Du lịch theo mùa mưa: Có thể biến thời tiết bất lợi thành sản phẩm?

VHO - Biến đổi khí hậu khiến mưa bão ngày càng khó lường, buộc ngành du lịch phải đối mặt với một bài toán mới: tiếp tục xem thời tiết là yếu tố cản trở hay biến chính những điều tưởng như bất lợi thành lợi thế cạnh tranh? Câu trả lời có lẽ nằm ở cách mỗi điểm đến tạo ra những trải nghiệm đủ khác biệt để du khách vẫn muốn lên đường.

Đã đến lúc thôi xem mùa mưa là “mùa thấp điểm”

Mỗi năm, cứ đến mùa mưa, doanh nghiệp lại thấp thỏm theo dõi dự báo thời tiết, du khách cân nhắc hủy hoặc dời lịch trình, còn nhiều điểm đến chấp nhận bước vào "mùa thấp điểm". Thực tế ấy đã tồn tại từ nhiều năm nay, đến mức mùa mưa được xem gần như đồng nghĩa với mùa khách sụt giảm.

Thời tiết ngày càng khó dự báo do tác động của biến đổi khí hậu. Mưa bão xuất hiện khó lường hơn, vì vậy nếu vẫn chỉ trông chờ vào những tháng nắng đẹp để hút khách, nhiều điểm đến sẽ rơi vào cảnh trầm lắng mỗi khi mùa mưa đến. Điều đó cho thấy ngành du lịch cần chuyển từ tư duy "né thời tiết" sang chủ động thích ứng với thời tiết.

Đó là lý do nhiều chuyên gia cho rằng đã đến lúc thay đổi cách nhìn về mùa mưa. Thay vì xem đây là quãng thời gian phải "cầm cự" chờ nắng lên, các địa phương có thể coi đó là cơ hội để tạo ra những sản phẩm chỉ phù hợp với mùa mưa và vì thế cũng mang giá trị khác biệt.

Theo các báo cáo về tình hình du lịch Việt Nam, tính mùa vụ vẫn rất rõ khi khách tập trung chủ yếu vào giai đoạn từ tháng 11 đến tháng 4 và giảm mạnh trong mùa mưa bão. Khảo sát của Hiệp hội Du lịch Việt Nam cũng cho thấy hơn 65% khách quốc tế quan tâm đến yếu tố thời tiết khi lựa chọn điểm đến, trong khi khoảng 40% từng hủy hoặc thay đổi kế hoạch vì điều kiện thời tiết không thuận lợi.

Những con số này phản ánh một thực tế: thời tiết đang ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định của du khách. Nhưng đó mới chỉ là một nửa vấn đề. Nửa còn lại nằm ở chỗ nhiều điểm đến vẫn chưa tạo được đủ sản phẩm để khách cảm thấy "đi ngày mưa vẫn đáng".

Khi "đặc sản" không chỉ là nắng đẹp

Nhiều người từng nói vui rằng Huế đẹp nhất khi có mưa. Điều đó nghe có vẻ lãng mạn, nhưng lại phản ánh đúng nét riêng của vùng đất này.

Khác với nhiều thành phố du lịch vốn sôi động bởi các hoạt động ngoài trời, Huế hấp dẫn bởi nhịp sống chậm, bởi chiều sâu văn hóa và cảm giác bình yên. Chính những cơn mưa lại góp phần làm nổi bật hơn các giá trị ấy. Vào mùa mưa, Đại Nội trở nên cổ kính hơn, sông Hương trầm mặc hơn, những khu nhà vườn hay quán cà phê ven sông mang lại cảm giác thư thái mà mùa nắng chưa chắc có được...

Ngay từ năm 2010, Liên hiệp Khoa học phát triển du lịch bền vững (STDe) đã đề xuất đưa "mưa Huế" trở thành một phần trong thương hiệu của điểm đến. Đó không phải ý tưởng lãng mạn hóa thời tiết, mà là cách nhìn nhận mưa như một nguồn tài nguyên du lịch. Các tuyến tham quan được đề xuất gắn với không gian mưa như đồi Vọng Cảnh, núi Ngự Bình, những điểm ngắm mưa ven sông Hương... đều xuất phát từ tư duy này.

Thực tế cho thấy, ngay cả trong những ngày mưa, Đại Nội vẫn đón lượng lớn khách quốc tế. Bởi lẽ, điều họ tìm kiếm không phải bầu trời xanh, mà là những giá trị văn hóa, lịch sử và cảm giác được trải nghiệm một Huế rất khác.

Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào vẻ đẹp vốn có của thiên nhiên thì chưa đủ. Điều mà Huế còn thiếu là những sản phẩm khiến du khách sẵn sàng ở lại lâu hơn thay vì chỉ "chấp nhận" chuyến đi vì đã lỡ đặt vé.

Những chương trình biểu diễn nhã nhạc cung đình, show áo dài, nghệ thuật truyền thống, các không gian trải nghiệm làng nghề như trúc chỉ, pháp lam hay những tour ẩm thực chuyên biệt hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm chủ lực cho mùa mưa nếu được đầu tư chuyên nghiệp.

Ngay cả việc biến văn hóa cà phê, văn hóa nhà vườn, những lớp học nấu món Huế... thành trải nghiệm cũng có thể giúp kéo dài thời gian lưu trú của du khách. Những sản phẩm này vừa phục vụ mùa mưa vừa góp phần làm phong phú hệ sinh thái du lịch quanh năm.

Câu chuyện ở Quảng Bình (nay là Quảng Trị) lại đi theo một hướng khác. Tân Hóa từng được biết đến là "rốn lũ" của miền Trung. Nếu nhìn theo tư duy cũ, đây gần như là bất lợi lớn nhất để phát triển du lịch. Nhưng người dân nơi đây lại chọn cách thích nghi thay vì né tránh.

Những ngôi nhà phao chống lũ được cải tạo thành homestay, cho phép đón khách trong nhiều điều kiện thời tiết. Với các homestay thích ứng thời tiết, Tân Hóa vẫn vận hành du lịch khi nước dâng và đã được Tổ chức Du lịch thế giới vinh danh là Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2023.

Điều khiến mô hình này được đánh giá cao không phải vì du khách được "xem lũ", mà bởi họ được trải nghiệm cách cộng đồng địa phương thích ứng với thiên nhiên. Chèo thuyền vào làng, sinh hoạt trong nhà phao, tìm hiểu cuộc sống của người dân mùa nước nổi... đều là những trải nghiệm chân thực mà không thể sao chép ở nơi khác. Điều đó tạo nên tính độc bản cho giá trị sản phẩm du lịch.

Từ thích ứng thời tiết đến tư duy phát triển bốn mùa

Nếu nhìn rộng hơn, câu chuyện mùa mưa không chỉ của riêng Huế hay Quảng Bình (cũ). Hội An đã khai thác các tour đi thuyền trong phố cổ khi nước lên và tăng các hoạt động văn hóa trong nhà. Đà Nẵng đầu tư thêm các tổ hợp nghỉ dưỡng, giải trí để khách vẫn có nhiều lựa chọn khi trời mưa...

Ở nhiều quốc gia trong khu vực, việc phát triển sản phẩm thích ứng với thời tiết đã trở thành chiến lược lâu dài. Thái Lan, Malaysia hay Singapore đều đầu tư mạnh vào các bảo tàng tương tác, trung tâm giải trí trong nhà, khu mua sắm kết hợp trải nghiệm nhằm duy trì lượng khách quanh năm. Điều đó cho thấy, bên cạnh tài nguyên thiên nhiên, khả năng cạnh tranh của một điểm đến còn nằm ở năng lực tạo ra trải nghiệm trong mọi điều kiện thời tiết.

Việt Nam cũng đang từng bước đi theo hướng này với các khu nghỉ dưỡng bốn mùa, suối khoáng nóng, spa, du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng hay các lễ hội theo mùa. Đây đều là những sản phẩm giúp giảm phụ thuộc vào tính mùa vụ và kéo dài thời gian lưu trú của du khách.

Tuy nhiên, muốn biến mùa mưa thành một "mùa du lịch", chỉ có sản phẩm là chưa đủ. Điều không kém phần quan trọng là cách truyền thông. Lâu nay, hình ảnh mùa mưa thường gắn với ngập lụt, bão gió và những cảnh báo thiên tai. Điều đó hoàn toàn cần thiết ở góc độ an toàn. Nhưng bên cạnh những thông tin cảnh báo, ngành du lịch cũng cần kể nhiều hơn những câu chuyện về trải nghiệm, về vẻ đẹp của điểm đến trong mùa mưa và những hoạt động mà du khách vẫn có thể tận hưởng.

Dĩ nhiên, mọi sáng tạo đều phải đặt trên nền tảng an toàn. Các sản phẩm thích ứng với thời tiết chỉ có ý nghĩa khi hệ thống cảnh báo được cập nhật kịp thời, hạ tầng được kiểm tra thường xuyên, doanh nghiệp có phương án ứng phó rõ ràng và du khách sẵn sàng điều chỉnh kế hoạch nếu xuất hiện mưa lớn, lũ quét hay sạt lở...

Bởi lẽ, mục tiêu của du lịch mùa mưa không phải là chinh phục thiên nhiên, mà là tận hưởng thiên nhiên một cách an toàn và lý thú.