Du lịch thế giới học cách tăng trưởng trong một thế giới nhiều bất định

VHO - Năm 2027 được tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) lựa chọn là “Năm quốc tế về Du lịch bền vững và khả năng phục hồi”.

Việc đặt “khả năng phục hồi” ngang hàng với “bền vững” phản ánh một thay đổi quan trọng trong tư duy phát triển du lịch toàn cầu.

Một điểm đến được xem là phát triển tốt không thể chỉ đón nhiều khách, tạo ra nhiều doanh thu, mà phải đủ sức chống chịu trước khủng hoảng, bảo vệ môi trường, duy trì sinh kế cộng đồng và giữ được sức hấp dẫn trong dài hạn.

Theo Nghị quyết 78/260 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, năm 2027 được tuyên bố là “Năm quốc tế về Du lịch bền vững và khả năng phục hồi”, với nhận định du lịch có tiềm năng đóng góp cho cơ hội kinh tế, hòa nhập xã hội, hiểu biết văn hóa và bảo vệ môi trường.

Lễ khai mạc “Năm quốc tế về Du lịch bền vững và khả năng phục hồi” dự kiến diễn ra ngày 27.11.2026 tại Tashkent, Uzbekistan. Sự kiện được đặt trong một chương trình có cấu trúc rất đáng suy ngẫm.

Sau lễ khai mạc, các phiên thảo luận sẽ lần lượt đi vào đa dạng sinh học, sinh kế nông thôn và nền kinh tế địa phương có khả năng chống chịu ở châu Phi; tài chính cho chuỗi giá trị du lịch có khả năng phục hồi tại châu Mỹ.

Đồng thời, thảo luận cũng tập trung vào đổi mới và tăng trưởng du lịch có khả năng chống chịu tại châu Á - Thái Bình Dương; xây dựng các vùng lãnh thổ bao trùm và có khả năng phục hồi ở châu Âu; đa dạng hóa, ổn định và chuyển đổi dài hạn tại Trung Đông. Cấu trúc ấy nói lên một câu chuyện lớn hơn về du lịch thế giới.

Du lịch thế giới trước những yêu cầu mới của tăng trưởng

Trong nhiều thập niên, thành công của một điểm đến thường được đo bằng lượng khách, doanh thu, số phòng lưu trú, số đường bay và mức tăng trưởng qua từng năm.

Những chỉ số ấy vẫn quan trọng, song du lịch thế giới hiện nay phải đối diện với một vấn đề rất khó: Nếu một cú sốc xảy ra, điểm đến có thể đứng vững và vượt qua sóng gió như thế nào?

Đại dịch Covid-19 từng làm đứt gãy các dòng khách quốc tế toàn thế giới, đóng cửa biên giới ở nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ và khiến nhiều cộng đồng phụ thuộc vào du lịch mất nguồn sinh kế.

Những biến động kinh tế, thiên tai cực đoan, áp lực môi trường, biến đổi khí hậu, bất ổn địa chính trị hay sự thay đổi nhanh chóng trong hành vi du khách cũng tiếp tục đặt các điểm đến trước những rủi ro khó dự báo.

Điểm đến có thể đạt lượng khách kỷ lục trong một năm nhưng vẫn rất dễ tổn thương nếu nền kinh tế địa phương phụ thuộc quá lớn vào một vài thị trường.

Một thành phố có thể tăng nhanh số phòng khách sạn nhưng gặp sức ép lớn về nước, rác thải, giao thông và giá nhà. Cộng đồng có thể đón hàng triệu lượt khách nhưng người dân địa phương lại nhận được phần lợi ích rất nhỏ.

Bởi vậy, khả năng phục hồi đang trở thành một tiêu chuẩn mới của năng lực phát triển du lịch.

Nếu “bền vững” đề cập đến du lịch để lại gì cho môi trường, xã hội và văn hóa, thì “khả năng phục hồi” đặt thêm câu hỏi điểm đến có thể chống chịu và thích ứng ra sao trước những cú sốc.

Hai khái niệm gặp nhau ở một điểm cốt lõi: Du lịch phải tạo ra một nền tảng đủ vững để tăng trưởng không tự làm suy yếu chính nguồn lực tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến đó.

Từ tăng trưởng nhanh sang tăng trưởng có sức chịu đựng

Chương trình khai mạc “Năm quốc tế về Du lịch bền vững và khả năng phục hồi” 2027 có một chi tiết rất đáng quan tâm. Phiên buổi chiều được dành cho chủ đề “Lồng ghép du lịch bền vững và có khả năng phục hồi vào chính sách quốc gia”, với một bàn tròn cấp bộ trưởng.

Tiếp đó là phiên “Từ hành động đến tác động”, bàn về du lịch bền vững và có khả năng phục hồi trong giai đoạn sau Chương trình nghị sự 2030.

Như vậy, Năm Quốc tế không được thiết kế như một chuỗi hoạt động tuyên truyền về du lịch xanh. Mục tiêu được đặt ở cấp chính sách quốc gia và hướng tới khả năng biến cam kết thành tác động thực tế.

Đây là điểm đáng suy nghĩ đối với các quốc gia đang có tốc độ tăng trưởng khách cao.

Khi lượng khách tăng mạnh, sức ép lên hạ tầng, tài nguyên và không gian văn hóa cũng tăng theo. Nếu năng lực quản trị không tăng tương ứng, thành công về lượng khách có thể tạo ra những chi phí dài hạn mà các bảng thống kê du lịch thường chưa phản ánh đầy đủ.

Khả năng phục hồi cần được nhìn từ chính năng lực chống chịu của từng điểm đến. Các vùng ven biển phải chủ động trước thời tiết cực đoan và nước biển dâng, trong khi các đô thị du lịch cần đủ năng lực đón lượng khách lớn mà vẫn bảo đảm chất lượng sống cho cư dân.

Với di sản, kiểm soát sức chứa là yêu cầu thiết yếu để tránh khai thác quá mức. Ở các điểm du lịch cộng đồng, người dân cần được tham gia thực chất và hưởng lợi từ hoạt động du lịch.

Cùng với đó, việc đa dạng hóa thị trường khách sẽ giúp các điểm đến giảm mức độ phụ thuộc và chủ động hơn trước những biến động của thị trường quốc tế.

Sức chịu đựng của du lịch chính là khả năng giữ được chất lượng điểm đến khi hoàn cảnh thay đổi chứ không phải đón thật nhiều khách trong thời điểm thuận lợi.

Châu Á - Thái Bình Dương đứng trước bài toán đặc biệt

Việc chương trình dành riêng một phiên cho “Cơ sở thực tiễn, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng du lịch có khả năng phục hồi” tại châu Á - Thái Bình Dương cũng có ý nghĩa, đáng quan tâm.

Philippines, nước chủ trì phiên này và đồng thời giữ vai trò Chủ tịch Ủy ban Du lịch UN Tourism khu vực Đông Á và Thái Bình Dương, sẽ trình bày về bằng chứng, đổi mới và tăng trưởng du lịch có khả năng phục hồi.    

Đây là khu vực có tốc độ phát triển du lịch nhanh, sở hữu nhiều trung tâm đô thị, đảo, vùng biển, hệ sinh thái nhiệt đới và di sản văn hóa đặc sắc. Cũng chính những lợi thế ấy khiến khu vực dễ chịu tác động của biến đổi khí hậu, thiên tai và áp lực du lịch đại chúng.

Bài toán của châu Á - Thái Bình Dương không đơn giản là thu hút thêm khách quốc tế. Đó còn là làm thế nào để tăng trưởng mà không làm cạn kiệt tài nguyên; mở rộng thị trường nhưng không bị phụ thuộc vào một vài nguồn khách.

Quan trọng là khi phát triển điểm đến, cộng đồng địa phương vẫn giữ được quyền tham gia vào quá trình tạo ra giá trị. Đây cũng là câu chuyện rất gần với Việt Nam.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn đặt mục tiêu tăng mạnh quy mô thị trường khách quốc tế, đồng thời nâng chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường và gia tăng đóng góp của du lịch cho nền kinh tế.

Trong quá trình đó, thông điệp của “Năm quốc tế về Du lịch bền vững và khả năng phục hồi” 2027 có thể được nhìn như một lời nhắc về chất lượng của tăng trưởng.

Nếu lượng khách tiếp tục tăng, hàng loạt câu hỏi đặt ra cần lời giải đáp: Hạ tầng điểm đến có chịu được áp lực hay không? Các đô thị du lịch có duy trì được chất lượng sống? Người dân địa phương được hưởng bao nhiêu từ sự gia tăng du lịch? Di sản được khai thác với cường độ nào? Các vùng biển, núi, đảo và khu bảo tồn có giới hạn sức chứa ra sao? Khi một thị trường khách gặp biến động, thị trường khác có đủ sức bù đắp?

Câu hỏi quan trọng hơn cả là du lịch tạo ra một nền kinh tế có khả năng chống chịu hay chỉ tạo ra những điểm tăng trưởng dễ tổn thương? Năm quốc tế 2027 mở ra cơ hội để Việt Nam tiếp tục nhìn lại hệ thống du lịch theo hướng đó.

Bền vững không thể chỉ nằm trong những dự án “xanh”

Một cách hiểu khá phổ biến về du lịch bền vững là giảm nhựa dùng một lần, tiết kiệm điện, sử dụng năng lượng sạch, bảo vệ cảnh quan. Những việc ấy cần thiết, nhưng chưa đủ.

UN Tourism đặt vấn đề rộng hơn khi chương trình Năm quốc tế 2027 bao phủ cả đa dạng sinh học, sinh kế nông thôn, kinh tế địa phương, tài chính cho chuỗi giá trị, hòa nhập xã hội, đổi mới, ổn định và chuyển đổi dài hạn. Cách tiếp cận ấy đặt du lịch vào một hệ sinh thái phát triển mới.

Những homestay thân thiện với môi trường nhưng phần lớn lợi ích kinh tế lại chảy ra ngoài cộng đồng thì chưa thể được xem là mô hình phát triển bền vững trọn vẹn.

Tương tự, các khu nghỉ dưỡng dù tiết kiệm năng lượng nhưng tạo sức ép lớn lên tài nguyên nước vẫn cần được đánh giá toàn diện.

Với những điểm đến bảo tồn tốt cảnh quan, yêu cầu đặt ra còn là mở rộng cơ hội để người dân địa phương tham gia vào chuỗi cung ứng và trực tiếp hưởng lợi từ du lịch.

Bền vững phải được nhìn như một chỉnh thể, trong đó môi trường, hiệu quả kinh tế và lợi ích cộng đồng cùng được bảo đảm. Bền vững phải được tính bằng cả môi trường, kinh tế, xã hội và văn hóa.

Khả năng phục hồi cũng vậy. Không thể chỉ xây thêm một tuyến đường, một khách sạn hay một trung tâm hội nghị rồi gọi đó là tăng năng lực chống chịu.

Điểm đến chỉ thực sự vững vàng phải có nhiều lớp bảo vệ, từ hạ tầng, nguồn nhân lực, thị trường khách, dữ liệu, quản trị tài nguyên cho tới năng lực của cộng đồng.

Việc Uzbekistan đăng cai lễ khai mạc cũng mang lại một lát cắt thú vị. Chương trình dành cho các đại biểu một chuyến tham quan vùng núi Tây Thiên Sơn, với Beldersoy và Amirsoy, nhằm giới thiệu cảnh quan, lòng hiếu khách và năng lực phát triển du lịch núi quanh năm của khu vực Tashkent.    

Chi tiết này gợi ra những điều đáng suy nghĩ: khả năng phục hồi không phải một khái niệm trừu tượng được trình bày trên các diễn đàn quốc tế, nó phải được thể hiện trong cấu trúc sản phẩm và không gian du lịch cụ thể.

Du lịch núi quanh năm giúp điểm đến giảm phụ thuộc vào một mùa. Sản phẩm trải nghiệm thiên nhiên có thể phân bổ dòng khách. Du lịch cộng đồng tạo thêm sinh kế. Đa dạng hóa sản phẩm giúp nền kinh tế địa phương bớt phụ thuộc vào một nguồn thu duy nhất.

Ở một nghĩa rộng hơn, đa dạng hóa chính là một hình thức tạo khả năng phục hồi cho điểm đến.

Năm quốc tế 2027 sẽ có ý nghĩa nếu biến được nhận thức thành hành động

Điểm đáng chờ đợi nhất của Năm quốc tế 2027 không phải là số lượng hội nghị, hội thảo, diễn đàn hay những tuyên bố được đưa ra tại Tashkent.

Ngay trong chương trình khai mạc, UN Tourism đã đặt vấn đề “Từ hành động tới tác động” và hướng cuộc thảo luận vào giai đoạn sau năm 2030. Đó là thước đo quan trọng.

Một Năm quốc tế sẽ thực sự có ý nghĩa nếu sau những diễn đàn ấy, các quốc gia, vùng lãnh thổ thay đổi cách đo lường thành công của du lịch; các điểm đến tính toán đầy đủ hơn sức chứa và tác động môi trường; doanh nghiệp nhìn sâu hơn vào chuỗi cung ứng địa phương; người dân có vị trí rõ hơn trong quá trình phát triển sản phẩm; du khách được khuyến khích tiêu dùng có trách nhiệm hơn.

Với Việt Nam, mục tiêu mở rộng quy mô thị trường và gia tăng đóng góp của ngành Du lịch đang đặt ra những yêu cầu mới đối với năng lực phát triển bền vững. Lượng khách gia tăng đòi hỏi điểm đến có sức chống chịu tốt hơn trước các biến động.

Sự phát triển của sản phẩm phải đi cùng trách nhiệm gìn giữ tài nguyên, trong khi thị trường mở rộng cũng đòi hỏi năng lực quản trị điểm đến được nâng lên tương xứng. Tăng trưởng du lịch cần gắn với khả năng bảo vệ những nguồn lực tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến và bảo đảm lợi ích lâu dài cho cộng đồng.

Năm quốc tế về Du lịch bền vững và khả năng phục hồi 2027 có thể được nhìn như một dấu mốc để du lịch thế giới tự đặt ra một câu hỏi căn bản: Chúng ta muốn tăng trưởng bao nhiêu và hệ thống du lịch có thể chịu đựng mức tăng trưởng ấy trong bao lâu? Câu trả lời sẽ quyết định chất lượng của giai đoạn phát triển tiếp theo.

Với Việt Nam, đây cũng là thời điểm thích hợp để đưa khái niệm “khả năng phục hồi” ra khỏi các văn kiện và diễn đàn, biến nó thành một tiêu chí cụ thể trong quy hoạch điểm đến, phát triển sản phẩm, quản trị di sản, bảo vệ tài nguyên, phân bổ lợi ích và xây dựng thị trường khách.

Bởi một nền du lịch mạnh không phải nền du lịch chỉ biết tăng trưởng khi thời tiết thuận lợi. Đó phải là nền du lịch có đủ sức đứng vững khi thế giới thay đổi.