Siết an toàn hồ đập trong mùa mưa lũ

VHO - Với hơn 270 hồ chứa và hơn 400 đập dâng trên địa bàn sau sắp xếp đơn vị hành chính, an toàn hồ đập đang là một trong những yêu cầu cấp thiết của Quảng Trị trong mùa mưa lũ. Không chỉ giữ an toàn công trình, việc vận hành, cảnh báo và chuẩn bị phương án cho vùng hạ du phải đi trước một bước.

Không chỉ nhìn vào thân đập

Từ các báo cáo quản lý và thực tế qua nhiều mùa mưa lũ, hệ thống hồ chứa, đập dâng tại Quảng Trị không chỉ lớn về số lượng mà còn phân bố trên địa bàn rộng, từ miền núi đến đồng bằng. Ngoài cấp nước cho sản xuất, sinh hoạt và phát điện, một số hồ còn tham gia điều tiết, giảm lũ cho vùng hạ du.

Nhiều công trình đã vận hành qua nhiều năm, vì vậy an toàn hồ đập không thể chỉ được đặt ra trước mỗi mùa mưa lũ. Thân đập, tràn xả lũ, cửa van, thiết bị quan trắc và hệ thống cảnh báo phải được theo dõi, kiểm tra thường xuyên, nhất là khi mưa kéo dài, lượng nước về hồ tăng nhanh.

Ghi nhận của PV tại công trình Thủy lợi - Thủy điện Quảng Trị ở xã Khe Sanh cho thấy yêu cầu này gắn trực tiếp với từng phương án vận hành. Đây là hồ chứa lớn, vừa cấp nước, phát điện, vừa dành một phần dung tích để giảm lũ cho vùng hạ du; bởi vậy, việc rà soát hiện trạng công trình, khả năng vận hành và phương án ứng phó khi mưa lớn phải được thực hiện liên tục.

Ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị cho biết, an toàn hồ đập không chỉ được tính ở độ bền của thân đập hay khả năng hoạt động của thiết bị. Quy trình vận hành, hệ thống cảnh báo, sự phối hợp giữa đơn vị quản lý với chính quyền cơ sở và khả năng sơ tán người dân khi xảy ra tình huống bất thường đều phải được chuẩn bị cụ thể.

“Trong thời gian mưa lớn, các thông số về lượng mưa, lưu lượng nước về hồ, mực nước và tình trạng từng hạng mục phải được theo dõi liên tục. Nếu phải điều tiết hoặc xả nước, thông tin cần được chuyển đến địa phương và người dân vùng hạ du đủ sớm, đúng phạm vi ảnh hưởng để bà con chủ động bảo vệ người và tài sản”, ông Tuấn nói.

Người dân sống phía dưới hồ chứa không thể tự đánh giá mức độ nguy hiểm qua những con số về mực nước hay lưu lượng xả. Điều họ cần là thông báo rõ thời điểm nước về, khu vực có thể bị ảnh hưởng, nơi tránh trú và tuyến đường an toàn nếu phải di chuyển.

Cảnh báo phải đi trước dòng nước

Qua kiểm tra thực tế các công trình hồ đập trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, ông Lê Hồng Vinh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị đã yêu cầu các sở, ngành, địa phương và đơn vị quản lý thường xuyên theo dõi thời tiết, mực nước, kiểm tra hiện trạng công trình; kịp thời xử lý những vị trí, hạng mục có nguy cơ mất an toàn. Phương án ứng phó với thiên tai, sự cố hồ đập phải được cập nhật theo tình hình thực tế.

Yêu cầu này đặc biệt quan trọng với những hồ có dung tích lớn hoặc khu vực hạ du tập trung đông dân cư. Khi mưa dồn dập, thời gian từ lúc quyết định điều tiết nước đến khi dòng chảy tác động phía dưới có thể không dài, nên cảnh báo chậm sẽ khiến người dân không kịp trở tay.

Trước mỗi đợt điều tiết hoặc xả nước, đơn vị vận hành phải thông báo sớm cho chính quyền địa phương, nêu rõ thời gian, lưu lượng và phạm vi có thể bị ảnh hưởng. Chính quyền vùng hạ du phải chuyển cảnh báo đến từng khu dân cư, rà soát các vùng thấp trũng và chuẩn bị phương án sơ tán khi cần thiết.

Nhân lực, vật tư, phương tiện, thiết bị cứu hộ phải được bố trí sẵn; lực lượng thường trực duy trì theo phương châm “4 tại chỗ”. Với những hạng mục đang sửa chữa hoặc có dấu hiệu bất thường, việc theo dõi phải được tăng cường trong suốt thời gian mưa lớn.

Sau mỗi đợt mưa, các đơn vị quản lý phải kiểm tra lại thân đập, mái đập, tràn xả lũ, cửa van và thiết bị quan trắc. Những hiện tượng thấm, nứt, sạt trượt hoặc thiết bị hoạt động không ổn định cần được phát hiện, xử lý sớm, không để kéo dài sang đợt mưa tiếp theo.

Hệ thống hồ đập giữ vai trò lớn trong cấp nước, sản xuất và giảm lũ, nhưng cũng có thể tạo thêm rủi ro nếu vận hành thiếu chặt chẽ hoặc cảnh báo chậm. An toàn của người dân vùng hạ du phải được tính ngay trong từng phương án vận hành, không phải đợi đến lúc mở cửa xả mới bắt đầu thông báo.