Số bài thi Lịch sử vượt Vật lý, Hóa học: Điều gì đang xảy ra với lựa chọn của học sinh?

VHO - Kì thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tiếp tục ghi nhận sự lựa chọn đáng chú ý khi Lịch sử trở thành môn tự chọn có số lượng thí sinh đăng ký cao nhất, vượt xa Vật lý và Hóa học.

Lợi thế từ chính cấu trúc chương trình học

Theo số liệu tại kì thi THPT 2026, có 570.800 thí sinh đăng ký dự thi môn Lịch sử, trong khi Vật lý có 389.630 thí sinh và Hóa học có 253.966 thí sinh. Như vậy, ngoài hai môn bắt buộc là Toán và Ngữ văn, Lịch sử là môn được lựa chọn nhiều nhất trong kỳ thi năm nay.

Đây cũng là năm thứ hai liên tiếp Lịch sử dẫn đầu về số lượng thí sinh đăng ký kể từ khi kì thi tốt nghiệp THPT được tổ chức theo phương thức "2+2", gồm hai môn bắt buộc và hai môn tự chọn.

 

Nguyên nhân đầu tiên nằm ở vị thế đặc biệt của môn Lịch sử trong chương trình giáo dục phổ thông mới. Dù là môn thi tự chọn, Lịch sử lại là môn học bắt buộc ở cấp THPT. Điều này đồng nghĩa 100% học sinh đều được học môn này trong suốt quá trình học phổ thông. Trong khi đó, không phải học sinh nào cũng học Vật lý, Hóa học, Sinh học hay Tin học ở giai đoạn định hướng nghề nghiệp.

Vì vậy, khi lựa chọn môn thi tốt nghiệp, nhiều học sinh có xu hướng ưu tiên môn học mà mình đã được tiếp cận đầy đủ và có nền tảng kiến thức vững chắc hơn.

Bên cạnh đó, với hình thức thi trắc nghiệm hiện nay, nhiều học sinh cho rằng Lịch sử là môn có khả năng đạt mức điểm trung bình tương đối thuận lợi nếu nắm vững kiến thức cơ bản và kỹ năng làm bài. Trong khi đó, các môn khoa học tự nhiên như Vật lý hay Hóa học đòi hỏi tư duy tính toán, khả năng vận dụng và giải quyết vấn đề ở mức cao hơn.

Thực tế phổ điểm nhiều năm gần đây cũng cho thấy tỷ lệ thí sinh đạt mức điểm trung bình ở các môn Lịch sử, Địa lý, Giáo dục kinh tế và pháp luật thường cao hơn so với các môn Vật lý, Hóa học và Sinh học.

Không chỉ phục vụ mục tiêu xét tốt nghiệp, Lịch sử còn ngày càng có lợi thế trong xét tuyển đại học. Hiện nay, môn Lịch sử xuất hiện trong nhiều tổ hợp xét tuyển thuộc các nhóm ngành xã hội. Ngay cả ở các trường quân đội, số lượng tổ hợp có môn Lịch sử cũng nhiều hơn số tổ hợp có môn Địa lý.

Điều này khiến việc lựa chọn Lịch sử trở thành phương án mang lại nhiều cơ hội hơn cho học sinh. Các em vừa tận dụng được môn học bắt buộc đã học trên lớp, vừa mở rộng khả năng xét tuyển vào đại học.

Với quy định “cứng” về điểm sàn, chỉ những thí sinh đạt tối thiểu 15 điểm (tổ hợp 3 môn) mới được xét tuyển đại học, nên học sinh có xu hướng chọn môn xã hội cho an toàn.

Sự dịch chuyển trong lựa chọn ngành nghề

Bên cạnh yếu tố thi cử, xu hướng lựa chọn môn học cũng phản ánh phần nào những thay đổi trong định hướng nghề nghiệp của giới trẻ.

Nếu trước đây các ngành kỹ thuật, công nghệ hay sản xuất công nghiệp thường được xem là lựa chọn hàng đầu, thì hiện nay các lĩnh vực như truyền thông, marketing, luật, quản trị kinh doanh, du lịch, văn hóa, quan hệ quốc tế hay sáng tạo nội dung đang thu hút ngày càng nhiều học sinh.

Sự phát triển của kinh tế số cũng tạo ra nhiều nghề nghiệp mới đòi hỏi kỹ năng giao tiếp, tư duy xã hội, quản lý cộng đồng, xây dựng thương hiệu và sáng tạo nội dung. Điều này khiến các nhóm ngành khoa học xã hội trở nên hấp dẫn hơn trong mắt người trẻ.

Tuy nhiên, khó có thể cho rằng giới trẻ đang quay lưng với khoa học tự nhiên chỉ dựa trên số lượng đăng ký môn thi. Các ngành như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, tự động hóa, năng lượng tái tạo, công nghệ sinh học hay khoa học dữ liệu vẫn đang cần nguồn nhân lực chất lượng cao.

Việc số lượng thí sinh chọn Lịch sử vượt Vật lý và Hóa học phản ánh nhiều hơn tác động của cơ chế thi, chiến lược xét tuyển và sự đa dạng hóa lựa chọn ngành nghề, thay vì cho thấy sự suy giảm sức hút của các ngành khoa học tự nhiên.

Điều này cho thấy học sinh ngày càng có xu hướng lựa chọn môn thi và ngành học dựa trên năng lực cá nhân, cơ hội xét tuyển cũng như định hướng nghề nghiệp của bản thân, thay vì chạy theo những ngành nghề từng được coi là "hot" như trước đây.

Nền kinh tế cần cả nguồn nhân lực khoa học tự nhiên lẫn khoa học xã hội. Do đó điều quan trọng không phải là môn nào đang chiếm ưu thế, mà là làm sao để học sinh được cung cấp đầy đủ thông tin hướng nghiệp, từ đó đưa ra lựa chọn phù hợp nhất với năng lực bản thân cũng như nhu cầu thực tế và dự báo của xã hội.