Du lịch theo sách: Xu hướng mới của du khách thích khám phá chiều sâu

VHO - Không còn chỉ mang theo sách trong hành lý, ngày càng nhiều người để chính những trang sách dẫn lối cho hành trình của mình. Xu hướng Bookbound đang mở ra một cách khám phá điểm đến bằng câu chuyện và cảm xúc, đồng thời gợi ý một hướng đi nhiều tiềm năng cho du lịch Việt Nam.

Khi ngành du lịch bắt đầu bán những câu chuyện

Nếu trước kia, hành trình thường bắt đầu bằng câu hỏi "đi đâu?", thì với nhiều người hôm nay, câu hỏi ấy đã được thay bằng "đọc gì?". Một cuốn tiểu thuyết, một tập tản văn hay câu chuyện gắn với một vùng đất đủ sức thôi thúc họ đặt vé, tìm đến nơi nhân vật từng đi qua hay đứng trước khung cảnh vốn chỉ tồn tại trong trí tưởng tượng.

Đó không còn là sở thích của một nhóm nhỏ yêu văn chương mà đang dần trở thành một xu hướng du lịch mới. Theo báo cáo xu hướng du lịch năm 2026 của nền tảng tìm kiếm và so sánh dịch vụ du lịch trực tuyến Skyscanner, 55% du khách cho biết đã đặt hoặc cân nhắc đặt một chuyến đi lấy cảm hứng từ các tác phẩm văn học. Cùng thời điểm, lượng tìm kiếm khách sạn có thư viện trên nền tảng này tăng tới 70% so với cùng kỳ năm trước. Những con số ấy cho thấy sách đang tạo ảnh hưởng rõ rệt đến quyết định lựa chọn điểm đến của du khách.

Skyscanner gọi xu hướng này là Bookbound. Thay vì chọn điểm đến rồi mới lên lịch trình, nhiều người bắt đầu chuyến đi từ một cuốn sách. Họ tìm đến nơi câu chuyện diễn ra, ghé các thư viện, hiệu sách, bảo tàng văn học hoặc đơn giản là dành vài ngày ở một không gian yên tĩnh để đọc, đi bộ và sống chậm hơn. Điều đáng nói là giá trị của chuyến đi không còn được đo bằng số điểm check-in, mà bằng cảm giác thấu hiểu nơi mình đặt chân tới.

Sự nổi lên của Bookbound phản ánh một thay đổi lớn trong nhu cầu của du khách. Sau nhiều năm chạy theo những lịch trình dày đặc và những bức ảnh trên mạng xã hội, không ít người nhận ra rằng một chuyến đi chỉ thực sự đáng nhớ khi nó để lại cảm xúc. Văn học lại chính là một trong những thứ có khả năng tạo nên lớp cảm xúc ấy trước cả khi hành trình bắt đầu.

Một con phố sẽ trở nên đặc biệt hơn khi người ta biết nhân vật mình yêu thích từng bước qua đó. Một quán cà phê, một thư viện hay một góc phố cũ không nhất thiết phải là thắng cảnh nổi tiếng, nhưng vẫn có thể trở thành điểm đến nếu gắn với một câu chuyện đủ sức lay động người đọc. Chính vì vậy, những địa danh như "thị trấn sách" Hay-on-Wye, khu Jimbocho ở Tokyo, hiệu sách Shakespeare and Company tại Paris... luôn có sức hút đặc biệt với những người yêu văn học.

Mạng xã hội càng góp phần khuếch đại xu hướng này. Trong thực tế, cộng đồng BookTok trên TikTok đã đưa nhiều địa danh trong tiểu thuyết trở thành điểm đến ngoài đời thực. Sau khi đọc sách hoặc xem các video giới thiệu tác phẩm, không ít du khách đã tìm đến những nơi từng xuất hiện trong câu chuyện để tự mình trải nghiệm bối cảnh mà trước đó chỉ hình dung qua trang sách.

Sự thay đổi trong hành vi của du khách cũng thôi thúc ngành du lịch thay đổi cách làm sản phẩm. Thay vì chỉ giới thiệu cảnh đẹp, nhiều doanh nghiệp bắt đầu xây dựng những hành trình gắn với bối cảnh, nhân vật và cảm xúc trong tác phẩm. Một điểm đến quen thuộc nhờ vậy được khoác thêm một lớp nội dung mới, còn chuyến đi cũng trở thành trải nghiệm giàu chiều sâu hơn. Đây cũng là một phần của xu hướng du lịch chậm, tạm rời thiết bị số và tìm kiếm những kỳ nghỉ mang tính cá nhân nhiều hơn.

Việt Nam có đủ chất liệu để tạo nên một xu hướng riêng

Nếu nhìn vào nguồn tài nguyên văn học, Việt Nam hoàn toàn không thiếu điều kiện để phát triển loại hình du lịch này. Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta vẫn chưa thực sự biến những tác phẩm văn chương thành trải nghiệm dành cho du khách.

Hà Nội có thể được khám phá qua những trang văn của Tô Hoài, Vũ Bằng hay Nguyễn Tuân, nơi mỗi con phố, món ăn và mùa trong năm đều mang theo những lớp ký ức văn hóa. Hà Tĩnh có không gian văn hóa gắn với Nguyễn Du và “Truyện Kiều”. Nam Bộ hiện lên sinh động qua những trang viết của Sơn Nam... Đó đều là những "tài nguyên mềm" mà không phải điểm đến nào cũng có được.

Điều đáng tiếc là trong phần lớn các sản phẩm du lịch hiện nay văn học mới chỉ xuất hiện như một yếu tố minh họa. Trong khi đó, bản chất của Bookbound lại nằm ở việc biến câu chuyện thành điểm khởi đầu của hành trình. Khi một đoạn văn được đọc ngay trước lúc du khách bước vào con phố trong tác phẩm, hay khi một món ăn được thưởng thức cùng câu chuyện về vùng đất đã sinh ra nó, trải nghiệm sẽ trở nên khác biệt hơn rất nhiều.

Thực tế, Việt Nam đã có những thử nghiệm đầu tiên theo hướng này. Tour trải nghiệm "Bát cháo hành của Thị Nở" tại làng Vũ Đại (Hà Nam cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình) cho phép du khách nhập vai vào thế giới của “Chí Phèo”, cảm nhận sâu hơn giá trị nhân văn trong tác phẩm của Nam Cao thay vì chỉ nghe thuyết minh. Trước đó, tour văn học "Chữ Tâm, chữ Tài" của Bảo tàng Văn học Việt Nam cũng cho thấy văn chương hoàn toàn có thể trở thành chất liệu để xây dựng một sản phẩm du lịch nếu được kể bằng trải nghiệm thay vì trưng bày...

Dẫu vậy, đây không phải hướng đi có thể phát triển theo phong trào. Văn học chỉ thực sự tạo nên sức hút khi tinh thần của tác phẩm được tôn trọng, câu chuyện được kể đúng bối cảnh và cộng đồng địa phương trở thành một phần của trải nghiệm. Nếu chỉ dừng ở việc dựng hoạt cảnh hay khai thác hình ảnh bề nổi, sản phẩm rất dễ đánh mất giá trị cốt lõi.

Có lẽ, Bookbound cũng không cần trở thành một loại hình du lịch đại chúng. Sản phẩm này phù hợp hơn với một thị trường ngách gồm những du khách yêu văn hóa, thích du lịch chậm và sẵn sàng dành nhiều thời gian để hiểu một vùng đất thay vì chỉ ghé qua. Trong bối cảnh các điểm đến ngày càng cạnh tranh bằng những trải nghiệm khác biệt, chính những câu chuyện gắn với văn học lại là tài sản khó sao chép nhất.

Có thể nói, một vùng đất có thể hấp dẫn du khách bởi cảnh đẹp, nhưng chỉ thực sự ở lại trong ký ức của họ khi nó gắn với một câu chuyện. Khi những trang sách trở thành chiếc cầu nối giữa văn hóa và du lịch, hành trình của du khách sẽ trở thành cuộc gặp gỡ với ký ức, con người và tinh thần của một vùng đất. Đó cũng có thể là hướng đi để du lịch Việt Nam tạo nên những sản phẩm mang dấu ấn riêng trong bối cảnh du khách ngày càng tìm kiếm những trải nghiệm có chiều sâu.