Phát triển du lịch nông thôn gắn với cây ăn quả chủ lực

VHO - Cây ăn quả chủ lực đang mở ra một hướng đi giàu tiềm năng cho phát triển du lịch nông thôn tại Bắc Ninh và một số địa phương lân cận.

Tài nguyên giàu tiềm năng nhưng khai thác còn hạn chế

Khi giá trị của vườn cây, nông sản, cảnh quan và đời sống nông thôn được kết nối thành những trải nghiệm du lịch, sản xuất nông nghiệp có thêm cơ hội gia tăng giá trị, người dân có thêm sinh kế, còn các vùng quê có điều kiện phát huy tốt hơn những tài nguyên vốn có.

Tuy nhiên, để chuyển một vùng cây ăn quả từ không gian sản xuất thành điểm đến du lịch hấp dẫn vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, từ tổ chức sản phẩm, chất lượng dịch vụ, câu chuyện điểm đến đến sự liên kết giữa nhà vườn, hợp tác xã, doanh nghiệp và chính quyền địa phương.

Bắc Ninh và một số tỉnh lân cận có nhiều điều kiện để phát triển du lịch nông thôn gắn với cây ăn quả.

Những vườn cây, vùng sản xuất nông nghiệp, cảnh quan nông thôn cùng các giá trị văn hóa, ẩm thực và đời sống cộng đồng tạo nên nguồn tài nguyên có khả năng hình thành nhiều loại hình trải nghiệm.

Kết quả nghiên cứu về du lịch nông nghiệp gắn với phát triển cây ăn quả chủ lực cho thấy tiềm năng này đang từng bước được nhận diện và khai thác. Đặc biệt, những vùng sản xuất có sản phẩm cây ăn quả đặc trưng, sản phẩm đã được xác lập chỉ dẫn địa lý hoặc có thương hiệu riêng có điều kiện thuận lợi để tạo dấu ấn cho điểm đến.

Thực tế tại một số địa phương cho thấy quá trình chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang kết hợp tham quan, trải nghiệm và nghỉ dưỡng đã bắt đầu hình thành.

Vườn cây đã trở thành không gian để du khách tìm hiểu quy trình sản xuất, trải nghiệm thu hái, thưởng thức nông sản, khám phá ẩm thực địa phương và tiếp cận đời sống của cộng đồng nông thôn.

Đây là hướng phát triển có ý nghĩa đối với cả du lịch và nông nghiệp. Một sản phẩm cây ăn quả nếu chỉ được tiêu thụ dưới dạng nông sản sẽ tạo ra giá trị chủ yếu ở khâu sản xuất và thương mại.

Khi được kết nối với du lịch, cùng một tài nguyên có thể tạo thêm giá trị thông qua dịch vụ tham quan, trải nghiệm, lưu trú, ẩm thực, mua sắm và các hoạt động văn hóa.

Tuy nhiên, tiềm năng chưa đồng nghĩa với một sản phẩm du lịch hoàn chỉnh. Tại một số địa phương, hoạt động khai thác vẫn còn nhỏ lẻ, phụ thuộc vào mùa vụ và chưa tạo được chuỗi trải nghiệm đủ sức hấp dẫn du khách. Những hạn chế này đòi hỏi cách tiếp cận bài bản hơn trong tổ chức và phát triển điểm đến.

Người dân và hợp tác xã giữ vai trò trung tâm

Một trong những đặc điểm quan trọng của mô hình du lịch nông thôn gắn với cây ăn quả là vai trò trực tiếp của người dân và các hợp tác xã.

Nếu doanh nghiệp du lịch có khả năng tổ chức thị trường, xây dựng tour và đưa khách đến điểm đến thì nhà vườn, hộ sản xuất và hợp tác xã lại là những chủ thể nắm giữ tài nguyên cốt lõi.

Họ sở hữu vườn cây, hiểu rõ mùa vụ, quy trình sản xuất, sản phẩm nông nghiệp và đời sống bản địa. Đây cũng là lực lượng trực tiếp bảo tồn cảnh quan và tạo ra những trải nghiệm chân thực cho du khách.

Một số cơ sở khai thác du lịch đã bắt đầu chuyển từ tư duy sản xuất thuần túy sang kết hợp sản xuất với tham quan, trải nghiệm và nghỉ dưỡng. Sự chuyển đổi này cho thấy nếu được tổ chức phù hợp, không gian nông nghiệp có thể trở thành một phần của sản phẩm du lịch.

Tuy vậy, để người dân thực sự trở thành chủ thể của du lịch, cần nâng cao kỹ năng phục vụ, kiến thức về đón khách, an toàn, vệ sinh, thuyết minh và tổ chức trải nghiệm. Việc phát triển du lịch cũng cần bảo đảm hoạt động tham quan không làm ảnh hưởng đến sản xuất, cảnh quan và đời sống thường ngày của cộng đồng.

Hợp tác xã có thể trở thành cầu nối quan trọng giữa các hộ dân với doanh nghiệp du lịch. Thay vì mỗi nhà vườn tự tổ chức một sản phẩm riêng lẻ, hợp tác xã có thể tham gia điều phối mùa vụ, chất lượng nông sản, quy trình đón khách, xây dựng sản phẩm chung và kết nối với các đơn vị lữ hành.

Cây ăn quả là nền tảng, câu chuyện mới tạo sức hút

Một vấn đề cần được nhìn nhận rõ trong quá trình phát triển du lịch nông thôn là cây ăn quả tự thân chưa đủ để tạo nên một sản phẩm du lịch hấp dẫn.

Theo các doanh nghiệp lữ hành, tài nguyên cây ăn quả chỉ là nền tảng ban đầu. Muốn thu hút và giữ chân du khách, điểm đến cần xây dựng được câu chuyện riêng, đa dạng hoạt động trải nghiệm, chuẩn hóa chất lượng dịch vụ và bảo đảm an toàn.

Điều này có nghĩa, một tour tham quan vườn cây không nên dừng lại ở việc đưa khách vào vườn, chụp ảnh và mua sản phẩm. Giá trị của trải nghiệm nằm ở cách kể câu chuyện về vùng đất, giống cây, người trồng, mùa vụ, tập quán canh tác, sản phẩm đặc trưng và văn hóa cộng đồng.

Từ một vườn cây, có thể hình thành chuỗi trải nghiệm gồm tham quan vùng sản xuất, tìm hiểu quy trình chăm sóc, tự tay thu hái, chế biến hoặc thưởng thức sản phẩm, khám phá món ăn địa phương, tham gia hoạt động văn hóa và nghỉ lại tại các cơ sở lưu trú phù hợp.

Việc kết hợp cây ăn quả với văn hóa, ẩm thực và cảnh quan nông thôn cũng giúp sản phẩm giảm sự phụ thuộc vào một mùa thu hoạch. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng, bởi nếu hoạt động du lịch chỉ diễn ra trong thời gian cây cho quả, thời gian khai thác điểm đến sẽ bị giới hạn.

Liên kết để hình thành chuỗi giá trị

Một trong những điểm nghẽn lớn của du lịch nông thôn hiện nay là sự thiếu ổn định trong liên kết giữa các chủ thể.

Nhà vườn có tài nguyên nhưng có thể thiếu kỹ năng du lịch. Hợp tác xã có khả năng tập hợp sản xuất nhưng chưa chắc có kinh nghiệm xây dựng tour.

Doanh nghiệp lữ hành có thị trường và khả năng tổ chức khách nhưng cần một sản phẩm đủ hấp dẫn, ổn định về chất lượng. Chính quyền địa phương lại giữ vai trò định hướng, hỗ trợ hạ tầng, quản lý điểm đến và kết nối các bên.

Vì vậy, phát triển du lịch nông thôn gắn với cây ăn quả cần được tổ chức theo chuỗi, trong đó mỗi chủ thể đảm nhận một vai trò rõ ràng.

Trước hết, cần tăng cường liên kết giữa nhà vườn, hợp tác xã và doanh nghiệp lữ hành để hình thành sản phẩm có khả năng đưa vào chương trình tour. Các điểm đến cần thống nhất quy trình đón khách, giá dịch vụ, tiêu chuẩn an toàn và chất lượng phục vụ.

Cùng với đó là cơ chế phối hợp ổn định giữa các chủ thể trong chuỗi cung ứng. Đây là điều kiện quan trọng để sản phẩm không phụ thuộc vào sự tham gia tự phát của từng hộ dân mà có thể duy trì chất lượng và phát triển lâu dài.

 

Đa dạng sản phẩm, kéo dài thời gian khai thác

Một hướng giải quyết quan trọng là giảm sự phụ thuộc của du lịch vào mùa thu hoạch.

Nếu chỉ khai thác hoạt động hái quả, trải nghiệm sẽ tập trung vào một khoảng thời gian nhất định. Trong khi đó, giá trị của vùng cây ăn quả còn nằm ở cảnh quan, quy trình sản xuất, ẩm thực, sản phẩm chế biến, văn hóa và đời sống cộng đồng.

Vì vậy, cần phát triển các nhóm sản phẩm khác nhau theo mùa và theo nhu cầu của du khách. Khi cây chưa vào mùa thu hoạch, điểm đến vẫn có thể tổ chức trải nghiệm nông nghiệp, tìm hiểu kỹ thuật canh tác, thưởng thức ẩm thực, tham quan cảnh quan, khám phá văn hóa địa phương hoặc kết nối với các điểm du lịch lân cận.

Sự kết hợp giữa trải nghiệm nông nghiệp với văn hóa, ẩm thực và cảnh quan nông thôn được xác định là một trong những hướng quan trọng để đa dạng hóa sản phẩm.

Cách làm này cũng giúp thay đổi nhận thức về du lịch nông thôn. Du khách không đến chỉ để xem một loại cây ăn quả, mà tìm kiếm một trải nghiệm tổng thể về vùng đất và đời sống của cộng đồng.

Cần chuẩn hóa chất lượng và tăng vai trò điều phối

Một điểm yếu khác cần được khắc phục là chất lượng dịch vụ chưa đồng đều. Khi du lịch nông thôn phát triển, tiêu chuẩn về vệ sinh, an toàn, cơ sở vật chất, hướng dẫn, phục vụ khách và môi trường cần được đặt ra rõ ràng.

Đây là trách nhiệm cần có sự tham gia của nhiều chủ thể, trong đó chính quyền địa phương giữ vai trò điều phối. Chính quyền cần tạo điều kiện về cơ chế, hỗ trợ đào tạo, kết nối doanh nghiệp và cộng đồng, đồng thời tham gia quản lý chất lượng điểm đến.

Định hướng này cũng cần gắn với cơ chế thu hút đầu tư phù hợp. Đầu tư cho du lịch nông thôn không nhất thiết chỉ tập trung vào những công trình lớn.

Điều cần thiết là ưu tiên những hạng mục trực tiếp nâng cao chất lượng trải nghiệm như: giao thông tiếp cận, điểm dừng chân, vệ sinh môi trường, biển chỉ dẫn, không gian trải nghiệm và cơ sở lưu trú phù hợp.

Truyền thông số cũng cần được đẩy mạnh để đưa hình ảnh vùng cây ăn quả đến gần hơn với du khách.

Các điểm đến có thể sử dụng nền tảng số để giới thiệu mùa vụ, sản phẩm, trải nghiệm, lịch tham quan và dịch vụ; đồng thời kết nối trực tiếp với doanh nghiệp lữ hành và khách hàng.

Hướng tới mô hình du lịch nông thôn bền vững

Ở miền Bắc, “Phát triển du lịch gắn với cây ăn quả chủ lực tại Bắc Ninh và các tỉnh lân cận” cần được nhìn nhận như một quá trình gia tăng giá trị cho cả nông nghiệp, du lịch và cộng đồng.

Cốt lõi của mô hình không nằm ở việc đưa thật nhiều khách về các vùng sản xuất, mà ở khả năng biến tài nguyên nông nghiệp thành sản phẩm có giá trị, đồng thời bảo đảm người dân được hưởng lợi và cảnh quan nông thôn được gìn giữ.

Để làm được điều đó, cần một hệ thống giải pháp đồng bộ: đánh giá đúng tiềm năng và thực trạng; lựa chọn mô hình phù hợp với từng địa phương; tăng liên kết giữa nhà vườn, hợp tác xã và doanh nghiệp lữ hành; chuẩn hóa dịch vụ; nâng cao kỹ năng cho người dân.

Đồng thời, đa dạng hóa trải nghiệm; kết hợp nông nghiệp với văn hóa, ẩm thực và cảnh quan; tăng cường truyền thông số và phát huy vai trò điều phối của chính quyền địa phương.

Nếu được tổ chức bài bản, cây ăn quả có thể trở thành một trong những điểm tựa để hình thành sản phẩm du lịch nông thôn đặc trưng cho Bắc Ninh và các địa phương lân cận.

Khi đó, giá trị của một vùng cây ăn quả không chỉ ở sản lượng và giá bán nông sản, mà được mở rộng sang dịch vụ, trải nghiệm, văn hóa và sinh kế cộng đồng.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu nâng cao giá trị nông sản, đa dạng hóa sinh kế, bảo tồn các giá trị văn hóa và sinh thái nông thôn, góp phần xây dựng nông thôn mới theo hướng xanh và bền vững.