Quảng Ninh: Thuyền ba vách – cánh buồm di sản chính thức đưa vào hoạt động

VHO - Ngày 29.6, tại Quảng Ninh diễn ra Lễ khai trương sản phẩm trải nghiệm thuyền ba vách Hạ Long và chính thức đưa vào sử dụng 6 thuyền buồm để phục vụ khách du lịch.

Sản phẩm trải nghiệm thuyền Ba vách Hạ Long không chỉ là sự ra đời của một sản phẩm du lịch mới, mà còn là sự trở lại của một hình ảnh đã từng rất quen thuộc với người dân vùng biển Quảng Ninh – những cánh buồm nâu gắn liền với ký ức về một thời sinh kế và đời sống của ngư dân tỉnh Quảng Ninh.

Thuyền buồm ba vách là phương tiện truyền thống gắn liền với đời sống ngư dân ven biển Quảng Ninh, đặc biệt tại khu vực Quảng Yên. Với thiết kế gồm 3 tấm ván ghép (1 đáy, 2 mạn), cùng 2 cột buồm hình cánh dơi đặc trưng, loại thuyền này có khả năng vận hành linh hoạt, kể cả khi đi ngược gió.

Chính yếu tố này đã tạo nên nét độc đáo riêng cho tour thuyền buồm ba vách vịnh Hạ Long, mang lại cảm giác trải nghiệm khác biệt so với các loại hình tàu du lịch hiện đại.

Những con thuyền được phục dựng dựa trên nguyên mẫu cổ, do chính nghệ nhân địa phương thực hiện, không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, mà còn chứa đựng tri thức dân gian, kỹ năng hàng hải và cả tinh thần lao động của người dân vùng biển.

Việc khai thác giá trị này trong du lịch là cách để quá khứ không bị lãng quên, mà tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay, theo một hình thức mới, phù hợp hơn.

Ông Nguyễn Việt Dũng, Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ninh phát biểu tại sự kiện: “Những năm gần đây, du lịch Quảng Ninh không ngừng đổi mới, đa dạng hóa sản phẩm nhằm nâng cao chất lượng trải nghiệm cho du khách, đồng thời phát huy hiệu quả các giá trị của Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long. Trong đó, Quảng Ninh luôn khuyến khích các doanh nghiệp nghiên cứu, xây dựng những sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng, gắn với văn hóa, lịch sử và đời sống của người dân địa phương. Từ mô hình này thuyền buồm ba vách, Quảng Ninh kỳ vọng sẽ có thêm nhiều sản phẩm du lịch được phát triển theo hướng tương tự - khai thác những giá trị văn hóa, ký ức, nghề truyền thống... để làm giàu thêm trải nghiệm cho du khách, đồng thời tạo sinh kế ổn định cho người dân. Quảng Ninh hướng tới phát triển các sản phẩm du lịch mới gắn với sản phẩm thuyền Ba Vách như tổ chức cuộc đua thuyền Ba Vách trên vịnh Hạ Long; tạo các sản phẩm lưu niệm thuyền Ba Vách”...

Giữa kỳ quan thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, thuyền ba vách hiện lên như một nét chấm phá đầy hoài niệm tái hiện chân thực cuộc sống của ngư dân làng chài xưa.

Được chế tác thủ công từ gỗ tự nhiên, con thuyền mang hình hài độc đáo với thân ghép từ ba tấm ván lớn cùng cánh buồm đỏ hình cánh dơi đặc trưng.

Thuyền ba vách từng là “ngôi nhà trên biển” của nhiều thế hệ ngư dân, gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của các làng chài trên Vịnh.

Ngày nay, hình ảnh ấy được phục dựng nhằm gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc đến du khách trong và ngoài nước.

Từng gần như biến mất từ những năm 1990 trước sự phát triển của tàu máy, loại thuyền truyền thống này nay đang được Quảng Ninh phục dựng và khai thác phục vụ du lịch.

Trong thời gian tới, 10 chiếc thuyền buồm ba vách sẽ hiện diện trên vịnh Hạ Long, góp phần tái hiện một phần không gian văn hóa biển đặc sắc của vùng Đông Bắc.

Hành trình gìn giữ biểu tượng văn hóa này gắn liền với tâm huyết của Nghệ nhân Nhân dân Lê Đức Chắn – người đã bền bỉ lưu truyền kỹ thuật đóng thuyền truyền thống qua nhiều thế hệ.

Chia sẻ tại chương trình, ông Lê Đức Chắn cho rằng: "Con thuyền ba vách không chỉ đơn thuần là một phương tiện đi lại hay mưu sinh. Đó là kết tinh của trí tuệ, kinh nghiệm và sức sáng tạo của cha ông qua hàng trăm năm chinh phục sông nước. Từ điều kiện tự nhiên đặc thù của vùng cửa sông, nơi thường xuyên phải đối mặt với gió ngược, nước ngược, những người thợ xưa đã sáng tạo nên kiểu thuyền ba mảnh, thon mũi, thon lái, kết hợp với buồm cánh dơi và hệ thống bánh lái độc đáo. Nhờ đó, con thuyền có thể vận hành linh hoạt trong mọi điều kiện thời tiết, vừa bền bỉ, vừa hiệu quả".

Trong những năm gần đây, trước sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và các loại tàu thuyền hiện đại, nghề đóng thuyền gỗ truyền thống từng có thời gian đứng trước nguy cơ mai một. Nhiều người thợ phải chuyển nghề, nhiều kỹ thuật cổ truyền có nguy cơ thất truyền.

Chính vì vậy, tỉnh Quảng Ninh quan tâm phục dựng lại con thuyền ba vách trên vịnh là một chủ trương hết sức ý nghĩa, không chỉ về mặt văn hoá mà còn về phát triển du lịch bền vững.

Sự xuất hiện của những con thuyền ba vách buồm cánh dơi trên vịnh trong thời gian qua đã tạo nên một dấu ấn rất đặc biệt. Hình ảnh những cánh buồm đỏ nâu nổi bật giữa non nước hùng vĩ đã mang lại cảm xúc mạnh mẽ cho du khách.

Nhiều người không chỉ thích thú chụp ảnh, tham quan mà còn muốn tìm hiểu về lịch sử và câu chuyện phía sau những con thuyền.

Điều đó cho thấy giá trị văn hóa truyền thống, khi được khơi dậy đúng cách, sẽ trở thành một tài sản quý báu góp phần quảng bá hình ảnh địa phương với trách nhiệm là một nghệ nhân và cũng là vai trò là người trực tiếp tham gia đóng mới.

Mỗi con thuyền được đóng ra phải đảm bảo vừa giữ đúng dáng vẻ, kỹ thuật truyền thống của cha ông, vừa đáp ứng các yêu cầu về an toàn và chất lượng trong điều kiện hiện nay.

Đó là một quá trình đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và sự kết hợp hài hòa giữa kinh nghiệm cổ truyền với kiến thức kỹ thuật mới.

Ông Lê Đức Chắn mong muốn để thuyền buồm ba vách được phát triển dài lâu thì bên cạnh việc đóng mới thuyền phục vụ du lịch, cần chú trọng đến công tác bảo tồn và truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ.

Xây dựng các mô hình trải nghiệm, trưng bày, lớp học nghề truyền thống, chúng ta không chỉ giữ được kỹ thuật đóng thuyền mà còn nuôi dưỡng niềm tự hào và tình yêu văn hóa dân tộc trong cộng đồng…

Giờ đây, những con thuyền được đóng hoàn toàn bằng gỗ, mang gam màu nâu trầm mộc mạc, nổi bật với cánh buồm đỏ thắm giữa nền trời và mặt nước.

Không chỉ có giá trị thẩm mỹ, thuyền còn sở hữu kỹ thuật đi biển cổ truyền độc đáo với khả năng vận hành linh hoạt trong điều kiện gió ngược.

Trước mắt, 6 chiếc thuyền được đưa vào hoạt động ven bờ, từng bước hình thành đội thuyền buồm du lịch trở thành dấu ấn riêng thường xuyên trên vịnh.

Năm 2026, Quảng Ninh đặt mục tiêu đón 22,5 triệu lượt khách, tổng doanh thu du lịch đạt trên 68.500 tỉ đồng.

Bên cạnh việc đầu tư các sản phẩm du lịch hiện đại, tỉnh khuyến khích các doanh nghiệp nghiên cứu, phát triển những sản phẩm mang đậm bản sắc văn hóa địa phương, gắn với lịch sử, nghề truyền thống và đời sống cộng đồng nhằm gia tăng trải nghiệm và kéo dài thời gian lưu trú của du khách.