Biến lá bồ đề thành tác phẩm nghệ thuật giá trị

VHO - Từ những chiếc lá bồ đề tưởng chừng rụng xuống chỉ vứt bỏ, qua bàn tay tài hoa và tư duy sáng tạo độc đáo của người dân tại Hợp tác xã Sinh Dược (Tây Hoa Lư, Ninh Bình), chúng đã hóa thành những tác phẩm nghệ thuật, sản phẩm mỹ thuật mang giá trị kinh tế vượt trội, trở thành mặt hàng hút khách trong và ngoài nước.

Gắn liền với mảnh đất cố đô Ninh Bình – nơi hội tụ quần thể di tích tâm linh Hoa Lư và chùa Bái Đính, cây bồ đề từ lâu đã được xem là biểu tượng của trí tuệ, sự giác ngộ và bình an.

Tận dụng thế mạnh vùng nguyên liệu dồi dào tại đây, những người con đất cố đô đã tìm cách kết nối giá trị văn hóa – du lịch đặc trưng vào từng sản phẩm.

Để làm nên một tác phẩm nghệ thuật, hành trình “thay máu” cho chiếc lá đòi hỏi sự kiên trì và tỉ mỉ đáng kinh ngạc. 

Vào khoảng tháng 7, tháng 8 hằng năm, người thợ thu hoạch những chiếc lá bồ đề già có phần gân dẻo dai và hình dáng chuẩn đẹp nhất. 

Sau khi phân loại, lá được đem ngâm thủ công trong nước vôi trong từ 1 đến 2 tháng để phần diệp lục phân hủy tự nhiên. 

Công nhân sau đó cẩn thận dùng bàn chải lông mềm chà sạch từng chút thịt lá còn sót lại, giữ trọn vẹn phần xương lá gân guốc mỏng manh rồi đem phơi khô nhẹ.

Điều đặc biệt làm nên thương hiệu cho sản phẩm tại đây chính là công đoạn nhuộm màu và chế tác. 

Chất nhuộm kết hợp giữa màu nước và hợp kim giúp bộ gân lá thêm cứng cáp, không bị ố màu, đồng thời tạo nên hiệu ứng ánh kim lấp lánh vô cùng bắt mắt khi quan sát dưới ánh sáng.

Từ phần xương lá đã xử lý, các nghệ nhân khéo léo kết hợp cùng nghệ thuật thêu, vẽ, viết thư pháp, hoặc đính kết hàng trăm đến hàng nghìn gân lá lại với nhau để tạo thành những bức tranh ghép, nón lá hay quà lưu niệm độc đáo.

 Tùy thuộc vào kích thước, nội dung và sự kết hợp nguyên liệu như gỗ hay đá, mỗi tác phẩm có thể mất từ vài giờ, vài ngày, cho đến vài tháng hoàn thiện.

Sinh Dược là tên một thôn cổ dưới chân núi Bái Đính. Tương truyền, khi Thiền sư – danh y Nguyễn Minh Không đi tìm thuốc chữa bệnh cho vua nhà Lý, tại vùng núi Bái Đính ngày nay, ngài tìm được nhiều loại thuốc mọc tự nhiên khắp một vùng bán sơn địa, nên đặt tên nơi này là Sinh Dược (nghĩa là nơi cây thuốc sinh sống) và lập nên chùa Bái Đính.

Trong quá trình tu hành và tìm hiểu các cây thuốc nơi đây, ngài đã truyền đạt lại những kinh nghiệm dùng thảo dược, những bài thuốc quý cho người dân thôn Sinh Dược. 

Ông Nguyễn Duy Phương (80 tuổi, tổ dân phố 3, Tây Hoa Lư, Ninh Bình) là thành viên Hợp tác xã Sinh Dược cho biết, từ ngôi làng cổ Sinh Dược nghìn năm lịch sử – nơi từng nổi tiếng với nghề làm thuốc Nam do Thiền sư Nguyễn Minh Không truyền dạy, Hợp tác xã Sinh Dược thành lập năm 2014 không chỉ lưu giữ truyền thống thảo dược mà còn liên tục mở rộng sáng tạo. 

Ông Phương cho biết, đội ngũ trẻ cùng người dân nơi đây đã tự nghiên cứu, hoàn thiện toàn bộ kỹ thuật chế tác từ lá bồ đề và sẵn sàng chia sẻ, chuyển giao công nghệ cho các đơn vị khác với tinh thần cởi mở.

Đến năm 2021, sản phẩm tranh lá bồ đề của Hợp tác xã đã đạt chứng nhận OCOP 4 sao tỉnh Ninh Bình, tạo việc làm ổn định và nâng cao thu nhập cho đông đảo lao động địa phương.

Tháng 4.2026 sản phẩm "Tranh lá bồ đề Vạn Hạnh" do Hợp tác xã Sinh Dược sản xuất được công nhận là sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia.

Đây là kết quả của một hành trình dài người dân Sinh Dược đưa lá bồ đề thành một sản phẩm thủ công mỹ nghệ đẹp, có giá trị cao và tạo ra sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Không dừng lại ở các dòng tranh treo tường nghệ thuật, các nghệ nhân sáng tạo và đưa hình ảnh lá bồ đề biến tấu nhiều sắc màu lên chiếc nón lá truyền thống, các sản phẩm quà tặng...

Những chiếc lá tưởng chừng như phế phẩm rụng đầy sân giờ đây không chỉ phủ sóng mạnh mẽ trên các kênh bán hàng trực tiếp lẫn online, phục vụ du khách trong nước mà còn tự tin vươn tầm quốc tế, trở thành một dấu ấn nghệ thuật mang đậm triết lý Phật giáo của vùng đất Cố đô.

Những chiếc lá bồ đề qua bàn tay của người dân Sinh Dược đã được nâng giá trị vượt bậc.

Mỗi sản phẩm từ lá bồ đề có giá trị vài trăm nghìn cho tới hàng chục triệu đồng, tùy theo sự kỳ công và giá trị nghệ thuật chứa đựng trong đó. 

Chị Phạm Thị Hồng Hạnh, hướng dẫn viên của Hợp tác xã Sinh Dược cho biết, ngoài mảng thủ công mỹ nghệ là các bức tranh từ xương lá bồ đề, còn có mảng về chăm sóc sức khỏe với các sản phẩm về xà bông, muối ngâm chân, muối tắm bé, dầu tắm, cao xoa từ các nguyên liệu thảo dược.

Bên cạnh đó, khách đến đây có thể trải nghiệm tắm ngâm, ngâm chân, nấu xà bông và vẽ trên lá bồ đề.