Thêm tiêu chí công nghệ khi chọn trưởng thôn, tổ trưởng dân phố sau sáp nhập

VHO - Trong quá trình sắp xếp, sáp nhập thôn, tổ dân phố và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tiêu chuẩn đối với trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố đang được nâng lên theo hướng chuyên nghiệp hóa, tăng năng lực quản trị cộng đồng và thích ứng chuyển đổi số ở cơ sở.

Theo Nghị định số 185/2026/NĐ-CP, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố là người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở, giữ vai trò tổ chức các hoạt động tự quản cộng đồng và hỗ trợ chính quyền cấp xã triển khai nhiệm vụ tại địa bàn. Trong bối cảnh nhiều thôn, tổ dân phố sẽ tiếp tục sáp nhập để tinh gọn bộ máy, yêu cầu đối với đội ngũ này cũng được mở rộng hơn trước.

Điểm mới đáng chú ý là ngoài các tiêu chí về uy tín, phẩm chất đạo đức, năng lực vận động quần chúng, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố tới đây phải có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ công việc. Quy định mới yêu cầu người đảm nhiệm chức danh này có thể soạn thảo văn bản, sử dụng phần mềm quản lí, hệ thống thông tin phục vụ hoạt động của chính quyền cấp xã và các ứng dụng điện tử liên quan.

Bên cạnh đó, trưởng thôn còn phải có năng lực lập kế hoạch, tổng hợp, thống kê, báo cáo và triển khai nhiệm vụ do cấp ủy, chính quyền giao. Chính phủ cũng khuyến khích lựa chọn người có trình độ chuyên môn phù hợp với yêu cầu hoạt động của thôn, tổ dân phố.

Những yêu cầu mới được xem là bước chuyển từ mô hình cán bộ cơ sở mang tính kiêm nhiệm, phong trào sang mô hình quản trị cộng đồng chuyên nghiệp hơn, nhất là khi chuyển đổi số đang được triển khai tới tận khu dân cư.

Trong thực tế, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố hiện không chỉ làm công tác vận động nhân dân mà còn tham gia cập nhật dữ liệu dân cư, hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, tuyên truyền trên nền tảng số và kết nối trực tiếp với chính quyền xã qua các hệ thống điện tử.

Theo thống kê đến năm 2025, cả nước có 89.574 thôn, tổ dân phố với hơn 268.700 người hoạt động không chuyên trách. Khi quy mô hộ dân được nâng lên sau sáp nhập, phạm vi quản lý của trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố cũng lớn hơn, kéo theo áp lực về năng lực điều hành, xử lí thông tin và phối hợp quản lý địa bàn.

Tại Hà Nội, dự thảo Nghị quyết mới về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố còn siết thêm các điều kiện cụ thể đối với người ứng cử. Theo đó, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố phải trong độ tuổi từ 21 đến không quá 70 tuổi, tốt nghiệp THPT và có trình độ chuyên môn từ trung cấp trở lên, trừ một số địa bàn miền núi, đặc biệt khó khăn.

Đáng chú ý, Hà Nội yêu cầu người trúng cử phải sử dụng được công nghệ thông tin trong công việc hằng ngày, từ soạn thảo văn bản, vận hành phần mềm quản lí đến sử dụng hệ thống thông tin phục vụ hoạt động của chính quyền cấp xã.

Song song với việc nâng tiêu chuẩn, nhiệm vụ của trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố cũng được mở rộng. Ngoài chủ trì hội nghị nhân dân, vận động phong trào hay giữ gìn an ninh trật tự, người đứng đầu khu dân cư còn được giao hỗ trợ chuyển đổi số cộng đồng, hướng dẫn người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, tổng hợp thông tin dân cư và phản ánh tình hình địa bàn cho chính quyền cấp xã.

Dự thảo cũng cho phép trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố thay mặt cộng đồng kí kết hợp đồng xây dựng, sửa chữa các công trình phục vụ dân sinh bằng nguồn đóng góp của người dân sau khi được hội nghị cộng đồng thông qua đúng quy định.

Một điểm đáng chú ý khác là cơ cấu nhân sự sau sáp nhập. Trong khi Bộ Nội vụ đề xuất mỗi thôn, tổ dân phố có tối đa 3 người hoạt động không chuyên trách, Hà Nội kiến nghị mô hình 5 người gồm bí thư chi bộ, trưởng thôn hoặc tổ trưởng tổ dân phố, trưởng ban công tác mặt trận và 2 cấp phó để đáp ứng khối lượng công việc tăng lên.

Việc nâng tiêu chuẩn trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố được đánh giá phù hợp với yêu cầu tinh gọn bộ máy và hiện đại hóa quản lý ở cơ sở. Tuy nhiên, tại nhiều vùng nông thôn, miền núi, bài toán nhân sự vẫn đặt ra không ít thách thức khi cần tìm người vừa có uy tín cộng đồng, vừa đáp ứng yêu cầu về trình độ, công nghệ và năng lực điều hành.