Xu hướng làm việc linh hoạt, đa nguồn thu gia tăng

VHO - Giá sinh hoạt tăng, thu nhập thiếu ổn định đang khiến nhiều người lao động không còn đặt toàn bộ sinh kế vào một công việc toàn thời gian. Sự linh hoạt mở ra cơ hội gia tăng thu nhập, nhưng cũng kéo theo không ít rủi ro về sức khỏe và an sinh trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh.

Mưu sinh đa nghề: Phương án dự phòng của người lao động

Sau kỳ nghỉ Tết, thay vì chỉ quay lại nhà máy hay văn phòng, nhiều người lao động âm thầm tìm thêm việc làm. Không phải ai cũng mất việc, nhưng mức lương cố định ngày càng khó bảo đảm cuộc sống khi chi phí sinh hoạt liên tục leo thang.

Anh Võ Minh Toàn (30 tuổi, Đồng Tháp) từng có 6 năm làm marketing cho một doanh nghiệp bán lẻ tại TP.HCM. Khi công ty tái cấu trúc và thuê ngoài bộ phận marketing, anh chủ động chuyển hướng, mở quán cà phê nhỏ kết hợp trạm sạc và điểm nghỉ cho tài xế xe công nghệ. “Nếu chỉ phụ thuộc một nguồn lương, tôi rất bị động. Thu nhập hiện nay không đột biến nhưng ổn định hơn và quan trọng là mình chủ động”, anh nói.

Tại một khu công nghiệp ở TP.HCM, chị Nguyễn Thị Ngọc Minh (37 tuổi, An Giang) vẫn làm công nhân may ban ngày, nhưng buổi tối học thêm kỹ năng bán hàng, livestream để chuẩn bị kinh doanh online. “Đơn hàng lúc nhiều lúc ít, nếu giảm giờ làm là thu nhập hụt ngay. Tôi phải có phương án dự phòng”, chị chia sẻ.

Không chỉ lao động phổ thông, nhóm nhân sự trẻ có chuyên môn cũng chuyển động mạnh. Anh Huỳnh Ngọc Trung (27 tuổi, Đắk Lắk) rời công ty game sau hơn 4 năm để lập nhóm làm dự án riêng. “Văn phòng” là quán cà phê gần phòng trọ. Nhóm 8 người nhận gia công game và ứng dụng, thu nhập 20 – 40 triệu đồng/tháng tùy dự án. “Làm theo dự án giúp tôi chủ động hơn, dù áp lực không nhỏ”, anh nói.

Xu hướng việc làm linh hoạt lan rộng

Theo bà Nguyễn Thu Trang, Giám đốc thương hiệu Manpower Việt Nam, việc làm tự do đang mở rộng mạnh mẽ, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, thương mại điện tử, sáng tạo nội dung và logistics. Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa cũng thúc đẩy dịch chuyển khi nhiều vị trí truyền thống có nguy cơ bị thay thế.

Không chỉ tại Việt Nam, xu hướng làm việc linh hoạt cũng gia tăng trên toàn cầu. Người lao động ngày càng ưu tiên mô hình làm việc không bị bó buộc bởi không gian và thời gian, có thể kết hợp làm việc từ xa, làm tự do hoặc theo dự án.

Khảo sát của Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và Thông tin thị trường lao động TP.HCM (Falmi) với hơn 37.200 người tìm việc cho thấy, phần lớn là lao động đã qua đào tạo, trong đó hơn 62% có trình độ đại học trở lên. Đáng chú ý, hơn 43% người lao động kỳ vọng mức lương trên 20 triệu đồng/tháng, phản ánh áp lực thu nhập ngày càng lớn.

Ở góc độ ngành nghề, nhu cầu tìm việc tập trung nhiều ở kinh doanh – thương mại, dịch vụ, công nghệ thông tin, logistics… với nhiều vị trí linh hoạt như cộng tác viên, bán hàng online, telesale, lập trình, quản trị hệ thống.

Theo bà Nguyễn Hoàng Hiếu, Giám đốc Falmi, xu hướng hiện nay là người lao động ngày càng quan tâm đến việc làm linh hoạt và chủ động thời gian, thay vì gắn bó với mô hình truyền thống.

Người trẻ ưu tiên linh hoạt, cân bằng cuộc sống

Đối với thế hệ trẻ, đặc biệt là Gen Z, công việc không còn chỉ là thu nhập mà còn gắn với chất lượng sống. Sau đại dịch Covid-19, làm việc từ xa, làm tự do và ứng dụng công nghệ trở thành xu hướng phổ biến.

Nhiều người trẻ tận dụng môi trường online để làm việc, học tập mà không bị giới hạn về không gian. AI cũng trở thành công cụ hỗ trợ mạnh mẽ, giúp tăng năng suất trong các lĩnh vực như marketing, thiết kế, lập trình…

Bên cạnh đó, làm việc tự do (freelance) và làm việc từ xa (remote work) cho phép người lao động kiểm soát thời gian, thậm chí làm việc ở bất cứ đâu. Tuy nhiên, điều này cũng đòi hỏi tính kỷ luật cao và khả năng tự quản lý.

Một khảo sát của WGSN cho thấy khoảng 70% người trẻ tại châu Á – Thái Bình Dương cảm thấy tự tin trong quản lý tài chính và coi tài chính là một phần của sức khỏe cá nhân. Điều này thúc đẩy họ tìm kiếm sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống.

Linh hoạt nhưng nhiều rủi ro

Tuy nhiên, phía sau sự linh hoạt là không ít rủi ro. Nhiều người làm việc cả ngày lẫn đêm, thời gian nghỉ ngơi bị thu hẹp, nguy cơ kiệt sức tăng cao. Khi ốm đau hoặc tai nạn, họ gần như không có cơ chế bảo vệ đầy đủ.

Phần lớn lao động làm thêm hoặc làm tự do không tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, không có bảo hiểm thất nghiệp. Thu nhập phụ thuộc vào thị trường, trong khi chi phí sinh hoạt vẫn cố định.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đoàn Hữu Hiển, Chủ tịch HĐQT một công ty du lịch tại TP.HCM, cho rằng việc làm thêm thể hiện sự chủ động của người lao động, nhưng nếu quá tải sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe và hiệu quả công việc chính.

“Doanh nghiệp cần cải thiện thu nhập, đào tạo kỹ năng và phúc lợi để người lao động yên tâm gắn bó lâu dài, thay vì buộc họ phải mưu sinh trong trạng thái bấp bênh”, ông nói.

Các chuyên gia cho rằng cần mở rộng bảo hiểm xã hội tự nguyện, tạo điều kiện để lao động tự do dễ dàng tham gia. Đồng thời, hệ thống đào tạo nghề cần cập nhật theo nhu cầu thị trường, hỗ trợ người lao động học lại và chuyển đổi kỹ năng.

Theo TS Huỳnh Anh Bình, Giám đốc Trung tâm Hướng nghiệp TP.HCM, làm nhiều nghề không chỉ để tăng thu nhập trước mắt, mà quan trọng là xác định năng lực cốt lõi và đầu tư vào kỹ năng dài hạn.

“Vấn đề không phải làm một hay nhiều nghề, mà là làm chủ giá trị của mình trong một nền kinh tế biến động nhanh”, ông nhấn mạnh.