Sợi chiếu nối dài nếp nhà Nam Bộ

VHO - Từ những sợi lác mộc mạc của làng chiếu Định Yên, câu chuyện di sản được kể lại bằng ký ức và được tiếp nối như một “gia tài sống” trong mỗi gia đình và cộng đồng.

Dự án Sợi chiếu - Dệt mạch phù sa của một nhóm bạn trẻ đã gợi mở góc nhìn gần gũi: Di sản không nằm ở đâu xa, mà hiện diện trong chính nếp sống, trong sự gắn kết giữa các thế hệ, nơi mỗi người vừa là người giữ lửa, vừa là người truyền lửa, tạo nên sức sống bền bỉ cho văn hóa Việt giữa nhịp sống hiện đại.

Người trẻ “thổi hồn” vào di sản làng nghề

Làng Định Yên (Đồng Tháp), với lịch sử hơn 200 năm hình thành và phát triển, từ lâu đã trở thành một phần linh hồn của vùng đất Đồng Tháp Mười - nơi mỗi tấm chiếu không chỉ là vật dụng thường nhật mà còn gắn bó mật thiết với đời sống gia đình, chứng kiến bao thế hệ lớn lên, sum vầy và gìn giữ nếp nhà trên “vùng đất chín rồng”.

Đối với sinh viên lớp Quản lý Văn hóa K29, việc chọn hình ảnh “Sợi chiếu Định Yên” làm chủ đề xuyên suốt cho chương trình không phải là một sự lựa chọn ngẫu nhiên mang tính bề nổi, mà đó là kết quả của một quá trình thấu cảm sâu sắc những giá trị vô hình ẩn sau từng sợi lác mỏng manh. Nhóm thực hiện nhận ra rằng, những sợi lác khi được đan cài sẽ kết chặt lại thành tấm chiếu chắc chắn, cũng giống như cách mỗi gia đình, mỗi con người Nam Bộ đã đồng lòng dựng xây và gìn giữ mái ấm, quê hương suốt hàng thế kỷ qua.

Chia sẻ về lý tưởng này, bạn Nguyễn Anh Vy, Trưởng BTC chương trình bày tỏ: “Chúng em chọn hình ảnh chiếu Định Yên làm chủ đề xuyên suốt vì đây là biểu tượng văn hóa đặc trưng nhất của Nam Bộ. Chiếc chiếu kể được câu chuyện về con người nơi đây mộc mạc nhưng quật cường. Đó cũng chính là lý do chúng em chọn nó làm sợi chỉ đỏ cho toàn chương trình, nhằm khẳng định rằng cách giữ gìn nghề truyền thống tốt nhất không phải là đóng khung di sản, mà phải để nó sống cùng hơi thở thời đại bằng chính ngôn ngữ của thế hệ hôm nay”.

Qua đây, nhóm sinh viên còn muốn gửi gắm một góc nhìn mới mẻ, đó là văn hóa Nam Bộ cũng giống như một tấm chiếu, chỉ khi từng “sợi” truyền thống - từ nếp sống gia đình, tình làng nghĩa xóm - được đan cài khéo léo trên nền của sự đương đại thì mới tạo nên sức sống bền vững lâu dài. Đây là cách tiếp cận đầy bản lĩnh của người trẻ, họ không chọn bảo tồn thụ động theo lối cũ mà đi sâu “giải mã” các biểu tượng văn hóa, để di sản tự kể câu chuyện của mình bằng thanh âm, màu sắc và cảm xúc của thế hệ Gen Z, nhưng vẫn giữ được cốt lõi là những giá trị bền vững.

Để thực hiện dự án này, tinh thần “đoàn kết” và “hy sinh” của tập thể lớp Quản lý Văn hóa K29 đã được đẩy lên mức cao nhất. Mỗi cá nhân đều tự nguyện trở thành một “người dệt chiếu” trên sân khấu nghệ thuật, hay thậm chí là dành hàng tháng trời để nghiên cứu tư liệu và tập luyện. Họ hiểu bảo tồn văn hóa là sự dấn thân thực thụ. Hình ảnh những bạn trẻ miệt mài bên khung cửi, tay làm chân đi, tìm hiểu từng cách nhuộm lác, cách chọn sợi đã tạo nên một minh chứng sống động về trách nhiệm của thế hệ trẻ với cội nguồn dân tộc, với những giá trị nền tảng của cộng đồng.

Từ tấm chiếu đến di sản Việt hôm nay

Dự án Sợi chiếu - Dệt mạch phù sa là chương trình nghệ thuật tổng hợp được nhóm sinh viên lớp Quản lý Văn hóa K29 dày công xây dựng nhằm tái hiện và nâng tầm giá trị làng nghề chiếu Định Yên trong bối cảnh đương đại. Điểm cốt lõi của dự án không dừng ở một buổi biểu diễn trên sân khấu, mà là hành trình thực địa xuyên suốt, nơi những người trẻ trực tiếp tìm về làng nghề, vận chuyển từng khung cửi, bó lác và học hỏi kỹ thuật dệt truyền thống từ các nghệ nhân.

Thông qua sự kết hợp giữa ngôn ngữ múa, trình diễn thời trang từ chất liệu chiếu và công nghệ âm thanh, ánh sáng hiện đại, dự án đã khéo léo chuyển hóa những giá trị thô mộc của làng quê thành trải nghiệm nghệ thuật đa giác quan. Đây là nỗ lực của thế hệ Gen Z trong việc giải mã các biểu tượng văn hóa dân tộc, biến những sợi lác mỏng manh thành sợi chỉ đỏ kết nối ký ức gia đình, cộng đồng với tư duy sáng tạo của tương lai, từ đó mở ra hướng đi mới đầy triển vọng cho công tác bảo tồn di sản.

Thách thức lớn nhất đối với những sinh viên trẻ chính là làm sao để chuyển hóa không gian làng nghề vốn dĩ mộc mạc, thô sơ lên sàn diễn hiện đại mà không làm mất đi cái “chất” nguyên bản vốn có. Để đạt được sự chân thực cao nhất, nhóm đã thực hiện những chuyến đi thực tế dài ngày tại Đồng Tháp, nghiên cứu lịch sử hơn 2 thế kỷ của làng chiếu Định Yên. Việc đưa những dụng cụ lao động nhuốm màu thời gian lên sân khấu không chỉ là bài trí đạo cụ, mà còn là cách đưa linh hồn của làng nghề vào không gian nghệ thuật, giúp khán giả cảm nhận được hơi thở chân thực của làng quê ngay giữa lòng đô thị.

“Điều khiến em tự hào nhất chính là tinh thần đoàn kết của tập thể K29, ai cũng sẵn sàng lăn xả, không quản ngại khó khăn vận chuyển những bó lác, tấm chiếu từ Đồng Tháp lên TP.HCM để đảm bảo tính chân thực tuyệt đối. Từ những sinh viên chưa từng dệt chiếu, chúng em đã cùng nhau giữ nghề bằng cách để phù sa tiếp tục bồi đắp vào những giá trị cũ”, Anh Vy bộc bạch.

Tính nghệ thuật của chương trình được đẩy lên cao trào thông qua sự kết hợp đa giác quan, biến buổi diễn thành một chuỗi trải nghiệm thị giác và thính giác sống động. Chương trình được chia thành nhiều phân đoạn rõ rệt, từ cảnh “khai hoang” làng nghề với những vũ điệu mô phỏng động tác gặt lác, nhuộm màu; đến cảnh “đan dệt” với tiếng thoi lách cách hòa cùng nhạc cụ dân tộc và âm nhạc điện tử hiện đại.

Đặc biệt, phần thời trang gây ấn tượng mạnh khi các trang phục mang tính hiện đại được thiết kế từ chính chất liệu và họa tiết của chiếu Định Yên. Những chiếc áo, chân váy họa tiết truyền thống được trình diễn dưới ánh đèn LED rực rỡ, cho thấy sản phẩm làng nghề hoàn toàn có thể trở thành nguồn cảm hứng cho ngành công nghiệp sáng tạo đương đại. Khán giả không chỉ xem diễn, mà còn được “chạm” vào văn hóa qua sự kết hợp hài hòa giữa nét Việt và phong cách biểu diễn quốc tế.

Khi ánh đèn sân khấu khép lại, bên cạnh dư âm của một chương trình nghệ thuật, điều đọng lại với người xem là nhận thức sâu sắc hơn về cách di sản được nuôi dưỡng và tiếp nối. Những tấm chiếu Định Yên đã bước vào đời sống đương đại như một biểu tượng của sự gắn kết gia đình và cộng đồng. Qua bàn tay và tư duy của người trẻ, từng “sợi chiếu” được dệt nên từ lác, đồng thời kết tinh ký ức, tình thân và ý thức gìn giữ cội nguồn. Từ những nếp nhà bình dị, di sản âm thầm được nối dài, bền bỉ như mạch phù sa, để văn hóa Nam Bộ tiếp tục lan tỏa qua từng thế hệ.