợ đêm và trung tâm thương mại.

Bản ghi nhớ hợp tác giai đoạn 2026 - 2030 giữa Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam và Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) hướng tới đưa sản phẩm OCOP, đặc sản địa phương và hàng thủ công làng nghề vào hành trình của du khách. Đây là cơ hội để hoạt động mua sắm tạo thêm đầu ra cho các cơ sở sản xuất, hộ kinh doanh, đồng thời giúp du khách có thêm những trải nghiệm gắn với bản sắc từng vùng miền.

Đề án phát triển mô hình outlet, dự kiến thí điểm giai đoạn 2026 - 2030 tại Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Quảng Ninh và Phú Quốc, cũng mở ra hướng kết hợp mua sắm với du lịch. Ba mô hình được đề cập gồm làng outlet cao cấp kết hợp du lịch, outlet đô thị và outlet tích hợp. Hiệu quả của các mô hình này sẽ phụ thuộc vào chất lượng hàng hóa, mức giá cạnh tranh, sự thuận tiện và khả năng kết nối với những sản phẩm du lịch khác.

Để khách sẵn sàng chi tiêu, môi trường mua sắm phải tạo được niềm tin. Việc niêm yết giá công khai, xử lý hàng giả, bảo đảm chất lượng hàng hóa cần được thực hiện đồng bộ. Thanh toán không dùng tiền mặt và thanh toán xuyên biên giới cũng cần được mở rộng để khách quốc tế giao dịch thuận tiện hơn.

Việt Nam có lợi thế về cảnh quan, văn hóa và ẩm thực để thu hút khách quốc tế. Tuy nhiên, hiệu quả du lịch cần được đo bằng thời gian lưu trú, mức chi tiêu và giá trị giữ lại trong nước. Phát triển trải nghiệm chất lượng, gắn du lịch với hàng hóa và dịch vụ Việt Nam sẽ giúp tăng nguồn thu bền vững cho doanh nghiệp và cộng đồng.