“Du lịch sinh con” khác quyền quốc tịch theo nơi sinh ra sao?

VHO - Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump ký hai sắc lệnh hành pháp mới hôm 6.8 nhằm siết "du lịch sinh con" khiến nhiều người lầm tưởng Mỹ đang xóa bỏ quyền công dân theo nơi sinh. Thực tế, đây là hai khái niệm liên quan nhưng không đồng nghĩa.

 

Hiểu một cách đơn giản, quyền công dân theo nơi sinh (birthright citizenship) là nguyên tắc pháp lý quy định một đứa trẻ sinh ra trên lãnh thổ Mỹ gần như tự động trở thành công dân Mỹ. Quyền này được bảo đảm bởi Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ với quy định: Tất cả những người sinh ra hoặc nhập tịch tại Mỹ và thuộc thẩm quyền tài phán của Mỹ đều là công dân Mỹ.

Trong hơn một thế kỷ, các tòa án Mỹ luôn diễn giải điều khoản này theo hướng rất rộng. Chỉ một số trường hợp đặc biệt mới không được áp dụng, như con của nhà ngoại giao nước ngoài hoặc lực lượng quân sự nước ngoài đang chiếm đóng lãnh thổ Mỹ.

Tuy nhiên, "du lịch sinh con" lại không phải là một quyền được Hiến pháp quy định. Đây chỉ là cách gọi việc phụ nữ mang thai từ nước ngoài nhập cảnh vào Mỹ với mục đích sinh con để đứa trẻ được hưởng quyền công dân theo nơi sinh.

Nói cách khác, quyền công dân theo nơi sinh là quy định của Hiến pháp, còn "du lịch sinh con" là hành vi được cho là tận dụng quy định đó.

Chính sự khác biệt này là cơ sở để chính quyền Tổng thống Trump triển khai các động thái siết chặt "du lịch sinh con" trong thời gian gần đây.

Theo Nhà Trắng, nhiều tổ chức đã biến "du lịch sinh con" thành một hoạt động kinh doanh, quảng bá các gói dịch vụ đưa phụ nữ mang thai sang Mỹ sinh con với kỳ vọng quốc tịch của đứa trẻ sẽ mang lại lợi thế cho cả gia đình sau này.

Phó Chánh Văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller tuyên bố tại lễ ký sắc lệnh rằng từ thời điểm văn bản có hiệu lực, hoạt động "du lịch sinh con" sẽ bị cấm.

Dù vậy, quy mô của hiện tượng này vẫn còn gây tranh cãi. Phân tích năm 2020 của Trung tâm Nghiên cứu Nhập cư cho rằng khoảng 20.000 - 25.000 bà mẹ đã đến Mỹ sinh con trong giai đoạn 2016 - 2017. Trong khi đó, Viện Chính sách Di cư ước tính mỗi năm có khoảng 22.000 - 26.000 trẻ được sinh ra theo hình thức này. Dữ liệu của chính phủ Mỹ ghi nhận 9.600 ca sinh của các bà mẹ có địa chỉ thường trú ở nước ngoài trong năm 2024. So với khoảng 3,6 triệu trẻ chào đời tại Mỹ trong năm 2025, con số này vẫn chiếm dưới 1%.

Điều đáng chú ý là hai sắc lệnh mới của ông Trump không trực tiếp bãi bỏ quyền công dân theo nơi sinh. Sau khi nỗ lực trước đó bị Tòa án Tối cao bác bỏ hôm 30.6, Nhà Trắng chuyển sang cách tiếp cận hẹp hơn: mở rộng các trường hợp ngoại lệ vốn đã tồn tại trong lịch sử và siết việc cấp thị thực đối với những người bị nghi đến Mỹ chỉ để sinh con.

Ngoài việc mở rộng diện không được tự động công nhận quốc tịch đối với con của một số nhân viên chính phủ nước ngoài và một số nhóm đối tượng khác, sắc lệnh thứ hai còn nhắm vào các đơn vị tổ chức "du lịch sinh con". Tuy nhiên, giới chuyên gia lưu ý rằng việc xin thị thực du lịch nhưng che giấu mục đích thực sự là sang Mỹ sinh con vốn đã bị coi là hành vi gian lận thị thực theo quy định hiện hành. Vì vậy, hiệu quả thực tế của các sắc lệnh mới vẫn còn phải chờ các tòa án đánh giá.

Đó cũng là lý do nhiều tổ chức bảo vệ người nhập cư cho rằng cuộc tranh luận lần này không phải là chuyện có nên tồn tại quyền công dân theo nơi sinh hay không, mà là ranh giới giữa việc ngăn chặn hành vi lợi dụng chính sách với việc thay đổi một nguyên tắc đã được Hiến pháp Mỹ bảo vệ hơn 150 năm.