Tìm sinh kế bền vững cho người dân vùng đất ngập nước ở ĐBSCL

VHO - Trong nhiều giải pháp giúp người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) thích ứng với biến đổi khí hậu, các chuyên gia gợi mở mô hình “du lịch hoài niệm”, khai thác dựa vào thiên nhiên để phát triển bền vững.

Ngày 30.9, Đại học Trà Vinh (tỉnh Vĩnh Long) phối hợp cùng các đơn vị liên quan tổ chức Hội thảo khoa học “Đổi mới sáng tạo cho sinh kế bền vững và phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu”.

Lâu nay, vùng ĐBSCL được ví như một cơ thể sống khổng lồ; trong đó dòng sông là mạch máu, đất đai là xương thịt, còn văn hóa sông nước chính là tâm hồn. Thế nhưng, cơ thể ấy đang chịu những tổn thương bởi biến đổi khí hậu.

PGS.TS Lê Anh Tuấn, Giảng viên cao cấp Khoa Môi trường và Tài nguyên Thiên nhiên (Đại học Cần Thơ) chỉ ra hàng loạt rủi ro cực đoan đang tấn công ĐBSCL từ nắng nóng gay gắt, hạn hán, xâm nhập mặn đến mưa lớn, sạt lở, sụt lún đất. Tất cả góp phần ảnh hưởng đến sản xuất, sinh hoạt, đời sống người dân. Một khi hệ sinh thái tổn thương thì bà con buộc phải thay đổi cách nghĩ, cách làm.

Thời gian qua, có nhiều mô hình sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu ra đời như lúa - tôm, du lịch sinh thái, nuôi thủy sản dưới tán rừng, phát triển nông nghiệp tuần hoàn… Không ít mô hình chứng minh hiệu quả, nhưng vẫn khó nhân rộng do thiếu hợp đồng bao tiêu, thiếu nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và thương hiệu.

Ngoài ra, việc thiếu vốn, năng lực quản lý của hợp tác xã hạn chế cũng là rào cản khiến các mô hình hay khó đi xa.

Tại Hội thảo, các chuyên gia đề xuất những hướng đi triển vọng thông qua các giải pháp thuận thiên. Trong đó, cần phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước bằng việc tìm ra cách chung sống hài hòa, tôn trọng quy luật của đất, nước và sinh vật. Thay vì mạnh ai nấy làm, các hộ dân liên kết thành những vùng sản xuất lớn, cùng quản lý nguồn nước, xây dựng các vùng đệm sinh thái, ứng dụng công nghệ về cảnh báo thời tiết, dịch bệnh để phòng ngừa rủi ro.

Bên cạnh đó, cần tận dụng phụ phẩm của ngành này làm đầu vào cho ngành khác như mô hình lúa - cá, lúa - tôm, phân trùn quế, chế biến sâu các sản phẩm đặc sản dưới tán rừng, phát triển du lịch sinh thái để gia tăng giá trị và giảm ô nhiễm môi trường.  

TS

 

Dương Đức Minh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch TP.HCM gợi mở mô hình “du lịch hoài niệm” tại các hệ sinh thái ngập nước. Theo ông, du lịch hoài niệm không đơn thuần là việc du khách đến một nơi cũ, ngắm một vật xưa hay tìm kiếm một quá khứ. Ở tầng sâu hơn, mỗi chuyến đi là một cuộc gặp gỡ có ý nghĩa giữa ký ức và hiện tại, giữa con người với không gian sông nước.

Từ một số điểm sáng như Làng du lịch cộng đồng Cồn Chim, Cồn Hô, Cồn Sơn, du khách đến đây không chỉ để check-in mà để chạm vào “cảm giác”. Đó là khoảnh khắc một món ăn dân dã, một chiếc đèn dầu trong đêm, một bến nước gập ghềnh hay cách người dân nương theo con nước lớn ròng đánh thức những ký ức tưởng chừng đã ngủ yên.

Sức mạnh của du lịch hoài niệm nằm ở chỗ biến những trắc trở, rủi ro tự nhiên (như hạn mặn, ngập úng…) thành chất liệu văn hóa độc đáo. Khi cộng đồng biết cách “bán câu chuyện” giữ đất, giữ nước và nương tựa vào thiên nhiên để sản xuất, để sống, thì mỗi vùng đất ngập nước sẽ trở thành một điểm đến hấp dẫn. Từ đó, tạo ra chuỗi giá trị, giúp sinh kế người dân gắn với việc bảo tồn hệ sinh thái.

Tại Hội thảo, PGS.TS Lâm Thái Hùng, Phó Giám đốc Đại học Trà Vinh khẳng định, nhà trường luôn đồng hành cùng các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nông dân để biến tri thức khoa học thành những hành động thiết thực.

Những sáng kiến được chia sẻ tại hội thảo chính là “bản đồ” quan trọng để sàng lọc, lựa chọn những dự án xứng đáng nhằm đề xuất nguồn lực hỗ trợ; qua đó giúp sinh kế người dân vùng đất ngập nước không chỉ vượt qua sóng gió trước mắt, mà còn vươn lên phát triển bền vững trong tương lai.