Đưa 9 nhóm tiêu chí du lịch cộng đồng vào đời sống qua phim hoạt hình

VHO - Từ câu chuyện Lô Lô Chải (Tuyên Quang), 9 nhóm tiêu chí về phát triển du lịch cộng đồng bền vững của Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) được chuyển hóa thành tài liệu hướng dẫn và những thước phim hoạt hình trực quan, gần gũi.

Cách làm này mở ra một phương thức mới để các tiêu chí quốc tế trở thành những việc cụ thể, dễ hiểu và có thể áp dụng ngay trong đời sống cộng đồng.

Tiêu chí quốc tế trở thành việc của mỗi gia đình

Năm 2025, Lô Lô Chải được UN Tourism vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất”. Danh hiệu mang lại cơ hội quảng bá, thu hút khách và mở rộng sinh kế, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với việc bảo tồn bản sắc và duy trì chất lượng phát triển du lịch.

Sau khi được vinh danh, lượng khách đến Lô Lô Chải tăng nhanh, có ngày cao điểm ước khoảng 6.000 lượt. Sự gia tăng này kéo theo những vấn đề rất thực tế: sức ép lên hạ tầng, môi trường, chất lượng dịch vụ, cảnh quan và không gian kiến trúc truyền thống.

Từ đây xuất hiện một câu hỏi quan trọng đối với các điểm du lịch cộng đồng: làm thế nào để những tiêu chí mang tính quốc tế không dừng lại ở hồ sơ, tài liệu chuyên môn mà trở thành những việc người dân có thể hiểu rõ và thực hiện trong cuộc sống hằng ngày? Câu trả lời được tìm thấy từ chính thực tiễn của Lô Lô Chải.

Nhiều yêu cầu về phát triển du lịch bền vững đã được cụ thể hóa thành những công việc rất gần gũi: giữ gìn kiến trúc truyền thống; bảo vệ cảnh quan và môi trường; niêm yết, bán đúng giá; bảo đảm an toàn, vệ sinh thực phẩm; duy trì nghề thủ công; gìn giữ văn hóa và nếp sống cộng đồng.

Các nội dung này cũng được đưa vào quy ước của thôn, trở thành những nguyên tắc chung để người dân cùng thực hiện.

Trên nền tảng đó, tài liệu hướng dẫn phát triển du lịch cộng đồng bền vững theo 9 nhóm tiêu chí của UN Tourism được xây dựng với mục tiêu thu hẹp khoảng cách giữa ngôn ngữ chuyên môn và đời sống thực tế.

Cách tiếp cận được đặt vào những câu hỏi rất cụ thể: Cộng đồng cần làm gì? Làm như thế nào? Những nội dung nào đã đáp ứng? Điều gì cần tiếp tục cải thiện?

Khi tiêu chí được chuyển thành những câu hỏi và hành động cụ thể, người dân có thể tự quan sát, tự đối chiếu và từng bước điều chỉnh cách làm du lịch của chính mình.

9 nhóm tiêu chí được kể bằng hình ảnh

Lần đầu tiên, nội dung 9 nhóm tiêu chí của UN Tourism về phát triển du lịch cộng đồng bền vững được chuyển tải bằng video hoạt hình.

Lô Lô Chải được lựa chọn làm nguyên mẫu cho các câu chuyện trong video. Không gian làng, kiến trúc, homestay, nhà hàng, sản phẩm thủ công cùng những hoạt động thường ngày của người dân và du khách được đưa vào các tình huống trực quan.

Cách thể hiện này giúp người xem tiếp cận các vấn đề về phát triển bền vững mà không cần ghi nhớ những thuật ngữ chuyên môn. Bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường, bảo đảm an toàn, quản lý dịch vụ hay tạo sinh kế được diễn giải qua những tình huống cụ thể, gần với đời sống của một cộng đồng đang trực tiếp làm du lịch.

Giữ bản sắc có thể bắt đầu từ việc bảo vệ kiến trúc truyền thống, duy trì nghề thủ công và hạn chế những yếu tố văn hóa không phù hợp.

Bảo vệ môi trường được thể hiện qua những việc thiết thực như phân loại rác, giảm phát thải, giữ gìn không gian chung sạch đẹp.

Bảo đảm an toàn được cụ thể hóa bằng phòng cháy, chữa cháy, vệ sinh thực phẩm và khả năng ứng phó với các tình huống khẩn cấp.

Những nội dung tưởng như mang tính nguyên tắc ấy, khi được đặt vào các tình huống quen thuộc, trở thành những hướng dẫn mà mỗi chủ homestay, mỗi hộ gia đình và cả cộng đồng đều có thể hình dung rõ mình cần làm gì.

Với một chủ homestay, đó là cách tổ chức dịch vụ, bảo đảm an toàn và ứng xử với khách. Với một hộ gia đình, đó có thể là cách sửa chữa, cải tạo nhà ở mà vẫn giữ được kiến trúc truyền thống. Với cộng đồng, đó là câu chuyện rộng hơn về cảnh quan, môi trường, văn hóa, sinh kế và phương thức cùng quản lý điểm đến.

Xem để hiểu, hiểu để làm

Tài liệu hướng dẫn và video hoạt hình là kết quả phối hợp giữa Sở VHTTDL tỉnh Tuyên Quang và Dự án Du lịch Thụy Sĩ vì sự phát triển bền vững tại Việt Nam (ST4SD).

Sự phối hợp này bắt đầu từ quá trình xây dựng hồ sơ đề cử Lô Lô Chải tham gia Chương trình “Làng du lịch tốt nhất” của UN Tourism và tiếp tục sau khi làng được vinh danh. Trọng tâm được đặt vào việc duy trì các tiêu chí, nâng cao năng lực cộng đồng và phát triển thương hiệu theo hướng bền vững.

Từ những kinh nghiệm và vấn đề thực tế phát sinh trong quá trình phát triển du lịch tại Lô Lô Chải, 9 nhóm tiêu chí được rà soát, chọn lọc và cụ thể hóa thành tài liệu hướng dẫn, sau đó tiếp tục chuyển tải bằng video hoạt hình. Dự án ST4SD hỗ trợ kinh phí thực hiện tài liệu và video.

Việc lựa chọn Lô Lô Chải làm nguyên mẫu cũng tạo ra một mạch câu chuyện có tính thực tiễn cao. Đây là một cộng đồng đã trực tiếp trải qua quá trình xây dựng hồ sơ, được UN Tourism vinh danh và sau đó phải đối mặt với những yêu cầu mới khi lượng khách và hoạt động dịch vụ tăng lên.

Vì vậy, các tình huống trong video không phải những ví dụ xa rời thực tế. Đó là những vấn đề mà một điểm du lịch cộng đồng có thể gặp phải trong quá trình phát triển và cần chủ động giải quyết.

Từ Lô Lô Chải mở rộng ra các cộng đồng

Dù lấy Lô Lô Chải làm nguyên mẫu, tài liệu và video hoạt hình hướng tới phạm vi rộng hơn.

Nhiều cộng đồng làm du lịch đang đứng trước những câu hỏi tương tự: phát triển dịch vụ thế nào để vẫn giữ được bản sắc; thu hút thêm khách ra sao để hạn chế sức ép lên môi trường; tạo thêm thu nhập thế nào mà không làm biến dạng kiến trúc, văn hóa và nếp sống cộng đồng.

Đây cũng là lý do phương thức hướng dẫn bằng hình ảnh và tình huống thực tế có giá trị tham khảo đối với các điểm du lịch cộng đồng khác. Cán bộ cơ sở, ban quản lý và người dân có thể đối chiếu những vấn đề được đặt ra trong video với chính địa bàn của mình, từ đó lựa chọn cách áp dụng phù hợp.

Thực tiễn tại Lô Lô Chải cho thấy, khi cộng đồng tham gia sâu vào hoạt động du lịch và được hưởng lợi từ du lịch, sinh kế có thể mở rộng trên nhiều lĩnh vực. Thu nhập không dừng ở dịch vụ lưu trú mà còn được tạo ra từ ẩm thực, cung cấp thực phẩm, biểu diễn văn nghệ, hướng dẫn khách, vận chuyển, vệ sinh và sản xuất quà lưu niệm.

Những nguồn thu này tạo thêm việc làm tại địa phương, đồng thời tạo động lực để người dân duy trì nghề truyền thống, gìn giữ văn hóa và bảo vệ những giá trị làm nên sức hấp dẫn của cộng đồng.

Giá trị lớn của cách làm này nằm ở khả năng chuyển hóa kiến thức chuyên môn thành những hướng dẫn trực quan, gần gũi và dễ áp dụng. 9 nhóm tiêu chí của UN Tourism, qua câu chuyện Lô Lô Chải, được kể bằng một ngôn ngữ khác: sinh động hơn, dễ tiếp cận hơn và gắn chặt hơn với đời sống.

Mục tiêu cuối cùng không dừng ở việc người dân xem và biết các tiêu chí. Quan trọng hơn là mỗi cộng đồng có thể tự nhìn lại cách mình đang làm du lịch, nhận diện những điểm cần cải thiện và từng bước nâng cao chất lượng điểm đến.

Từ một ngôi làng được UN Tourism vinh danh, câu chuyện về 9 nhóm tiêu chí vì thế có thể tiếp tục được lan tỏa tới nhiều cộng đồng khác.

Khi những nguyên tắc về du lịch bền vững được chuyển thành những việc cụ thể, mỗi người dân đều có thể trở thành một phần của quá trình giữ gìn bản sắc, bảo vệ môi trường và tạo dựng sinh kế lâu dài cho cộng đồng.